‘Cultuur moet anders na de crisis’

Joris Wijsmuller en Jacob van der Goot, RRKC

Tot en met 2022 kampt de cultuursector met corona, denkt het Rotterdamse adviesorgaan RRKC. En het kan niet meer terug naar het ‘oude normaal’.

Directeur Janneke Staarink maakt De Doelen klaar voor de anderhalvemetersamenleving.
Directeur Janneke Staarink maakt De Doelen klaar voor de anderhalvemetersamenleving. Foto Frank de Roo

De Rotterdamse cultuursector moet blijvend veranderen om de coronacrisis te overleven, zegt de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC). Het officiële adviesorgaan van de gemeente is „uitermate bezorgd” en houdt rekening met „een lange doorwerking” en „verdere ontwrichting”. De cultuursector moet zeker tot en met 2022 rekening houden met de anderhalvemeter-regel.

Dat staat in het nieuwe advies Cultuur in Transitie dat de RRKC deze week heeft aangeboden aan het stadsbestuur. Het is gebaseerd op „denksessies” met in totaal veertig vertegenwoordigers uit de culturele sector, van podiumkunsten en letteren tot beeldende kunst en ontwerp.

De timing van het advies is niet toevallig: wegens corona moesten alle gesubsideerde instellingen in Rotterdam deze week een aangepast beleidsplan bij de gemeente indienen.

„De politiek heeft de neiging om te denken: als we straks allemaal gevaccineerd zijn, dan gaan we terug naar het oude normaal”, zegt Joris Wijsmuller, voorzitter van de RRKC-commissie corona en cultuur en oud-wethouder in Den Haag. „Maar dat zal in de culturele sector niet zo zijn.”

„We moeten stap voor stap naar een nieuwe werkelijkheid”, zegt RRKC-voorzitter Jacob van der Goot. „Dit jaar kan de gemeente gebruiken om te experimenteren met oplossingen.”

De RRKC doet voor 2021 daarom een dringende oproep aan de gemeente. Help cultuurmakers en instellingen met veilige werk- en presentatieplekken. Zorg voor een gunstig vestigingsklimaat, bijvoorbeeld qua huisvesting en opleidingsmogelijkheden. Versoepel subsidieregels en prestatieafspraken en geef voorschotten. En ten slotte: stimuleer cultuureducatie, want die staat tijdens de coronacrisis extra onder druk.

Lees dit interview over het Cultuurplanadvies ‘De vernieuwing moet misschien niet komen van grote instellingen

Verder moet de gemeente ook al denken aan de langere termijn. In 2025 moet Rotterdam een „nieuw cultureel ecosysteem” hebben, schrijft de RRKC. De coronacrisis dwingt cultuurmakers en instellingen nu al om te veranderen, beschrijft de raad. Er is meer vernieuwing en samenwerking en meer aandacht voor digitaal werken en presenteren. Kunstenaars en organisaties werken op alternatieve locaties, kijken meer naar hun eigen mogelijkheden én zoeken naar nieuwe financiële bronnen.

‘Meer geld’ komt op veel plekken terug in het advies. Hoe zou de gemeente daaraan kunnen komen?

Van der Goot: „Er is een hoop privaat geld, maar dat wordt inefficiënt gebruikt. De gemeente zou het initiatief kunnen nemen om bedrijven en private fondsen bij elkaar te halen, en de middelen en de verdeling daarvan goed af te stemmen. Dat is waar deze tijd om vraagt – net als tijdens de wederopbouw – dat krijg je zonder crisis niet voor elkaar. De gemeente heeft er als grootste financier een rol om dat op te pakken. Niet om haar wil op te leggen, maar om te coördineren.”

Welke sectoren worden het hardst getroffen door de coronacrisis?

Wijsmuller: „Het is evident dat podiumkunsten het moeilijk hebben, die zijn afhankelijk van hun publiek. En kleine zelfstandigen zijn superkwetsbaar. Ze zijn soms in één keer hun inkomsten kwijtgeraakt, krijgen vaak geen subsidie en zitten op locaties met relatief hoge huren. Als je niets doet, dreigen die Rotterdam te verlaten of gaan ze noodgedwongen andere activiteiten doen dan kunst en cultuur – dat zou groot verlies zijn.”

