Nieuwe koers Biden biedt hoop op einde oorlog in Jemen

Minder hulp voor Saoedi-Arabië De VS werken niet meer mee aan aanvallende acties van Saoedi-Arabië in Jemen. Ook door andere ontwikkelingen is er zicht op een einde aan de verwoestende oorlog.

Jemenieten bij de viering van de 54-ste verjaardag van de revolutie van 1962.
Jemenieten bij de viering van de 54-ste verjaardag van de revolutie van 1962. Foto Hani Mohammed/AP

De nieuwe Amerikaanse regering lijkt zich aan haar belofte te houden om aan te sturen op een spoedig einde aan de oorlog in Jemen, dat na zes jaar van verwoestende strijd op zijn laatste benen loopt. „De oorlog moet ten einde komen”, verklaarde president Joe Biden donderdag tijdens zijn eerste grote rede over buitenlands beleid sinds zijn aantreden. Daartoe zullen de Amerikanen zelf hun steun aan Saoedi-Arabië ten behoeve van „aanvallende operaties” in Jemen staken, kondigde hij aan.

Biden slaat daarmee een andere richting in dan zijn voorgangers Donald Trump en Barack Obama. Maar hij legde niet in detail uit wat hij met ‘aanvallende operaties’ precies bedoelde. Tot opluchting van Saoedi-Arabië handhaaft Washington echter zijn militaire hulp aan Saoedi-Arabië voor defensieve doeleinden. Waar in dit verband de grenzen van offensief en defensief precies liggen zal moeten blijken.

Niettemin staat vast dat Biden meer dan Trump druk uitoefent op de Saoediërs, die de meeste en de dodelijkste luchtbombardementen uitvoeren boven Jemen. Eerder had Bidens regering al een einde aangekondigd aan de levering van precisiegeleide munitie aan Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Nieuwe wapenverkopen had zij voorlopig laten bevriezen.

Humanitair rampgebied

Het is niet zo dat de VS in hun eentje de oorlog in Jemen, die sinds 2015 al ruim 100.000 Jemenieten het leven heeft gekost en het land in het grootste humanitaire rampgebied ter wereld heeft herschapen, zomaar kunnen beëindigen. Maar het kan een belangrijke impuls vormen voor de tot dusverre weinig succesvolle pogingen van VN-gezant Martin Griffiths om vrede tot stand te brengen.

Er zijn nog een paar factoren die Griffiths de wind in de zeilen zouden kunnen geven. Saoedi-Arabië, dat aanvankelijk dacht de oorlog in Jemen snel te kunnen beslissen ten gunste van de verdreven president Hadi, beseft steeds meer dat het de oorlog tegen de Houthi’s in Jemen niet kan winnen. Zeker niet nadat zijn belangrijkste regionale bondgenoot, de Emiraten, in 2019 hun troepen goeddeels terugtrokken uit Jemen. De oorlog kost bovendien handen vol geld in een tijd, dat Saoedi-Arabië toch al heeft te kampen met teruglopende olie-inkomsten. Al enige tijd is de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman daarom discreet op zoek naar een uitweg die hem al te veel gezichtsverlies zou besparen. De Saoediërs verklaarden in reactie op Bidens rede dat ze voorstander zijn van een „politieke oplossing”.

Raketten

Saoedi-Arabië maakt zich wel zorgen over de groeiende invloed in Jemen van Iran, dat de Houthi’s steunt met onder meer raketten. Maar ook Iran zou wel eens bereid kunnen zijn om vrede te helpen bevorderen in een land, dat op zichzelf niet van vitaal belang is voor het regime van de ayatollahs. Nu Biden de oorlog wil beëindigen en bovendien heeft gezegd het internationale nucleaire verdrag met Iran nieuw leven te willen inblazen, zou Iran zonder grote offers voor zichzelf krediet kunnen opbouwen in Amerikaanse ogen door mee te werken aan een vredesregeling voor Jemen. De regering van president Rohani, die graag het nucleaire akkoord weer ziet herleven, zou vermoedelijk wel willen meewerken. Minder zeker is dat voor aanhangers van de harde lijn, die sowieso geen heil zien in welke concessie dan ook aan het Westen.

Evenmin valt bij voorbaat op medewerking van de Houthi’s te rekenen. Nog altijd controleren zij een groot deel van Jemen, de hoofdstad Sana’a incluis. Zij zijn veel taaier gebleken dan verwacht en ruiken wellicht een kans op meer terreinwinst nu hun tegenstanders tekenen van uitputting beginnen te vertonen. Een Houthi-woordvoerder zei uit Bidens woorden hoop te putten dat er nu een begin kan komen van vrede. Een ander twitterde echter dat vrede alleen mogelijk is „als de agressie tot staan is gebracht en het beleg wordt opgeheven”.

En de zwaar beproefde Jemenitische bevolking? Die is sceptisch. „Ik ben niet optimistisch”, zei Huda Ibrahim, een 38-jarige huisvrouw uit de havenstad Hodeida, tegen het persbureau AFP. „Hoe kan een conflict eindigen wanneer er zelfs niet één nacht verstrijkt zonder gevechten?”

Lees ook: De Saoediërs zijn de oorlog moe