Opinie

Steun Aleksej Navalny

Rusland In zijn strijd tegen Poetin kan Navalny onze hulp goed gebruiken. Verleen daarom geen visa en stop met financiële hand- en spandiensten, betoogt .
Politie pakt demonstranten in Moskou op die voor de vrijlating van de Russische oppositieleider Navalny protesteren. Navalny werd deze week tot 32 maanden strafkamp veroordeeld.
Politie pakt demonstranten in Moskou op die voor de vrijlating van de Russische oppositieleider Navalny protesteren. Navalny werd deze week tot 32 maanden strafkamp veroordeeld. Foto Kirill Kudryavtsev/AFP

Het getuigde van een onwaarschijnlijke vastberadenheid, woede en moed dat Aleksej Navalny half januari met zijn vrouw Julia terugkeerde naar het vaderland dat hem een half jaar eerder had geprobeerd te vergiftigen. Hij wist wat hij deed: zodra hij op vliegveld Sjeremetjevo was geland, werd hij ingerekend. Vanuit de cel lanceerde hij zijn film Het paleis van Poetin, een directe, frontale aanval op het staatshoofd en zijn entourage. Zijn aanhang riep hij op de straat op te gaan. Er volgden twee onrustige weekenden met protesten en meer dan tienduizend arrestaties in het hele land.

Het duel eindigde toen hij op 2 februari tot twee jaar en acht maanden strafkamp werd veroordeeld in een oude fraudezaak, waarvoor hij voorwaardelijk was veroordeeld. De ‘zaak-Yves-Rocher’ werd in 2017 door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens „willekeurig en overduidelijk onredelijk” en „politiek gemotiveerd” genoemd.

Volgens het Russische Openbaar Ministerie had Navalny zich conform het voorwaardelijke vonnis de afgelopen maanden niet op tijd bij de politie gemeld (dat kon ook niet, want hij herstelde in Duitsland van de moordaanslag). Twee rechters namen ontslag omdat ze dit showproces niet voor hun rekening wilden nemen, de derde had er kennelijk geen moeite mee.

Het was een ongelijk duel: Poetin heeft de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht in zijn zak. Navalny heeft slechts zijn vlijmscherpe tong, een langzaam groeiende aanhang onder Russen onder de 45 jaar en het internet.

De veroordeling van Navalny is een waterscheiding: het Kremlin heeft geen trek in maandenlange demonstraties zoals in Wit-Rusland. De oppositie moet nu definitief worden gebroken, zeker met de parlementsverkiezingen van september in het verschiet, waar Navalny vast van plan was de impopulaire regeringspartij Verenigd Rusland een nieuwe klap toe te brengen.

Lees ook: Met het showproces tegen Aleksej Navalny treedt president Poetin in de voetsporen van Lenin

Waterscheiding

Maar deze waterscheiding moet ook consequenties hebben voor de betrekkingen tussen Rusland en het Westen. De rechterlijke macht is in het Rusland van Poetin weer net zo politiek plooibaar als in de USSR van Leonid Brezjnev. Verbale verontwaardiging over de ontoelaatbare manier waarop een politieke tegenstander uit de weg wordt geruimd, schiet schromelijk te kort. Hardere sancties zijn geboden.

Navalny’s verblijf in Duitsland heeft hem het leven gered en zijn blik op de wereld verruimd. Hij was stomverbaasd over de ontvangen solidariteit, raakte zelfs ontroerd toen bondskanselier Merkel aan zijn ziekbed verscheen. Maar voor het Russische regime vormen zijn innige contacten met de Duitsers en de steun van Joe Bidens Amerika een nieuwe kans om hem te framen als buitenlands spion. De staatstelevisie stortte zich daar gretig op, parlementariërs hinten al op landverraad. In het narratief van het Kremlin bestaat er niet zoiets als binnenlandse oppositie: als mensen ontevreden zijn, komt dat gif uit het Westen.

