Een vriendelijke reus voor de rechtbank in Amsterdam

Kunstwerk Voor het nieuwe gebouw van de Amsterdamse rechtbank staat een gigantische reus. Volgens de maker, kunstenaar Nicole Eisenman, is het „een zachtaardig schepsel”, dat ontspanning en troost kan bieden.

Nicole Eisenman, Love or Generosity, voor het nieuwe gebouw van de rechtbank in Amsterdam.
Nicole Eisenman, Love or Generosity, voor het nieuwe gebouw van de rechtbank in Amsterdam. Foto Niels Blekemolen

Het is gigantisch en het is gek. Voor het nieuwe gebouw van de rechtbank in Amsterdam buigt een bronzen figuur zich voorover. Zijn kont is het hoogste punt van het vijf meter hoge beeld; een figuur met ontbloot bovenlijf en krullend haar. Als hij opkeek zou hij de blauwe borden boven de ringweg kunnen lezen. Zaanstad Purmerend Schiphol. De kont is verpakt in een trainingsbroek van zwart staal met aan de zijkant twee glimmende strepen; geen Adidas maar een onbekend merk. Zijn voeten zijn verstopt in twee lichtbruine veterschoenen; natuursteen imiteert mooi het zachte leer.

Wat doet deze figuur hier? Wie is hij (of is het een zij?)? Omdat hij voor de rechtbank staat, is het aannemelijk dat hij iets met het recht te maken heeft. En inderdaad, een persbericht onthult dat het beeld mede tot stand gekomen is dankzij de procentregeling die voorschrijft dat van nieuwe overheidsgebouwen een deel van de bouwsom aan kunst moet worden besteed.

Je kunt het uitnodigende beeld nu helaas nog niet aanraken, om het plein voor het hoge glazen gebouw, een ontwerp van Kaan architecten, staat nu nog een hek, dat verwijderd moet zijn als de rechtbank aan de Parnassusweg hier in maart opengaat.

De figuur werd ontworpen door de Amerikaanse kunstenaar Nicole Eisenman (1965), eerder vooral bekend als schilder. Haar eerste publieke sculptuur Sketch for a Fountain maakte ze in 2017 voor de tentoonstelling Skulptur Projekte Münster in Duitsland. Het beeld beviel zo goed dat het nu permanent in die stad blijft staan. Schets voor een fontein bestaat uit grote bronzen en gipsen lobbesen die zich rond een vijver lijken te vermaken op een zomerdag, compleet met blikjes (bier?). Ze zijn anders geabstraheerd dan gebruikelijk, een liggende figuur heeft bijvoorbeeld opzij vallende borsten en schaamhaar. Een picknick van Gargantua en Pantagruel, de oneerbiedige reuzen van Rabelais.

Wacht hij op een schop onder zijn kont van een nog grotere reus?

De reus voor de rechtbank lijkt eerder een GVR, de grote vriendelijke reus van Roald Dahl. Waarom buigt hij zich voorover? Vermaakt hij zich met het menselijk gewoel? Wacht hij op een schop onder zijn kont van een nog grotere reus?

Ontspanning en troost

Volgens Eisenman is hij een poortwachter: „geen bewaker maar een zachtaardig schepsel dat een moment van ontspanning, troost en relativering geeft”. Een ongebruikelijk zacht idee voor een rechtbank, waar je eerder uitingen van macht en rechtvaardigheid zou verwachten. In vroeger tijden bedienden kunstenaars zich van vaststaande symbolen. Voor de rechtspraak was er Vrouwe Justitia, een geblinddoekte vrouw met een zwaard en een weegschaal. Die symboliek is nu misschien ook niet meer zo makkelijk te lezen, al maakte de rechtspraak er in 2016 weer zijn logo van. Snapt iedereen nog dat de blinddoek staat voor rechtspraak zonder aanzien des persoons, de weegschaal voor het afwegen van feiten en omstandigheden, en het zwaard voor het vonnis?

Eisenman heeft het toch ook niet helemaal met eigen vondsten gedaan. In zijn rechterhand houdt haar bukkende figuur een uil, een pijl en een eikeltje. De uil staat al sinds de klassieke oudheid bekend als wijze vogel. De pijl schijnt al sinds de oude Perzen te staan voor volharding en focus en de eikel beschermt sinds mensenheugenis tegen kwade invloeden.

Tsja. Ik zou ze wel als bedeltjes aan een armband willen hebben, zo schattig zijn ze, maar als symbolen hebben ze ook iets schamels, alsof Eisenman eerder met symboliek flirt dan dat ze erin gelooft. Maar misschien loopt iedereen die de rechtbank binnengaat, als verdachte of als rechter, voortaan wel even langs die symbolen, om ze te aaien, en zullen ze door de afsmeking van geluk net zo afslijten als de voet van het standbeeld van Petrus in de Sint-Pieter in Rome.