Uitstel verkiezingen blijft Haags taboe

Veiligheid Burgemeesters twijfelen over de veiligheid van de verkiezingen. Is stemmen per brief een oplossing?

Een model-stembureau in Rotterdam Charlois wordt opgeruimd. .
Een model-stembureau in Rotterdam Charlois wordt opgeruimd. . Foto Sem van der Wal/ANP

Hoe organiseer je veilige Tweede Kamerverkiezingen als het coronavirus alom aanwezig is? Al sinds de eerste golf breekt minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) zich er het hoofd over. De afgelopen maanden kondigde ze een stapel maatregelen aan: een vervroegde opening van een groot aantal stemlokalen, extra ruimte om een andere kiezer te machtigen en de optie voor zeventigplussers om per brief te stemmen.

Toch groeide deze week de twijfel, ingegeven door de nieuwste prognoses van het RIVM. Wekenlang daalde het aantal besmettingen, maar met de opmars van de Britse variant doemt nu het scenario op van het virus dat zich de komende weken juist weer verder verspreidt. Jaap van Dissel, directeur infectieziektenbestrijding bij het RIVM, sprak van „sombere scenario’s”. En met een piek in besmettingscijfers volgens de rekenmodellen als Nederland half maart naar de stembus gaat.

Lees ook: Groeiende zorgen bij burgemeesters over veiligheid verkiezingen

Voor vijf burgemeesters waren de nieuwe cijfers deze week reden alarm te slaan. Zij vrezen dat de verkiezingsdag ondanks alle voorzorgsmaatregelen kan uitgroeien tot een superspreaderevent, zeiden ze vrijdag in NRC. En houden ze rekening met een tegenvallende opkomst, als kiezers uit angst of met klachten thuis blijven. Ze drongen er bij het kabinet op aan advies in te winnen bij het OMT en liepen alvast vooruit op uitstel.

Ollongren wil daar niets van weten, liet ze vrijdag weten. Ook premier Mark Rutte (VVD) zei tijdens zijn wekelijkse persconferentie dat hij geen aanleiding ziet om de verkiezingsplannen om te gooien. Hooguit, als het epidemiologisch onvermijdelijk is, „moet je er opnieuw naar kijken”.

Haagse bestuurders waken er wel voor om gehoor te geven aan de oproep van die burgemeesters. Wie zich als eerste uitspreekt voor uitstel van het democratisch proces, krijgt de wind van voren. „Het wordt je niet in dank afgenomen”, zegt burgemeester Hessels uit Echt-Susteren en voormalig Tweede Kamerlid voor het CDA. „Ik weet: het is héél moeilijk om voor welke Haagse politicus dan ook te zeggen: laten we de verkiezingen uitstellen.”

Kwetsbaren onder de 70

Zo blijft uitstel voor veel partijen een Haags taboe. Wel dient zich inmiddels een ander voorstel aan om de veiligheid van de verkiezingen te verbeteren: briefstemmen. Ollongren geeft die mogelijkheid aan alle zeventig-plussers – 2,4 miljoen van de 13 miljoen kiesgerechtigden – maar een deel van de Tweede Kamer wil dat recht ruimer geformuleerd: geef alle kwetsbaren het recht op poststemmen.

De Partij voor de Dieren gaat daarin het verst, die partij spande afgelopen week een kort geding tegen de Staat aan, met als inzet een forse verruiming van de mogelijkheid tot poststemmen. Want door dat alleen aan 70-plussers te gunnen, miskent verantwoordelijk minister Ollongren het recht van andere kwetsbare kiezers om op dezelfde manier veilig te kunnen stemmen, naar schatting één miljoen kiezers. Discriminatie, heet het in de dagvaarding.

Het betoog van de Partij voor de Dieren vindt weerklank in de advocatuur, maar ook bij Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen. Die noemt briefstemmen alleen beschikbaar stellen voor 70-plussers „geen inclusieve manier van verkiezingen organiseren”. „De overheid heeft haar lesje nog steeds niet geleerd. Iedereen moet mee kunnen doen, zeker met de parlementsverkiezingen.”

Ook het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM), waar 1.100 juristen en advocaten bij zijn aangesloten, onderschrijft de inzet van het kort geding en noemt het ‘van belang’ dat de rechter zich uitspreekt of met die leeftijdsgrens kiezersgroepen gediscrimineerd worden. Ook een aantal fracties in de Tweede kamer, waaronder de SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren, wil verruiming van de mogelijkheden van poststemmen, zeker als de rechter dat straks verordonneert. „Desnoods keert de Tweede kamer daarvoor terug van verkiezingsreces”, zegt het SP-Tweede Kamerlid, Ronald van Raak.