Recensie

Recensie Beeldende kunst

Die ‘verdomde exoten’ leveren wel mooie kunst op

Floriade Fluisteringen Exoten worden vaak gehaat en bestreden. Maar in het Amstelpark in Amsterdam-Zuid zijn ze hoofdpersoon in een verrassend kunstproject van hoorspelen.

„Ze hebben me de laatste jaren allerlei vervelende bijnamen gegeven: invasieve exoot of woekerplant, dat zit me niet lekker. Ze zijn me te lijf gegaan met kokend water, varkens, bosmaaiers en zelfs met vloeibare stikstof. Ze roepen ‘eigen planten eerst’ tegen me en trappen me plat.” Aan het woord is de Japanse duizendknoop, de meest gehate plant, vijand en nachtmerrie van elke hovenier.

De plant is in 1832 op de flank van een Japanse vulkaan ontdekt en heeft van daaruit de wereld veroverd, eerst Amerika en vervolgens via een kwekerij in Leiden ook ons land. Het ging razendsnel, hij bleek onuitroeibaar. De duizendknoop is een „rotzakkie, een botanisch monster”.

De Treurbeuk die weent om het meisje Lydia. Foto Roel Backaert

Het was een briljant idee van kunstenaarsduo Krijn Christiaansen en Cathelijne Montens (KCCM) stem te geven aan deze onstuitbare woekeraar. Ja, wat denkt een plant er zelf van als hij zo versmaad en veracht wordt? Het verhaal van de Japanse duizendknoop en van enkele andere bomen en planten klinkt sinds oktober in het Amstelpark als vier hoorspelen. Ze heten Floriade Fluisteringen en zijn verdeeld over vier locaties ofwel luisterplekken aan de noordzijde, in de nabijheid van het Rosarium.

Explosie van kleur

Op verzoek van Zone2Source, de instelling die in het park kunst en natuur wil verbinden, verbleef het duo in 2015 enkele maanden in het Amstelpark, deed sindsdien archiefonderzoek, sprak met parkwachters van toen en nu, met de plantsoenendienst en ontdekte de onschatbare historische waarde. In 1972 vond hier de Wereldtuinbouwtentoonstelling plaats die bijna 5 miljoen bezoekers trok. Kwekers en tuinders vanuit de hele wereld brachten in het park een explosie van kleur teweeg. Er werden een Franse en Romeinse tuin gecreëerd, een Japanse siertuin, Nederlandse tulpenbedden, een rododendronvallei; een treintje reed, het reuzenrad draaide.

Duo KCCM bedacht vier hoorspelen, geschreven door Pim Muda van de theater- en muziekgroep Ashton Brothers en ingesproken door stemacteurs Olaf Malmberg, Maarten Wansink en Gaby Milder. Het verleden spreekt, de natuur krijgt een stem.

Op een door een dichte haag beschutte bank langs de kunstroute beluister ik via de iPhone en de QR-code de dialoog die de Japanse duizendknoop voert met Lelie Gracia, de naar Grace Kelly, prinses van Monaco, vernoemde lelie. Bij de opening doopte zijzelf de sierbloem. Acteur Malmberg vertolkt prachtig de zo verfoeide duizendknoop die in schoonheid van zijn bloesem wedijvert met de lelie. Je hoopt dat exotenhaters, verenigd in platform Stop Invasieve Exoten, hiernaar luisteren en tot inkeer komen.

Het bankje van de dialoog tussen Lelie Gracia en de Japanse duizendknoop. Foto Roel Backaert

‘Exotenhaat is dubbel’

Om achter de bedoeling van dit bijzondere project te komen neem ik contact op Krijn Christiaansen, die me vanuit zijn atelier in een voormalige bollenschuur in Noordwijkerhout te woord staat. Hij noemt de exotenhaat „dubbel, want enerzijds worden er Floriades ingericht en parken en tuinen vol gezet met planten uit de hele wereld, anderzijds bestrijden we ze met gif. Die Floriade was een groot exotisch gebeuren.”

Zone2Source wil van het Amstelpark een kunstpark maken, met de Orangerie en het Glazen Huis als tentoonstellings- en onderzoeksruimte en het park zelf als openluchtzaal. Op tal van plekken vind je in het park kunstwerken en, zoals Christiaansen het noemt, „waardevolle relicten van de Floriade, die aandacht verdienen”.

De inmiddels verdwenen Buxus die gesnoeid was in de vorm van een kip. Foto Roel Backaert

In de Floriade Fluisteringen vertelt botanie zelf verhalen, zelfs aangrijpende: zo weent de Treurbeuk om de dood van het meisje Lydia dat al spelend het dak van het Franse Paviljoen beklom, en eraf viel. De beuk „heeft het allemaal gezien”. De monoloog bij de Venijnboom (taxus) roept het treintje in herinnering en bij de Buxus maken we kennis met een tot kip gesnoeide struik.

Het mooiste blijft de wraakzucht van de duizendknoop die bezit neemt van onze geliefde parken en tuinen, met „een gewelddadige oerkracht die grenst aan gewelddadige schoonheid”.