Weer staat Trump terecht, weer kan vooral hij profiteren

Impeachmentproces VS De Senaat bepaalt vanaf dinsdag of Trump straf verdient voor zijn rol bij de Capitool-bestorming. Als hij, zoals verwacht, de dans ontspringt, kan dat zijn positie versterken.

Het is februari en wéér staat Donald Trump als verdachte terecht in de Senaat. Een jaar en vier dagen nadat hij soepeltjes werd vrijgesproken in de Oekraïne-affaire, zal de ex-president zich vanaf dinsdag moeten verantwoorden voor zijn rol bij de Capitool-bestorming. En hoewel de uitkomst – vrijspraak – wederom al zeker lijkt, verschilt dit impeachment-proces wel degelijk van het vorige.

De casus

Ditmaal is Trump aangeklaagd voor één delict – en niet het minste: aanzetten tot een opstand tegen de Amerikaanse overheid. Op 6 januari sprak hij (toen nog als president) een menigte van tienduizenden aanhangers toe, waarbij hij bleef volhouden „dat wij de verkiezingen hebben gewonnen, zeer ruim gewonnen”.

Hij deed dit enkele uren voordat het Congres bijeen zou komen om de uitverkiezing van Joe Biden als volgende president te bekrachtigen. Die vergadering moest worden onderbroken toen Trump zijn aanhang richting Capitool dirigeerde, waarop de menigte het parlementsgebouw bestormde. Er vielen die dag vijf doden, onder wie een agent.

Lees ook deze reconstructie: Opgestookt door leugens en oorlogsretoriek: bestorming Capitool was allesbehalve spontaan

Het door Democraten in het Huis van Afgevaardigden opgestelde article of impeachment beschuldigt Trump ervan „doelbewust uitlatingen te hebben gedaan die, in hun context, aanmoedigden tot – en voorzienbaar leidden tot – wetteloze actie bij het Capitool, zoals: ‘Als je niet vecht als de hel, zal je straks geen land meer hebben’.” Ook wijst de aanklacht op Trumps eerdere pogingen de verkiezingsuitslag teniet te doen, met name zijn dreigtelefoontje aan een staatsbestuurder in Georgia.

De beklaagde

Trumps presidentschap liep op 20 januari af, waardoor hij niet meer afgezet kan worden. Maar, stelt de aanklacht: hij is zo’n „bedreiging voor de nationale veiligheid, de democratie en de Grondwet” gebleken, dat hij nimmer nog „enig ambt van eer” zou mogen bekleden. Indien veroordeeld door een twee derde meerderheid van de Senaat, kan Trump zich in 2024 niet herkiesbaar stellen, zoals hij mogelijk ambieert.

Lees ook: Big Tech en Fox lieten Trump in de steek. Nu zint hij met zijn fans op wraak

Sinds zijn aftreden resideert Trump op zijn privéresort Mar-a-Lago, in Florida. Hij kan niet meer twitteren, maar oefent nog grote macht uit over zijn partij. Hij steunt loyalisten en haalt nog miljoenen dollars op onder zijn aanhang. Die campagnekas met de naam ‘Save America’ kan hij inzetten tegen partijgenoten die hem niet trouw (genoeg) zijn. Of wellicht voor het oprichten van een eigen partij, zoals hij al dreigend liet doorschemeren.

Het was niet alsof hij [Trump] ‘brand!’ riep in een druk theater. Het was de brandweercommandant zelf (...).

Jamie Raskin een van de aanklagers in Senaatsproces

De aanklagers

Net als in 2020 zal Trumps berechting boven alles een politieke aangelegenheid worden. Het grote verschil is dat de verhoudingen in de Senaat inmiddels anders liggen. Vorig jaar had de Republikeinse partij de meerderheid en fractieleider Mitch McConnell handelde het proces zo rap mogelijk af, „in nauwe afstemming” met het Witte Huis. Er werden geen getuigen à charge toegelaten en Trump zelf bleef al helemaal weg.

