Opinie

Doosjes van Pandora

Foto Merlijn Doomernik

Sommige dingen worden je gaandeweg afgeleerd onder het mom van ‘goed fatsoen’. Vanuit je wieg kun je ongestoord staren naar de steenpuist van een oudtante of het glazen oog van een verre neef. Je kan met je driewieler naar een politieagent toe rijden en hem vragen of je zijn handboeien even mag vasthouden. Je kunt het zebrapad overspringen als op ijsschotsen in een woelige zee en samen met je vrienden kijken wat er gebeurt als je een pepermuntje in een fles cola stopt.

Langzaam maar zeker wordt je duidelijk gemaakt dat dat niet helemaal de bedoeling is. Dat er zoiets is als ‘normaal’ zijn en dat het goed is om dat te zijn. De dingen die je doet, moeten nuttig en efficiënt zijn en de rest van de mensen moet er niet al te veel last van hebben. Behoudens een select gezelschap van artiesten, kunstenaars, uitmuntende wetenschappers en superrijken die zich ogenschijnlijk aan geen enkele regel hoeven te houden, wordt van de rest van ons verwacht dat we het niet al te bont maken; zeker niet in de huidige tijd.

Al met al kan ik niet zeggen dat het me goed gelukt is om het normaal te handhaven. Tot op het ongepaste af wint mijn nieuwsgierigheid het van het veronderstelde ‘goed fatsoen’. Gelukkig ben ik arts en mag ik ongepaste vragen stellen als beroep.

Een buik, die mag ik na akkoord van de patiënt nog openmaken om zijn ontstoken galblaas te verwijderen. Maar daar waar je de gemiddelde auto in de jaren zeventig zelf nog wel kon voorzien van een nieuwe v-snaar, is het geheel onder het mom van veiligheid verworden tot een zwarte doos. Veel bedrijven hebben tegenwoordig de neiging om telefoons, auto’s en andere buitengewoon vernuftige uitvindingen volledig ontoegankelijk te maken voor de ja, hoe zal ik het zeggen, ‘amateurvoyeur’. Bestaat er eigenlijk zoiets als het recht op reparatie?

Afgelopen week hield de automatische sleutel waarmee we de voordeur kunnen openen er acuut mee op. Het is een zwart rondje met in het midden een uitsparing waar je op kan drukken. Toen ik een dun mesje tussen de twee plastic verbindingsstukken stak, opende het ding zich als een oester. De binnenkant was betoverend. Er zat een minuscuul moederbord in, met centraal de druksensor en aan de zijkant een kleine elektromagneet inclusief koperen spoeltje en, zo ik later leerde, een kern van weekijzer, iets waar ik nooit eerder van gehoord had.

Ik las dat het kleine staafje van koolstof dat zich schuilhield onder de koperen spoel invloed heeft op de hysteresis en de wervelstromen. Simpel gezegd: ze zorgen ervoor dat alle stromen min of meer dezelfde kant op gaan. Hysteresis is het verschijnsel dat het verband tussen oorzaak en gevolg niet alleen afhangt van de grootte van de oorzaak, maar ook van de richting waarin de oorzaak verandert. Oftewel, om een magnetisch veld mogelijk te maken, moeten de stromen een beetje normaal doen om functioneel te zijn. Ach, misschien gaat een beetje hysterie altijd vooraf aan het nieuwe normaal.