Mummie met gebroken botten bedekt met modderlaag

Archeologie Een Egyptische mummie van een jonge vrouw blijkt onder het linnen met modder bedekt. Dat is nog nooit eerder gezien.

Een 3D-reconstructie op basis van CT-scans toont de modderlaag rondom de mummie.
Een 3D-reconstructie op basis van CT-scans toont de modderlaag rondom de mummie. Foto Chau Chak Wing Museum and Macquarie Medical Imaging

Niet alleen gewikkeld in linnen, maar ook nog eens gehuld in een moddercocon: het lichaam van een jonge Egyptische vrouw uit de oude stad Thebe heeft rond het jaar 1207 voor Christus een wel heel bijzondere behandeling gehad, ontdekten onderzoekers van de Macquarie University in Sydney. Een mummie met modderlaag is door archeologen nog nooit eerder aangetroffen. Waarschijnlijk was de extra huls nodig om schade te herstellen aangebracht door grafrovers, suggereren de onderzoekers in een artikel dat vorige week verscheen in het tijdschrift PLOS ONE.

Met het lichaam van de vrouw is behoorlijk gesold, ontdekten de Australische archeologen. Ze lag in een prachtig versierde grafkist die, aldus het opschrift, toebehoorde aan een dame genaamd Meruah. De kist stamt echter uit de periode van de 21ste Dynastie, terwijl het lichaam ouder is, zo blijkt uit de koolstofdatering. De vrouw stierf tussen 1370–1113 voor Christus (mediaan 1207) en leefde dus iets eerder, tijdens de 20ste of 19de Dynastie. Vermoedelijk hebben handige reliekenverkopers een lege grafkist gevuld met een willekeurig lichaam om zo in 1856 een ‘complete set’ te kunnen slijten aan de reiziger die de mummie later schonk aan de universiteit van Sidney.

Harde laag tussen het linnen

Het lichaam van de vrouw is ingepakt in diverse lagen. Tijdens eerder onderzoek was de harde laag tussen het linnen al opgevallen, maar analyses met krachtige moderne apparatuur laten nu zien dat het hier om modder gaat én dat die modder beschilderd is geweest. Op het deel dat het gezicht bedekt is rood pigment aangetroffen.

Uit bestudering van het lichaam en de gebruikte materialen wordt duidelijk dat de mummie niet lang na begrafenis beschadigd is. Het skelet vertoont daar op meerdere plekken de sporen van. Grafroof was schering in inslag in Egypte, ook al voordat dit gebeurde op instigatie van westerse verzamelaars. De reparatie gebeurde niet lang na de beschadiging, aldus de Australische archeologen, dus het zou kunnen dat nabestaanden hebben geprobeerd de lichamelijke resten te repareren.

Gebroken ledematen

Maar waarom werd daarvoor modder gebruikt? De onderzoekers hebben drie mogelijke verklaringen. Ten eerste een praktische: met uitgeharde modder bleven de gebroken ledematen beter op hun plek. Daarnaast is er een religieuze verklaring mogelijk. Om bij de god Osiris in het rijk der doden te kunnen bestaan, moest het lichaam intact zijn. Osiris zelf was ooit door zijn jaloerse broer Seth aan stukken gereten en door zijn vrouw Isis weer in elkaar gezet, waarbij de vruchtbare modder van het Nijldal een rol speelde. Wellicht recreërden de nabestaanden van deze vrouw die mythe. Tenslotte zijn er koningsmummies overgeleverd met een harde laag van gestolde hars. Het zou kunnen dat de familie deze koninklijke manier van mummificeren imiteerde, maar dan met goedkopere modder.

Osirisfiguren in modder

Lara Weiss, conservator van de collectie Egypte van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, bevestigt dat de mummie uit deze studie inderdaad de eerste is waarvan vaststaat dat ze behandeld is met modder. „Van de verklaringen die de onderzoekers daarvoor geven, vind ik de religieuze het meest overtuigend. We hebben in Leiden tal van Osirisfiguurtjes in de collectie die van modder zijn gemaakt.”

Over hoe Egyptenaren mummies maakten, is eigenlijk nog weinig bekend, zegt Weiss. „Ze hebben er niets over opgeschreven. We hebben er wel over geleerd door onderzoek, maar het interessante is dat bij deze Australische mummie de modder voor herstelwerkzaamheden gebruikt werd.”

Is het dus mogelijk dat er in Leiden ook met modder behandelde mummies liggen? Weiss: „Onze mummies zijn natuurlijk allemaal eens onderzocht, maar wie weet wat we de komenden tijd nog ontdekken als de techniek verder verbetert.”