Sinds januari zijn de Democraten echter de bovenliggende partij in de Senaat. Zij zullen getuigen en bewijsmateriaal opvoeren om hun zaak beeldend en gedetailleerd uiteen te zetten. Voor de senatoren (die fungeren als juryleden), maar bovenal voor het Amerikaanse publiek. Tijdens de vorige impeachmentzaak bleek dat laatste lastig. De Oekraïne-affaire draaide om Trumps pressietelefoontje naar president Zelensky om een onderzoek te openen naar Bidens zoon Hunter. Voor gewone Amerikanen bleef dat een nogal abstracte zaak in een ver buitenland. De aanval op het hart van hun eigen democratie daarentegen konden ze dit jaar rechtstreeks op tv volgen.

Tegelijkertijd willen de Democraten haast maken. Hun president Biden is voortvarend begonnen met een lawine aan presidentiële decreten, memo’s en proclamaties, maar voor andere ambities (een nieuw coronasteunpakket van 1.900 miljard dollar, benoeming van zijn bewindslieden) heeft hij de tijd en aandacht van de Senaat nodig. De Democratische senaatsleider Chuck Schumer wil het proces liefst in een week hebben afgerond. Daarom zal Trump waarschijnlijk niet worden gedagvaard als getuige: dat zou een slepende rechtsgang worden.

De verdedigende partij

Ook de Republikeinen zijn niet uit op een uitgesponnen proces. De rol van Trump in hun partij leidt al weken tot een felle richtingenstrijd. Vorige week kon een conflict binnen de Huis-fractie over de antisemitische complotdenkster en Trump-adept Marjorie Taylor Greene allleen met grote moeite beslecht worden. De Senaatsfractie is er beducht voor een soortgelijk intern conflict te laten ontbranden rond Trumps impeachment.

Lees ook: Richtingenstrijd bij de Republikeinen escaleert

Een handvol dissidente Republikeinen wees Trump de afgelopen weken aan als instigator van de bestorming en enkelen zullen hem mogelijk schuldig achten. Maar voor veroordeling zijn er zeventien nodig en dat aantal lijkt er op voorhand bij lange na niet te zijn: de meeste senatoren blijven de toorn vrezen van kiezers bij wie Trump nog steeds geen kwaad kan doen, en van Trump zelf.

Een Republikeinse motie die stelde dat de Senaat een ex-president niet meer kán berechten, werd vorige maand door 45 van de 50 Republikeinse senatoren gesteund. Grondwetdeskundigen zijn verdeeld over die kwestie. Er is in ieder geval geen helder precedent voor en het Hooggerechtshof brandt zich er vermoedelijk liever niet aan.

Republikeinen lijken deze juridische vraag echter te omarmen als alibi om de hele zaak niet inhoudelijk te hoeven beoordelen. En Trumps juridische team heeft nog een tweede verdedigingslinie: dat de president op 6 januari gebruik maakte van het (in de VS zeer ruime) grondwettelijk recht op vrijheid van meningsuiting. Trump geloofde oprecht dat hij de verkiezingen door fraude verloren had, hij mocht zijn grieven uiten en kon redelijkerwijs niet bevroeden dat zijn aanhang gewelddadig zou worden, luidt deze verdediging.

Nadat hij de Oekraïne-affaire overleefde, kon Trump jubelen dat hij „volledig vrijgepleit” was na „een verschrikkelijke heksenjacht”. Triomfantelijk hield hij voorpagina’s omhoog die ‘Trump acquitted’ kopten. Aan deze tweede, wederom gedoemde afzettingspoging kleeft voor zijn tegenstanders nóg een risico. Als Trump in de Senaat de dans ontspringt, zou dit het lastiger kunnen maken hem eventueel strafrechtelijk te vervolgen in de Capitoolbestormingszaak.

Ondanks zulke nadelen zetten de Democraten hun poging door. Een president die zijn eigen parlement laat bestormen, al is het in zijn nadagen, moet daarvoor verantwoordelijk worden gehouden, menen ze. Of zoals afgevaardigde Jamie Raskin, een van de aanklagers in het Senaatsproces, woensdag stelde: „Het was niet alsof hij [Trump, red.] ‘brand!’ riep in een druk theater. Het was de brandweercommandant zelf die een menigte op het theater afstuurde.”