VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen: „Als we niet uitkijken, blijft de klassenongelijkheid in Nederland toenmen.”

Foto Daniel Niessen

Interview

VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen: ‘Bedrijven moeten sneller verduurzamen’

Bedrijvenlobby Werkgeversorganisatie VNO-NCW wil onder de nieuwe voorzitter een andere koers varen: groener, socialer en inclusiever.

Het lijkt een radicale ommezwaai. Vijf maanden na het aantreden van voorzitter Ingrid Thijssen presenteerde werkgeversorganisatie VNO-NCW, samen met zusterorganisatie MKB-Nederland, woensdag een nieuwe koers: het bedrijfsleven moet groener, socialer en inclusiever worden. In woorden én daden.

Werknemers moeten meer profiteren van bedrijfswinsten, Nederland moet in „hoog tempo” duurzamer worden en zelfs een hoger minimumloon is bespreekbaar. In een veertig pagina’s tellend document beschrijven de ondernemersorganisaties hun nieuwe visie.

Twee jaar geleden begon VNO-NCW al na te denken over de „kloof tussen bedrijfsleven en samenleving”, onder de noemer ‘brugproject’. Kort na het aantreden van Thijssen in september verschenen de conclusies.

Lees ook: Debuut in stijl: met een webinar

„We concludeerden dat de kansenongelijkheid is toegenomen”, zegt Thijssen in een videogesprek vanuit haar huis in Utrecht. „Als we niet uitkijken, gaat dat door. Wij moeten ons richten op een samenleving met gelijke kansen, inkomenszekerheid en een snellere verduurzaming.”

Hoe sterk wijkt dit verhaal af van wat jullie tot nu toe hebben bepleit?

„Nederland kende altijd al het ‘Rijnlandse model’, waarin niet alleen aandeelhouders belangrijk zijn, maar ook klanten, werknemers en leveranciers. Nu willen we nog een stap verder gaan, en ook verantwoordelijkheid nemen voor grotere maatschappelijke vraagstukken.”

Wat hadden jullie afgelopen jaren anders kunnen aanpakken, als je vanuit deze visie kijkt?

Ze denkt even na. „Ik vind het lastig om daar een concreet voorbeeld van te geven.”

Jullie lobby voor het afschaffen van de dividendbelasting?

„Ja, weet je, dat vind ik echt een gepasseerd station. Een recenter voorbeeld is het normeren van de CO2-uitstoot van leaseauto’s. Onze traditionele reactie zou zijn: liever niet. Nu zeggen we: dat begrijpen we, als het maar niet te ingewikkeld wordt voor ondernemers. ‘Ja, mits…’”

Jullie willen meer vaart maken met de verduurzaming van Nederland. Hoe moeten bedrijven bijdragen?

„We willen meer tempo maken met de uitvoering van het klimaatakkoord. Dat kost wel serieus geld. Dus we stellen voor om daar het geld voor te gebruiken dat het kabinet met Prinsjesdag heeft gereserveerd voor een investeringskorting voor het bedrijfsleven, de BIK. [Dit omstreden belastingvoordeel voor het bedrijfsleven kwam in de plaats van de afschaffing van de dividendbelasting, red.] Wij zeggen: besteed die 2 miljard euro per jaar vanaf 2023 aan verduurzaming.”

Sommige partijen willen een veel hogere nationale CO2-heffing dan nu gepland is. Zeggen jullie daar ook ‘ja, mits’ tegen?

„Dit soort wereldproblemen moet je ook op wereldschaal oplossen, en als dat niet kan op Europese schaal. Anders zijn de maatregelen niet effectief en verplaatst de industrie alleen maar. En de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven moet goed blijven.”

VNO-NCW wil een hoger minimumloon ‘overwegen’. Dat klinkt zuinig.

„Het is ook een ingewikkelde puzzel. Je moet bijvoorbeeld voorkomen dat mensen hierdoor financieel slechter af zijn, als er bijvoorbeeld toeslagen wegvallen. En we willen niet dat alle lonen bóven het minimumloon meestijgen. Dan wordt het veel te duur.”

Komt dit pleidooi niet een beetje laat? Er is al jaren kritiek op traag stijgende lonen. Nu is het crisis en staan veel lonen stil.

„In sommige sectoren die het nu zwaar hebben, zijn vóór corona loonsverhogingen afgesproken die nu veel te hoog blijken te zijn. Wij willen dat lonen mee-ademen. Als het goed gaat, mogen ze sneller omhoog dan we nu gewend zijn. Maar als het minder gaat, moeten ze ook echt gematigd kunnen worden.”

We moeten af van de financiële en juridische prikkels die het flexcontract zo aantrekkelijk maken

Ingrid Thijssen

Hoe zorgt u ervoor dat de lonen dan sneller stijgen zodra het goed gaat?

„Als VNO-NCW hebben we daar niet direct invloed op. Dat wordt aan de cao-tafels bepaald. We kunnen wel uitstralen dat dit goed is om te doen.”

Willen jullie de hoeveelheid flexwerk ook inperken?

„We moeten af van de financiële en juridische prikkels die het flexcontract zo aantrekkelijk maken voor werkgevers. Tegelijk is het vaste contract te zwaar beladen met risico’s en verantwoordelijkheden. Bedrijven die ik spreek willen allemaal meer mensen in vaste dienst nemen, maar ze durven het gewoon niet aan.”

Lees ook: Hans de Boer: Aimabele werkgeversvoorman die recht voor zijn raap was

Wat maakt het vaste contract te vast?

„Het aantal uren dat mensen voor je bedrijf werken, kun je moeilijk laten fluctueren. Bijvoorbeeld als je de ene maand minder werk hebt, en de andere maand meer. Verder is het twee jaar moeten doorbetalen van zieke werknemers een enorm blok aan het been van vooral kleine bedrijven. En het is nu heel lastig om, als iemand écht niet functioneert, afscheid van hem te nemen. Dat zou makkelijker moeten worden.”

Als je ontslag te gemakkelijk maakt, worden dan niet álle banen flexibel?

„We moeten een goede balans vinden. Het is een beetje een dooddoener, maar: flex moet minder flex worden en vast minder vast, anders komen we er niet.”

In de VS spraken 181 topmannen en -vrouwen zich eerder uit tegen het aandeelhouderskapitalisme. Velen hebben dat niet verder uitgewerkt. Hoe zorgt u ervoor dat bedrijven jullie plan in de praktijk brengen?

„Wat mij goede moed geeft, is dat veel van onze leden zeggen dat ze dit willen. Dit is niet even bedacht door de werkorganisatie van VNO-NCW, maar mét en door de leden. Dus ik vertrouw erop dat ze het in de praktijk gaan brengen.

„En het verschil met de VS is dat zij lange tijd hebben geredeneerd vanuit puur aandeelhoudersbelang, het ‘Angelsaksische model’. Zij moeten van veel verder komen. In Nederland is al oog voor alle belanghebbenden. Deze beweging is nu echt op gang gekomen en zal niet meer stoppen.”

Lees ook: Afscheid van de aandeelhouder als maat aller dingen