Dit zijn dan ook geen ongevaarlijke schoten voor de boeg; al trapt de TikTok-generatie niet langer in dit propagandaverhaal, het Kremlin heeft het repressie-apparaat steeds steviger wettelijk verankerd. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat Navalny over twee jaar en acht maanden wordt vrijgelaten. Dat is immers vlak voor 2024, als Poetin moet beslissen of hij president wil blijven.

Nieuwe zaken tegen Navalny kunnen hem nog voor jaren achter de tralies houden. Een spionagezaak kan achter gesloten deuren worden behandeld en tien jaar strafkamp opleveren.

Framing

Wat kan het Westen doen? In ieder geval moet het zijn beleid niet aanpassen aan de framing van het Kremlin. In Wit-Rusland hield het Westen zich aanvankelijk zorgvuldig afzijdig, maar dat weerhield president Loekasjenko er niet van het buitenland de opstand in de schoenen te schuiven. In Rusland wordt dezelfde redenering door parlement en regering aangehangen.

Sancties zijn geen middel om een regime omver te werpen, maar een drukmiddel om de Russische overheid erop te wijzen dat ook zij zich als lid van de Raad van Europa heeft verplicht mensenrechten te respecteren. Daarnaast zijn sancties bedoeld om corruptie te bestrijden. Navalny heeft al een voorzet gegeven: voor hij naar Moskou terugvloog vroeg hij in een open brief 35 mensen uit Poetins directe entourage op de sanctielijst te zetten. Onder hen zijn ook de mensen die hij verantwoordelijk houdt voor de aanslag op zijn leven met het gif novitsjok, die door het Westen met afschuw is veroordeeld.

Voor Navalny staat vast dat het Kremlin Rusland heeft gekaapt en dat slechts financiële strafmaatregelen uit het buitenland de plundering van het land kunnen stoppen: bevries vermogens van de elite in het buitenland, verleen geen visa, doe geen zaken met hen. En stop eindelijk met het hartelijk verwelkomen en anoniem wegsluizen van corrupt kapitaal, waarbij Nederland graag hand- en spandiensten verleent.

Luister ook naar deze NRC-podcast: Hoe Aleksej Navalny tienduizenden Russen aan het protesteren kreeg

In actie komen

Er zijn in Rusland nog altijd zeer professionele juridische en mensenrechten-ngo’s die bij repressie onmiddellijk in actie komen, zoals het juridisch netwerk Agora dat arrestanten juridische hulp biedt, of OVD-Info dat direct na razzia’s politiebureaus afstruint om de verblijfplaats van opgepakte demonstranten te achterhalen. Onafhankelijke media als Rain-tv, Novaja Gazeta, Republic, radiostation De echo van Moskou of Derk Sauers VTimes hebben als vanouds snel en volledig bericht over de demonstraties rondom Navalny’s arrestatie.

Dat er nog steeds een civil society actief is, is een wonder. Deze organisaties verdienen steun en samenwerking. We kunnen daarbij leren van Litouwen, dat een uitwijkplaats is geworden voor vervolgde Wit-Russische burgers en van de universiteit geschopte studenten gratis studieplaatsen aanbiedt.

Natuurlijk stuit men hierbij op een dilemma: contacten met het Westen kunnen, zeker sinds het aannemen van de omineuze ‘Wet op de buitenlandse agent’, Russische gesprekspartners in gevaar brengen. Maar het moet aan die actieve Russen zelf worden overgelaten om die afweging te maken.

In zijn laatste woord in de rechtbank zei Navalny dat hij Poetin „dodelijk heeft beledigd door te overleven” en niet op de vlucht te slaan. Dat hij heeft bewezen dat Poetin heeft geprobeerd hem te vermoorden, „drijft deze stelende kleine man in zijn bunker tot waanzin”. Laten we een voorbeeld nemen aan de moed van Navalny en ook eens een keer onze rug recht houden.