Opinie

Europese verslaving aan veiligheid kost duizenden levens

Aylin Bilic

‘Ik ben al ingeënt”, vertelt mijn neef Selami uit Istanbul aan de telefoon. „Dat geldt voor al het zorgpersoneel hier.” Of hij niet bang is voor eventuele bijwerkingen van het Chinese vaccin Sinovac waarmee een paar miljoen Turken inmiddels zijn gevaccineerd? Hij begint te lachen. „Bang? Totaal niet. Het vaccin is uitgebreid getest, ook hier in Turkije. Ik heb de cijfers gezien. Geen bijwerkingen, goede effectiviteit. Zelfs mijn schoonmoeder voelde niets raars.” Mijn neef weet volgens mij waarover hij praat, hij is hoogleraar kindergeneeskunde en urologie.

Een andere neef, Tolga uit Izmir, is ook ingeënt. Hij was proefpersoon voor Sinovac. Hij vertelt me dinsdag: „We zijn hier in Izmir best uitgelaten, omdat het de goede kant uitgaat.” Ik bel mijn tante Müco (76): „Alle tachtigplussers zijn inmiddels ingeënt, en volgende week ben ik aan de beurt en kan ik straks na een jaar eindelijk be zoek ontvangen.” Met gemiddeld zo’n honderdduizend vaccinaties per dag schiet het prikken aardig op. En dat dankzij een vaccin waarvan we in het Westen nauwelijks wisten dat het bestond. En als we het wisten, dan lachten we erom. Net zo hard als om het Russische Spoetnik-vaccin, waar Turkije al een deal over heeft gesloten. Onbestaanbaar dat wij in Nederland die ‘rotzooi’ in onze aderen zouden laten spuiten. Dan nog liever drie weken aan de beademing op de IC.

Tot afgelopen dinsdag. Toen The Lancet, het gerenommeerde medisch-wetenschappelijke tijdschrift, de resultaten van onderzoeken naar het Spoetnik-vaccin publiceerde. Spoetnik-V heeft een effectiviteit van bijna 92 procent, zo blijkt. Matige en ernstige symptomen van Covid-19 zijn na twee prikjes zelfs voor de volle 100 procent uitgesloten. Bijwerkingen: nauwelijks.

In Het Parool berichtte columnist en mediatycoon Derk Sauer vorige week al over de situatie in Moskou. Hij beschreef zijn bezoek aan het nieuwe restaurant Pino. „Het was er stampvol. Ik belandde aan een klein tafeltje waar we met zijn vieren boven op elkaar zaten.” In Moskou heeft de burgemeester inmiddels vrijwel alle coronabeperkingen opgeheven. Het aantal besmettingen neemt desondanks gestaag af. Dankzij Spoetnik-V, dat voor iedere Moskoviet op bijna iedere hoek van de straat gratis beschikbaar is.

En dat terwijl wij in West-Europa de afgelopen weken dieper en dieper in de lockdowns (en de geestelijke ellende) wegzakten. En de vooruitzichten met de dag slechter werden: de Britse variant rukt sneller op dan we dachten, AstraZeneca levert maar een derde van de beloofde doses, de ergste rellen sinds 1980, ruzie met de Engelsen. Ons enige lichtpuntje was dat de effectiviteit van ons eigen Janssen-vaccin maar liefst 66 procent bedraagt, iets hoger dan dat van AstraZeneca. Deskundigen haastten zich te zeggen dat die percentages ook goed zijn. Als we ons allemaal daarmee laten inenten, dan krijgen we corona ‘er uiteindelijk ook onder’. Janssen kan vanaf april gaan leveren.

Ondertussen laaide in de media een discussie op over ons egoïsme. Hoe konden wij zo bezig zijn met het opkopen van miljoenen doses vaccin, terwijl ze dat in de Derde Wereld helemaal niet konden betalen? Daar zou corona dus pas bestreden kunnen worden, als wij iedereen ingeënt hadden. Je reinste kapitalisme, neo-kolonialisme, westers superioriteitsdenken.

Dat laatste is natuurlijk waar. Want hoe is het mogelijk dat een groot deel van de wereld al sinds eind 2020 bezig is met massavaccinatie met onder meer Russische en Chinese vaccins, terwijl wij dat niet eens door hadden? Omdat wij ons simpelweg niet konden voorstellen dat er buiten West-Europa of de VS een goed vaccin ontwikkeld kon worden. En al helemaal niet dat dat vaccin veilig zou zijn.

Die extreme behoefte aan veiligheid. Die heeft ons uiteindelijk de das omgedaan. Chinezen, Russen, Amerikanen, Engelsen: vrijwel de hele wereld begon al weken eerder dan wij in West-Europa met vaccineren. Met dank aan het Europees Medicijn Agentschap EMA dat op veiligheidsgebied geen druppel water bij de wijn wenste te doen, en als allerlaatste met goedkeuringen kwam. Of de EMA nu eindelijk bereid is ook het Russische Spoetnik-vaccin te gaan beoordelen, was bij het schrijven van deze column nog steeds niet duidelijk.

Dat doorgeschoten veiligheidsdenken heeft paradoxaal genoeg ongetwijfeld duizenden West-Europese mensenlevens gekost. Het heeft tientallen miljoenen kinderen en jongvolwassenen een te lange leerachterstand opgeleverd, naast depressies en blootstelling aan huiselijk geweld. Uit de coronacrisis vallen straks vele lessen te trekken. Een daarvan lijkt me nu al duidelijk: dat je in een ‘oorlogssituatie’ niet dezelfde veiligheidsstandaarden kan hanteren als in vredestijd. Dat snapten ze overal, behalve in West-Europa.

Aylin Bilic is ondernemer en publicist.