Inwoners van Myanmar zijn in shock. ‘Het leger heeft ons gewoon genaaid’

Staatsgreep De bevolking van Myanmar is kwaad na de staatsgreep, maar beseft ook dat onrust en rellen het leger juist goed zouden uitkomen.

Een demonstrant in Yangon houdt drie vingers omhoog, een symbool van protest na de staatsgreep. Op het shirt de tekst A dramatic turn of events, naar een album van progressieve metalband Dream Theater.
Een demonstrant in Yangon houdt drie vingers omhoog, een symbool van protest na de staatsgreep. Op het shirt de tekst A dramatic turn of events, naar een album van progressieve metalband Dream Theater. Foto Nyein Chan Naing/EPA

’s Ochtends rond negenen werd hij wakker van geschal uit de radio van de buren. Die serieuze toon ken ik, dacht Eddie. „Zo’n specifieke intonatie, die ik herkende van vroeger, uit de tijd dat ik met mijn opa veel naar de radio luisterde.” Hij greep zijn telefoon, maar de verbinding was uit de lucht.

De staatsgreep was toen al een paar uur een feit en alleen de militaire radio- en televisiezenders zonden nog uit. „Ik keek naar de straat vanaf mijn balkon en verwachtte chaos, maar alles was juist vreemd stil.” Eddie, een twintiger uit Yangon, de grootste stad van Myanmar, bevat een paar dagen later nog steeds niet helemaal wat er is gebeurd. „Veel mensen zijn boos, maar zo ver ben ik nog niet eens. Ergens wist ik dat zoiets kon gebeuren, alleen wilde ik het niet geloven. Het is echt zo, het leger heeft ons gewoon genaaid.”

In Myanmar zijn veel inwoners in shock, kwaad of verdrietig nadat legerbaas Min Aung Hlaing maandag de macht greep vanwege ‘vermoedens van fraude’ bij de verkiezingen in november. Naast regeringsleider Aung San Suu Kyi en president Win Myint zijn tientallen politici, activisten en andere critici van het leger vastgezet. De legertop heeft aangekondigd over een jaar „eerlijke en vrije” verkiezingen te houden, maar of dat echt gaat gebeuren, daar maken de meeste Myanmarezen zich geen illusies over.

Lees ook: In Myanmar heeft het leger genoeg van de flirt met democratie

Sterker, Ko Ko, een slimme technisch analist van bijna dertig, ziet de generatie na hem al verloren gaan. „Ik heb zo met mijn neefjes en nichtjes te doen. In mijn kinderjaren hadden we alleen staats-tv, met nationalistische militaire propaganda. Ik wil niet dat zij dat ook moeten meemaken.” Het militaire regime vaardigde al een decreet uit om Facebook voorlopig te blokkeren. „Ik ben bang dat ze alles afsluiten wat een bedreiging voor hen vormt. Het kan hier makkelijk zoals in Noord-Korea worden.”

Myanmar heeft tientallen jaren onder militair bewind gestaan en meermaals kwam het tot confrontaties tussen het leger en burgers die in opstand kwamen tegen het regime. Ko Ko vroeg advies aan een oudere collega die er in 1988 bij was, het jaar dat het leger een studentenopstand met veel bloedvergieten neersloeg. „Ik ben ongeduldig, ik wil naar buiten en laten weten dat ik hiertegen ben. Maar hij zei dat we voorzichtig moeten zijn. Dat we ons niet uit de tent moeten laten lokken en hen niet de kans moeten geven een opstand neer te slaan.”

Dat is een breder gedragen opvatting. Hoezeer veel Myanmarezen de staatsgreep ook afkeuren, onrust en rellen bij demonstraties zouden het leger alleen maar goed uitkomen. Dan zijn zij immers nodig om de orde te herstellen. Ko Ko heeft gezien dat er alweer thugs op pad zijn in Yangon, ze reden in jeeps door de straten. Het zijn relschoppers die – betaald door het leger – ruzie en geweld uitlokken, een truc die ook tijdens eerdere militaire regimes gebruikelijk was.

Voorzichtig

Toch is het leger tot nu toe voorzichtiger dan in 1988, zegt Aung Moe Zaw. Hij stond toen als student vooraan bij de protesten. Het leger pakte vele studentenactivisten op, Aung Moe Zaw vluchtte en leefde jaren in politieke ballingschap aan de grens met Thailand. „De legerbazen hebben nu veel grotere economische belangen dan toen. Zowel hun privé-ondernemingen als de staatsbedrijven in handen van het leger zelf lopen gevaar.” Generaal Min Aung Hlaing en zijn familie zouden onder meer in de havenindustrie, vastgoed en jadewinning zitten.

Verder ziet Aung Moe Zaw dezer dagen een leger dat „aan het afwachten is” om te kijken wie ze moeten hebben. „Ze zijn begonnen met de National League for Democracy”, de partij van Suu Kyi. „Het gaat zich waarschijnlijk uitbreiden naar wie dan ook die zich uitspreekt tegen de coup, en dus ook naar de gewone bevolking.” Veel activisten uit 1988 strijden nog steeds voor mensenrechten en democratisering in Myanmar – enkelen van hen zijn nu alweer gearresteerd. Anderen zijn ondergedoken.

Ondanks alle risico’s lijken de inwoners van Myanmar zich in de loop van afgelopen week steeds méér te willen laten horen. Massaal de straat op, dat gebeurde nog niet, maar hun ‘burgerlijke ongehoorzaamheidscampagne’ ontwikkelt zich snel. Winkels hangen bordjes op dat ze niet langer verkopen aan klanten in militair uniform, popsterren betuigen steun op sociale media, ziekenhuizen gaan in staking.

Veel medisch personeel is kwaad omdat de militairen hun coup middenin de coronacrisis hebben gepleegd. Arts Hnin Nu Wai besloot al snel dat ze iets wilde doen. In haar ziekenhuis zijn ze nu alleen open voor noodgevallen. „We willen het volk niet raken, alleen het leger laten weten dat we hiertegen zijn.”

Hnin Nu Wai heeft gehoord dat militairen namen aan het verzamelen zijn van de artsen die hun werk hebben neergelegd. Het kan haar weinig schelen. „Al word ik ontslagen, het maakt me niet uit. En als we uiteindelijk toch de straat op moeten, doe ik ook mee. Ik wil onze volgende generatie kunnen vertellen dat ik heb gestreden tegen deze coup.”

Met medewerking van een journalist in Yangon, van wie de naam om veiligheidsredenen niet genoemd wordt. Zo zijn ook sommige geïnterviewden niet met hun volledige naam vermeld.