Zwerm van aardbevinkjes bij Aken

Geologie Vlak over de grens, bij Limburg, zijn de laatste weken veel lichte aardbevingen geweest. „We hebben het vaker gezien.”

Een seismogram. De zwaarste beving van de Duitse zwerm had een magnitude van 2,8. Er is geen schade gemeld.
Een seismogram. De zwaarste beving van de Duitse zwerm had een magnitude van 2,8. Er is geen schade gemeld. Foto Alamy Stock Photo

Het beeft in de buurt van het Duitse Aken. Sinds 1 januari zijn daar meer dan zestig lichte aardbevingen geweest. De Duitse geologische dienst spreekt over twee ‘aardbevingszwermen’ met de plaatsen Rott en Eschweiler als epicentrum.

„Het begon begin dit jaar op 2 januari met een aardbeving met kracht 2,8 op de schaal van Richter bij de plaats Rott, 15 km ten zuiden van Aken”, vertelt seismoloog Klaus Lehmann van de Geologische Dienst in Noordrijn-Westfalen. „Dat noem je een lichte beving.” Daarna volgde een zwerm van ruim zestig bevinkjes die bijna niet te voelen maar wel te meten waren, met magnitudes tussen de 0,0 en 1,5. Met nog één uitschieter op 14 januari (magnitude 2,7). De laatste beving in Rott mat hij op 4 februari.

Daarnaast was er in februari ook een kleine aardbevingszwerm in het Eschweiler, 15 km ten oosten van Aken. Lehmann: „Er zijn geen aanwijzingen dat de bevingen in Rott en Eschweiler iets met elkaar te maken hebben.”

Gerinkel in de keuken

Ook al waren de bevingen licht, ze zijn wel gevoeld in Duitsland. „We hebben negenhonderd meldingen binnengekregen van mensen die iets gevoeld hebben”, vertelt Lehmann. „Meubelstukken bewogen en men hoorde dingen rinkelen in de keuken.” Schademeldingen waren er niet. „Maar dat verwachtte ik ook niet”, vervolgt hij. „Daarvoor zijn de bevingen te licht.” In Nederland zijn de bevingen niet gevoeld. „Daar waren ze te klein en te ver weg voor”, zegt seismoloog Läslo Evers van het KNMI. Maar hij heeft ze wel gemeten.

Anders dan bij gewone aardbevingen, waarbij een hoofdschok meestal gevolgd wordt door een serie naschokken, is er bij een aardbevingszwerm sprake van meerdere bevingen van ongelijke magnitude, binnen een korte tijdsperiode. Een hoofdschok ontbreekt.

De regio Aken ligt net ten zuiden van de Beneden-Rijnslenk, een gebied dat Noord-Brabant, Limburg, Noordoost-België en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen bestrijkt. De ondergrond bevat er veel breuken als gevolg van plaattektoniek: de Afrikaanse aardplaat die tegen de Euraziatische plaat aanbotst en de Atlantische oceaan die zich uitbreidt. Door die grote processen rekt de ondergrond van de Beneden-Rijnslenk uit en dat gaat gepaard met veel bevingen.

Bekende aardbevingen die in het gebied plaatsvonden zijn die van Roermond in 1992 (5,8 op schaal van Richter), Uden in 1932 (5,0) en het Duitse Alsdorf in 2002 (4,8). De beving in Roermond is de krachtigste natuurlijke aardbeving die ooit werd gemeten in Nederland. De beving ontstond door een verschuiving langs de Peelrandbreuk op 17 kilometer diepte. Doden vielen er niet, maar er was wel schade aan huizen en gebouwen: NRC Handelsblad berichtte die dag over „instortende schoorstenen, deuren die uit hun sponningen vlogen en diepe scheuren in vele muren”. De beving in Uden was ook te wijten aan bewegingen in de Peelrandbreuk, de beving in Alsdorf kwam door de Feldbissbreuk.

In 1910 en 1911 was er een zwerm in hetzelfde gebied

Klaus Lehmann seismoloog

Ook aardbevingszwermen komen vaker voor in deze regio. Lehmann: „In 1910 en 1911 was er een zwerm in precies hetzelfde gebied. In krantenberichten uit die tijd kun je lezen dat er toen lichte schade aan gebouwen is ontstaan.” Het KNMI heeft recenter nog zwermen in Nederland gemeten. In 2018 was er een bij Heerlen en Landgraaf, bestaand uit zes bevingen met magnitudes tussen 0,7 en 1,7. En in 2001 waren er 130 lichte bevingen in de omgeving van Voerendaal en Kunrade, met een paar uitschieters, waarvan een met kracht 3,9 op de schaal van Richter. Volgens de website van het KNMI zijn er toen meldingen gedaan van „losgeraakte dakpannen, schade aan schoorstenen, losrakend pleisterwerk en een scheur in het wegdek.”

Wat de oorzaak is van de aardbevingszwermen bij Rott en Eschweiler gaat Lehmann de komende tijd samen met geologen van de universiteit Keulen onderzoeken. „Het bijzondere aan de bevingen bij Rott is dat ze op één specifieke plek plaatsvonden, op tien kilometer diepte”, vertelt hij. „Het gebied bevat daar veel kleine breuken die in verschillende richtingen lopen. Dus wat er precies gebeurd is kan ik nog niet zeggen.”

En of de zwermen tóch niet een voorteken zou kunnen zijn voor een grote beving, is ook niet te zeggen. „Ik vind het niet zorgwekkend. We hebben het vaker gezien in dit gebied. Maar de tijd zal het uitwijzen”, zegt Evers. Er is nog steeds weinig zo onvoorspelbaar als aardbevingen.