Zijn dat geen problemen van alle tijden, los van corona: de hoge huren, de kwetsbaarheid van zzp’ers?

Wijsmuller: „Dit is geen revolutionair advies waarin verrassende nieuwe ideeën staan, maar wij zien dat corona de noodzaak tot verandering onderstreept. We roepen zowel de gemeente als de sector zelf op zich daarvan bewust te zijn. We moeten de kracht van kleine, vernieuwende cultuurmakers in de stad vasthouden om sterker uit de crisis te komen.”

De RRKC vraagt de gemeente daarom om maximale flexibiliteit voor cultuurmakers en instellingen. Niet alleen rond subsidies, maar ook tot aan „regelvrije zones” voor bijvoorbeeld de clubscene om te experimenteren met alternatieve plekken. Al kan dit „conflicteren” met de coronamaatregelen en het beleid van het college rond openbare orde en veiligheid.

Is zulke flexibiliteit tijdens een lockdown met avondklok realistisch?

Wijsmuller: „Die huidige tijd van beperking dwingt juist tot creativiteit, dingen op andere manier organiseren, niet van één vorm uitgaan, maar van een hybride aanpak. Het is een kans om uit de crisis te komen.”

Lees het artikel Kunstsubsidie op de schop?

Hoe de toekomst van de RRKC zelf er uit gaat zien, is ook onzeker. Het adviesorgaan kreeg kritiek vanuit de cultuursector en de gemeenteraad over het laatste Cultuurplanadvies 2021-2024. Instellingen klaagden over bevindingen in het rapport en het gebrek aan wederhoor bij de beoordeling van hun subsidieaanvraag, raadsleden vonden de onderbouwing op punten onvoldoende. De gemeenteraad wil laten onderzoeken of de subsidies in het vervolg anders en beter verdeeld kunnen worden.

Wat is de toekomst van de RRKC?

Van der Goot: „Wij geloven heilig dat functie van de RRKC zal blijven bestaan. Hoe die zal zijn: de geschiedenis wijst uit dat je dat keer op keer in de stad moet herdefiniëren. Wij staan nu aan het begin van een evaluatieproces van zowel het Cultuurplanadvies als de RRKC als organisatie. Dat moet voor de zomer klaar zijn, we zien het met vertrouwen tegemoet. We staan open voor aanpassingen.”

In het eerdere Cultuurplanadvies beoordeelde de RRKC instellingen mede op basis van de ‘drie i’s’: innovatie, interconnectiviteit en inclusiviteit. Ofwel: de mate van vernieuwing, samenwerking en culturele diversiteit.

Nu adviseert de RRKC het stadsbestuur om deze drie prioriteiten in het gemeentelijk cultuurbeleid vooral vast te houden. Ze zouden de gewenste verandering in de cultuursector kunnen stimuleren, die nodig is om de coronacrisis boven te komen.”

Dat leest een beetje als ‘wij van wc-eend adviseren wc-eend’. Is dit nieuwe corona-advies naar het Cultuurplanadvies toegeschreven?

Wijsmuller: „Nou ja, wij complimenteren de wethouder [Said Kasmi van cultuur, D66) en de gemeente met deze prioriteiten. Ze hebben zich bewezen. Straks is er heel veel geld in de cultuursector gestoken om deze overeind te houden. Dan moet daarna weer bezuinigd worden en staat de sector voor een volgende opgave. Daarom kun je nu beter vasthouden aan je doelstellingen voor vernieuwing, samenwerking en diversiteit.”

Van der Goot: „Door corona zie je de kloof op cultureel vlak groter worden. Cultuureducatieve activiteiten schieten er nu met digitaal thuisonderwijs vaak bij in, zoals groepsbezoeken met de hele klas. Veel leerlingen, het publiek van de toekomst, krijgen zo niet de kans om ‘live’ in aanraking te komen met cultuur. Juist vanuit het streven naar inclusiviteit, wil je de Rotterdamse jeugd betrokken houden bij de sector. Anders komt deze generatie minder in aanraking met cultuur, en dat zou zonde zijn.”