Opinie

Ga autoritaire regimes alleen met eendracht en lef te lijf

De omgang met Moskou en Beijing is als de omgang met gevaarlijke stoffen, zag . Volg altijd het veiligheidsprotocol.

Michel Kerres

Na de publieke zeperd van EU-Buitenlandchef Josep Borrell in Moskou weet iedereen weer dat je heel goed op je tellen moet passen als je het podium moet delen met Sergej Lavrov. De gastheer noemde de EU vorige week een onbetrouwbare partner, Europa’s hoogste gezant liet het passeren. Later vernederde Lavrov de EU door drie Europese diplomaten uit te zetten terwijl Borrell bij hem op de bank zat.

Borrell ging, zei hij deze week in het Europees Parlement, naar een persconferentie om een verklaring af te leggen en was niet uit op een debat. Lavrov betrad een centercourt om te smashen. Dat had je kunnen weten. Lavrov draait al mee sinds 2004 – hij is al langer minister dan dat Angela Merkel kanselier is. En hij komt wel vaker scherp uit de hoek. Vorig jaar had minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok kritiek op de Russische houding in het MH17-proces. Lavrov later op een persconferentie in Moskou: „Is dat echt hoe een man zich gedraagt?”

De omgang met een man als Lavrov en een regime als dat van Poetin is als de omgang met gevaarlijke stoffen: altijd beschermende kleding dragen en vooraf het veiligheidsprotocol goed doornemen. In het EP kreeg Borrell deze week een oorwassing. Parlementariërs die vooraf voor de reis gewaarschuwd hadden, haalden hun gelijk en een minderheid eiste zijn vertrek. Eén parlementariër vroeg Borrell waar de „cojones” (ballen) van de EU zijn. Maar er waren ook tips.

Als je een autoritair regime bekritiseert over een gevoelige kwestie, in dit geval de kafkaëske veroordeling van Poetins belangrijkste politieke tegenspeler Aleksej Navalny, weet dan dat er teruggekaatst wordt. Zeker als het regime thuis onder vuur ligt en de hele wereld meekijkt – timing is dan essentieel.

Als je bij een autoritair regime wilt sonderen of er mogelijkheden zijn om nader tot elkaar te komen, doe dat dan in de marge van een internationale vergadering waar niemand het ziet. Tijdens de opening van de Algemene Vergadering van de VN reizen honderden diplomaten naar New York die elkaar graag willen ontmoeten, maar die niet altijd met elkaar gezien willen worden.

Als je moet optreden mét een autoritair regime bestaat altijd het gevaar dat je misbruikt te wordt. De WHO mocht rondkijken in Wuhan. Corona is de open zenuw van Beijing en het was op voorhand duidelijk dat het regime er alles aan zal doen om het onderzoek naar zijn hand te zetten.

Lees ook WHO: corona begon mogelijk buiten China

Het WHO-team kon scenario’s wegstrepen en heeft aanknopingspunten voor verder onderzoek. Beijing boekte echter een grote pr-overwinning omdat de WHO de Chinese verhaallijn deels volgde en nu ook onderzoekt of het virus verspreid is via buitenlandse vleermuizen of bevroren vis. Als je je op vijandig terrein moet begeven, helpt het om dat ook als zodanig te benoemen.

Rusland en China zijn assertieve machten die willen samenwerken met het Westen als ze daar baat bij hebben maar ongezellig worden als het Westen zich bemoeit met ‘interne aangelegenheden’ zoals Navalny en Hongkong. Het Westen kan daar maar één ding tegenover stellen: eendracht. Want dat was het belangrijkste inzicht van Borrells reis. Het gaat niet om zijn geschutter, het gaat erom dat de EU geen eenduidige lijn heeft. Iedereen is voor democratie, maar intussen zoekt Frankrijk toenadering, wil Duitsland zaken doen en ziet Oost-Europa vooral de dreiging. Met verdeeldheid dwing je geen respect af. Dat doe je alleen met een gesloten front en lef. Een sterke boodschap maakt een sterke gezant.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.