Forse groei arbeidsmigranten bij daklozen

Coronacrisis In de vier grote steden zijn de laatste maanden honderden arbeidsmigranten opgevangen.

Daklozenopvang in Almere, de gemeente heeft 45 containerwoningen neergezet voor dak- en thuislozen.
Daklozenopvang in Almere, de gemeente heeft 45 containerwoningen neergezet voor dak- en thuislozen. Foto Olivier Middendorp

Het aantal Oost-Europese arbeidsmigranten dat onderdak vraagt bij de daklozenopvang is sinds de coronacrisis fors gestegen. In de vier grote steden zijn de afgelopen maanden honderden dakloze arbeidsmigranten opgevangen. Dat blijkt uit een inventarisatie die Valente, branchevereniging voor de maatschappelijke opvang, uitvoerde op verzoek van NRC. Het is voor het eerst dat het aantal dakloze arbeidsmigranten, die voor de corona-uitbraak geen recht hadden op maatschappelijke opvang, in kaart is gebracht.

De gemeente Amsterdam heeft circa 400 bedden in de opvang speciaal voor arbeidsmigranten. Den Haag heeft er 175 extra opgevangen, Rotterdam 150. In Utrecht steeg het aantal mensen in de opvang met circa 70. Doordat velen hun baan verloren door de coronacrisis stijgt het aantal dakloze arbeidsmigranten. Want veel banen van arbeidsmigranten zijn gekoppeld aan een woning. Maar, zegt Esmé Wiegman, directeur van Valente, „een groot deel van deze groep was al dakloos. Dat is nu pas zichtbaar geworden.”

Lees het grote verhaal: 'Irena woont al 30 jaar hier, waarvan 16 in een tent

Niet-rechthebbenden

Hoeveel arbeidsmigranten vóór corona dakloos waren, is niet te zeggen. Ook weten de opvanginstellingen niet waar ze verbleven. Ze behoren tot de groep ‘niet-rechthebbenden’, die geen gebruik mogen maken van de maatschappelijke opvang. Tijdens de eerste en tweede lockdown konden zij wel worden opgevangen, waardoor ze nu zichtbaar zijn. „Een kwestie van wegkijken”, zegt Wiegman. „Tijdens de eerste lockdown werden de mensen opgevangen, zodra de coronamaatregelen in de zomer werden versoepeld stonden ze weer op straat.” Ze benadrukt dat het probleem van dakloze arbeidsmigranten die nergens terecht kunnen, al langer bekend is. „De politiek doet alsof deze mensen niet bestaan.”

Amsterdam, Den Haag en Utrecht stuurden in december een brandbrief naar staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS, ChristenUnie), waarin ze aangaven te maken hebben met een stijging van het aantal arbeidsmigranten in de opvang, maar niet genoeg geld te hebben. In een reactie benadrukte Blokhuis dat niet-rechthebbenden alleen recht hebben op opvang als de coronamaatregelen van kracht zijn of bij winterweer.

Door corona is het aantal opvangplekken voor alle dak- en thuislozen gestegen. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat iedereen een dak boven zijn hoofd krijgt. Daarvoor worden onder meer hotels, riviercruiseboten en gymlokalen gebruikt. Valente stelt dat er „een paar duizend extra plekken” zijn gerealiseerd.

Toename in komende jaren

De komende jaren zal naar verwachting het aantal dak- en thuislozen toenemen door toenemende werkloosheid, opbouwende schulden en woningnood. En dat terwijl de gevolgen van de vorige grote economische crisis nog zichtbaar zijn: het aantal daklozen verdubbelde van 18.000 in 2009 naar bijna 40.000 in 2018. Naar verwachting komt het CBS in april met nieuwe cijfers.

Daarbij stokt de uitstroom naar normale woningen. „Het aantal woningen en kamers dat beschikbaar komt voor uitstroom lijkt te zijn opgedroogd”, schrijft Valente. Daardoor worden de wachtlijsten voor de opvang langer. Bovendien waarschuwt Valente dat uitbehandelde ggz-patiënten en gedetineerden die begeleid moeten wonen, hierdoor mogelijk op straat belanden.

Staatssecretaris Blokhuis maakte deze week bekend dit jaar nog tienduizend extra woningplekken te willen realiseren voor dak- en thuislozen. „Een goed begin”, zegt Wiegman. „Maar daarmee is het probleem niet opgelost.”

16 jaar in een tent pagina 10-11