Opinie

Technocraat? Mario Draghi is door en door politicus

Luuk van Middelaar

Oud-ECB-president Mario Draghi lijkt te slagen in zijn formatieopdracht. Als de Vijfsterrenbeweging of de rechtse Lega van Salvini de laatste aarzelingen opzij zet, kan in Rome spoedig een kabinet-Draghi aantreden. President Mattarella gaf hem de opdracht nadat premier Conte bezweek aan een dolkstoot van de jaloerse oud-premier Renzi. Inhoudelijk draaide de kabinetscrisis om de verdeling van het geld uit het EU-coronaherstelfonds – het getroffen Italië krijgt 220 miljard euro. Alleen dat al maakt Draghi’s slagen van groot Europees en Nederlands belang.

Het stelt sommigen gerust dat een ‘technocraat’ de kar in Rome gaat trekken. Ook deze krant schreef: „Een puur politieke oplossing, zonder technici als Draghi, is na de experimenten van de afgelopen tweeëneenhalf jaar niet meer haalbaar.” (NRC, 4 februari) Een zakenkabinet als redding.

Toch is het een vergissing Mario Draghi te portretteren als technocraat en centrale bankier. De man is in veel opzichten door en door politicus, en gelukkig maar. Draghi is gehaaider en zeker zo slim als de professorale Monti, de ex-eurocommissaris die op het hoogtepunt van de eurocrisis een zakenkabinet in Rome leidde. Monti deed een bezuinigingsklus maar overtuigde het publiek niet. Als premier wilde hij aan de rol van technicus ontsnappen, lonkte hij naar het ambt van president – maar kreeg geen steun van de kiezers. Op Europees toneel verloor hij met onhandige manoeuvres het vertrouwen van Merkel, dat zijn land hard nodig had.

Draghi is van een steviger slag. Hij spreekt niet enkel met het gezag van de technicus die de stukken kent of een plan heeft, maar (ook) met persoonlijk, politiek gezag. Neem de beroemde Draghi-belofte uit 2012 in Londen: de ECB zou „whatever it takes” doen om de euro tegen speculatie te beschermen. Deze drie woorden redden de munt, vinden de Italianen en ook de markten. Dit ondervond Draghi’s ECB-opvolger Christine Lagarde hardhandig, toen ze, op het moment dat vanwege corona zware financiële stormen dreigden, losjes zei „geen roeping te hebben als whatever-it-takes nummer twee”. Prompt stegen de rentes op de Italiaanse staatsschuld, lag Lagarde onder vuur – en moest de ECB binnen een week een pandemisch noodpakket optuigen.

Juist zijn politieke kwaliteiten zullen Draghi’s premierschap tot een succes maken

Het geheim van de drie woorden zit in wat de spreker er pal voor en na zei, in een geniale schaar van technocraat naar politicus. Pal ervoor, ter inleiding op de ECB-belofte, zei Draghi: „Binnen ons mandaat”… (zullen we doen wat nodig is). In dat ‘mandaat’ horen we de technicus, zich indekkend tegen lastige vragen, wegwuivend dat er iets bijzonders gebeurt. Maar pal na „whatever it takes” komt de truc. Improviserend voegde Draghi toe, met zijn Romeinse basstem: „And believe me, it will be enough.” Deze bluf maakte indruk op de Londense speculanten; kennelijk had Super Mario nog financieel marteltuig in de kelder staan. Zo zette de politicus Draghi zijn persoonlijke, in jaren verworven gezag in en temde hij met de ECB – in samenspraak met Merkel en de regeringsleiders – de crisis.

De 73-jarige Draghi landt niet als UFO uit de financiële elitesferen van ECB, Goldman Sachs (2001-2005) en economenschool MIT (PhD in 1977) in de spaghetti van de Italiaanse politiek. Zijn vader was een vertrouweling van een vermaard Italiaans econoom, centrale bankier en premiers-adviseur, die voor de jonge Draghi – wees op zijn vijftiende, bij de jezuïeten op school – een voorbeeld was. Tien woelige jaren was hij de hoogste ambtenaar op Financiën (1991-2001), werkend met een stoet aan ministers en premiers, wetvoorstellen door het parlement loodsend. Hij maakte naam en behoort sindsdien tot de ‘reservetroepen van de Republiek’, voorbestemd voor een publieke rol. Die kwam in 2005 met het gouverneurschap van de Italiaanse Centrale Bank. Hervormingszin, interne mobilisatiekracht en een brede blik kenmerken deze Romeinse sleuteljaren, aldus een portret op website Le Grand Continent.

Lees meer over Mario Draghi: De vier gezichten van de sluwe redder van de euro

De raderen weten te bespelen, intelligentie en sluwheid, motivatievermogen, juist deze politieke kwaliteiten – en niet die van de technocraat – kunnen en zullen Draghi’s premierschap tot een succes maken. In 2022 kan hij dan president oftewel staatshoofd worden, een bovenpartijdige maar zeer politieke rol.

In een markante toespraak tot jonge katholieken, zomer 2020, sprak Draghi over de coronafondsen als moment van de waarheid voor Italië en Europa en over de noodzaak de jeugd hoop te bieden. Ook onthulde hij zijn politieke credo, een gebed van theoloog Reinhold Niebuhr: „Geeft u mij de sereniteit om de dingen te aanvaarden die ik niet kan veranderen, de moed om de dingen te veranderen die ik kan veranderen, en de wijsheid om het verschil te begrijpen.”

De juiste man op het juiste moment.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof, historicus en hoogleraar EU-recht (Leiden).