Opinie

Handel en dialoog mogen sancties tegen Rusland niet in de weg staan

NAVALNY EN SPOETNIK V

Commentaar

Soms is het noodzakelijk om de feiten nog eens op een rijtje te zetten opdat absurditeit en schande tot hun recht komen. De bekendste tegenstander van het Russische bewind is deze week veroordeeld tot twee jaar en acht maanden strafkamp. Zijn vergrijp was een overtreding van de regels die hoorden bij een voorwaardelijke vrijlating na een eerdere veroordeling. Hij kon niet aan die regels voldoen omdat hij in een buitenlands ziekenhuis lag. Hij lag in het ziekenhuis omdat de Russische geheime dienst een aanslag op hem had gepleegd door het zenuwgif novitsjok in zijn onderbroek te stoppen. Een aanslag die hij wonderwel overleefde. Hij had die voorwaardelijke straf trouwens omdat hij veroordeeld was voor fraude - een oordeel dat het Europese Hof voor de Rechten van de Mens als politiek gemotiveerd afdeed.

De veroordeling van Aleksej Navalny heeft niets te maken met recht, maar alles met macht. Klaarblijkelijk is Navalny zo’n groot risico geworden voor het Kremlin dat het staatsapparaat niet eens de schijn van een geloofwaardig excuus zoekt om hem op te sluiten. Ook de grootschalige arrestaties van demonstranten en het snel toenemende politiegeweld duiden op stress in het systeem. En het geeft zeker te denken als een autoritair bewind het risico van een populaire en wereldberoemde gevangene op de koop toeneemt. Navalny is vanaf nu een martelaar die voortdurend herinnert aan de donkerste kanten van een moreel ontspoord regime: willekeur, aanslag, strafkamp.

Het oordeel was het voorlopige dieptepunt in een treurige saga rond een man die een politieke factor van betekenis is omdat hij lokale partijen hielp zich beter te organiseren en die, misschien nog wel belangrijker, een snaar raakte bij het publiek door de wijd verspreide corruptie in Rusland keer op keer aan de kaak te stellen. De documentaire over het paleis van Poetin die hij lanceerde kort na zijn arrestatie werd een YouTube-blockbuster die meer dan 100 miljoen keer werd bekeken. Poetin mag dan beweren dat de eigendomsakte van het areaal aan de Zwarte Zee in handen is van zijn judo-vriendje, wat beklijft zijn de beelden van de bijna karikaturale overdaad en protserigheid.

Navalny ontmaskert niet alleen Poetin en zijn vriendjes, hij stelt ook het Westen voor ongemakkelijke vragen. Want hoeveel omgang met zo’n regime is nog acceptabel?

Met elke nieuwe autoritaire dwaling van Poetin groeit het ongemak. Bijvoorbeeld over de Nord Stream 2-pijpleiding in de Oostzee die Russisch gas via Duitsland naar de Europese markt brengt. Het project, zo goed als voltooid, bindt de EU voor jaren aan Rusland. Er gaan, onder andere in Duitsland, steeds meer stemmen op om van de leveranties af te zien. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. In elk geval zou je met het huidige Rusland niet meer aan zo’n project moeten beginnen.

De vraag naar de omgang met Rusland zou wel eens heel snel heel dichtbij kunnen komen. Neemt Nederland straks het coronavaccin Spoetnik V af van het Kremlin? In de Tweede Kamer was daar deze week enthousiasme voor, mocht het Europees Medicijn Agentschap (EMA) het vaccin goedkeuren. Want wie is er niet klaar met de lockdown?

Kan dat wel, een vaccin in ruil voor een pr-overwinning van het Kremlin? Juist nu, in de week van het showproces? In de week dat Moskou Europese diplomaten uitzet terwijl EU-Buitenlandchef Borrell op bezoek is?

Eigen belang en verontwaardiging over de schending van mensenrechten zijn niet altijd goed met elkaar in overeenstemming te brengen. Doorgaans moet de strijd voor mensenrechten afgewogen worden tegen economische belangen. En dan hebben de mensenrechten het al moeilijk. In dit geval staan mensenrechten tegenover de belofte van gezondheid en bewegingsvrijheid in een pandemie. Het is de vuile werkelijkheid van de internationale betrekkingen.

Dat betekent niet dat de zaak-Navalny dan maar zonder weerwoord moet blijven. Het showproces moet minimaal en zonder dralen leiden tot sancties tegen een groot aantal politieke vriendjes van Poetin. Hooggeplaatste functionarissen mogen op de sanctielijst niet ontbreken. De EU en de VS beschikken sinds vorig jaar over een juridisch instrument dat dat eenvoudig mogelijk maakt. Navalny en zijn medestanders vinden het een effectief instrument dat bovendien de Russische bevolking ontziet.