Opinie

Boris Johnsons eerste klap was meteen raak

In Europa

Deze week kan de geschiedenis in als de week waarin Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voor het eerst ongenadig op haar donder kreeg. De Commissie maakte bijna een kardinale fout die de precaire Brexit-deal over Noord-Ierland in gevaar had gebracht. Zij draagt verantwoordelijkheid. Niemand hoeft medelijden met haar te hebben: wie niet tegen de hitte kan, moet wegblijven uit de keuken.

Maar na een week van schreeuwende koppen als ‘Blame Von der Leyen’ en ‘Von der Leyen’s presidency infuriates Europe: ‘Weak and must resign!’’ (vooral in Britse tabloids die wij ‘buitenlandse kranten’ noemen omdat we geen Duits of Frans meer lezen, laat staan iets anders) moeten we onszelf afvragen wie er profiteert van dit kabaal. Niet de Europese democratie, niet de transparantie van de Europese besluitvorming – nee, Boris Johnson. Want terwijl iedereen al een week losgaat op Von der Leyen, de Britse pers voorop, doet Johnson precies wat hij haar verwijt: de Brexit-deal over Noord-Ierland ondermijnen met het voorstel om hem te wijzigen. Johnson doet het alleen zónder sorry te zeggen.

Von der Leyen gebruikte bijna een clausule in de Brexit-deal, artikel 16, waarmee beide partijen in uitzonderlijke omstandigheden eenzijdig de bestaande arrangementen voor Noord-Ierland kunnen wijzigen. Zij vreesde dat vaccins, gemaakt in de EU, stilletjes via Noord-Ierland naar het VK zouden worden gebracht. De grens tussen Ierland en Noord-Ierland wordt niet bewaakt. De Commissie, in het nauw gedreven omdat vaccins die zij had geregeld veel te laat komen, stelde voor om die grens alsnog te gaan controleren, om verder weglekken van vaccins te voorkomen.

In deze wereld worden vrienden rivalen, beloftes dreigementen en contracten vodjes

Het voorstel werd nooit uitgevoerd. De Ieren kregen er lucht van en belden, in alle staten, Von der Leyen. Een grens in Ierland – wilde zij de Troubles terug?! Zij snapte het en draaide de maatregel meteen terug, nog voor die inging.

Toch kwam er een rel van jewelste. Veel Noord-Ieren zijn ongelukkig met de Brexit-arrangementen, omdat er controles zijn tussen hen en de rest van het VK. Er zijn vertragingen, bureaucratisch gedoe, lege schappen. Er worden weer dreigementen op muren in Belfast gekalkt. Von der Leyen gooide olie op dat vuur.

Naderhand gingen Commissiefunctionarissen diep door het stof. Het was verkeerd, het had niet mogen gebeuren enz. Sommigen klaagden – anoniem – dat Von der Leyen zich met haar coterie opsluit op de dertiende verdieping van het Berlaymontgebouw en weinig deelt met commissarissen en staf. In Le Monde gaf de Duitse de fout zelf toe: „Ik weet hoe gevoelig de Ierse situatie is. Maar als je noodmaatregelen moet nemen – en de Commissie heeft er dit crisisjaar al bijna 900 genomen – dan mis je weleens wat.”

Maar met elk mea culpa werd het kritische koor meedogenlozer. Terwijl de Commissie verder in het defensief werd gedrongen, opende Boris Johnson een nieuw front: hij wil, jawel, artikel 16 gebruiken. In een brief aan eurocommissaris Maros Sefcovic schetst minister Michael Gove uitvoerig het diepe leed dat de Commissie Noord-Ierland heeft aangedaan. Er kan helaas geen sprake meer zijn van business as usual, vervolgt hij: Londen wil de Brexit-deal op minstens zes punten veranderen, door controles tussen Noord-Ierland en het VK te versoepelen. Deze week nog.

Dat de Brexit-deal miserabel is voor Noord-Ierland, weet iedereen. Maar Johnson ging voor soevereiniteit, en het Noord-Ierse arrangement was de prijs die hij daarvoor betaalde. Nu beukt hij Von der Leyen in de touwen om een faux pas en eist hij als wisselgeld de goodies die hij van Michel Barnier niet kreeg.

It’s a New World, zong Judy Garland in 1954. In deze wereld worden vrienden rivalen, beloftes dreigementen en contracten vodjes. De eerste klap was meteen raak. Bij de Commissie werken vooral juristen, schreef Politico deze week. Het wordt tijd dat ze een paar kickboksers inhuren.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.