Opinie

Leerachterstand? Wat hebben we juist wel geleerd!

Onderwijsblog Staar je niet blind op het wegwerken van leerachterstanden, schrijft . Persoonsvorming is nu veel belangrijker en mag nu meer centraal staan.
Basisschool Paulusschool in Hilversum, die op maandag weer openging.
Basisschool Paulusschool in Hilversum, die op maandag weer openging. Foto Sander Koning / ANP

Deze week is het basisonderwijs weer open gegaan. Deze opening valt samen met iets heel erg leuks voor kinderen: sneeuw! Ik riep mijn ouders dan ook op om sleeën mee te nemen, hun kinderen warm aan te kleden en als eerste schooldag de sneeuwpret centraal te laten staan. Want hoe uniek is het om zo’n groot pak sneeuw als kind mee te maken? Samen met je klasgenoten sleetje te gaan rijden, een sneeuwballengevecht te gaan houden, sneeuwpoppen en iglo’s te bouwen, doorweekt te raken en het toch wel heel erg koud gaan krijgen?

Dus deze week geen rekenboek en meteen een toets omdat de inspectie graag wil weten wat de leerachterstand is. Maar waar die bladzijde uit het rekenboek dus (nog) niet wordt opengeslagen, en dat zeer bewust, is de vraag of deze kinderen een leerachterstand oplopen. Mijn antwoord is: nee, juist culturele ervaringen opdoen, ontzettend veel leren en samen zijn. Hoe bouw je nu eigenlijk handig zo’n iglo? Wie kunnen dat goed? Laten we eens lezen over de Inuit… Hoe lang duurt het eigenlijk voordat die naar binnen gesmokkelde sneeuwbal nu smelt? Hoe zit dat eigenlijk sowieso wat is dan sneeuw? En waarom sneeuwt het steeds minder in Nederland? En zo kan er zich een heel educatief aanbod ontvouwen waar onderzoeksvragen centraal staan. Waar de nieuwsgierigheid er mag zijn en gevoed wordt. En waar leren meer dan ooit betekenisvol plaatsvindt.

Er is zoveel wél geleerd

Als we nu eens op deze wijze kijken naar de lockdown en het afstandsonderwijs? Wat is er dan ontzettend veel geleerd. Van een kleuter die de muteknop bij Zoom al zelf kan bedienen, tot hele tijdsplanningen maken in een gezin voor het delen van een apparaat. De focus moeten houden terwijl je moeder ook zit te bellen voor haar werk. Grappige ‘challenges’ die je thuis kunt doen en je dus ook koprollend op bed blijkt te kunnen maken. Het huis van de juf eens zien en je eigen traptreden tellen. Tekeningen, kunstopdrachten van gebruiksvoorwerpen, in een breakout room je eigen presentatie voorbereiden en daar een filmpje van maken.

Lees ook dit opiniestuk: Onderwijs na corona verdient meer dan symboolpolitiek

Kortom er is zoveel wel geleerd. Daarnaast heeft het educatief partnerschap met ouders een enorme boost gekregen. Van onschatbare waarde voor de toekomst want er wordt nu meer dan ooit gevoeld dat de ontwikkeling van een kind echt samen moet gebeuren. En ja, de kwetsbare kinderen hebben we opgevangen. Die zijn op school geweest en niet aan hun lot overgelaten en hebben dus echt heel wat minder schade opgelopen dan door experts wordt beweerd.

Verouderd onderwijs

Maar nu? De set van onuitvoerbare regels voor heropening vanuit de overheid maakt het voor de cultuurprofielscholen een lastige zaak om het onderwijs en de visie die hieraan ten grondslag ligt gestalte te geven. In vaste groepjes gaan werken (zelfs in vaste koppels in groep 7 en 8) werpt ons terug naar het onderwijs van 50 jaar geleden. Hoe kan dit uitgevoerd worden in het hedendaags onderwijs waar groepsdoorbrekend werken overal plaatsvindt? Waar kinderen juist met heel veel verschillende kinderen willen en moeten samenwerken. Waar het leren van en met elkaar centraal staat. Waar de juf je uitnodigt voor verlengde instructie – of je dat als leerling zelf aangeeft – en dat je dan dus mengt. Maar dat kan nu dus eigenlijk niet meer plaatsvinden. We kunnen niet meer gedifferentieerd les geven. Waar je het liefst, aldus de maatregelen, niet meer van je plaats mag komen en je dus niet even zelf je werk kan gaan nakijken of een maatje zoekt die je kan helpen. Er geen coöperatieve werkvormen ingezet mogen worden volgens de regels. En dan hebben we het nog niet gehad over de vakdocenten die aan verschillende groepen les geven. Als die positief getest wordt kan dus meteen de hele school dicht?

Leerachterstand lossen we niet op met het inlopen van het rekenboek. Kansengelijkheid creëren we door onze leerlingen nieuwsgierig te maken en te houden. Door ze heel veel ervaringen op te laten doen. Kennis te laten maken met heel veel culturele uitingen. Dat ze met alle niveaus in een groep kunnen samenwerken. Dat leren is: niet opgeven, oefenen en leren van je fouten (wat dan heb je het geprobeerd), experimenteren. Als we deze mentaliteit kunnen creëren, dan leert iedereen een leven lang en is die ‘eventuele achterstand’ zo ingelopen. We hebben gelukkig ook te horen gekregen dat we niet aan het onmogelijke gehouden hoeven te worden en dat we dus ruimte mogen pakken. Laten we dat vooral doen.