Nederland krijgt eerste militaire satelliet

Ruimtevaart De ruimte wordt een steeds belangrijker strijdtoneel voor militairen. De Nederlandse luchtmacht krijgt ook een satelliet.

Een demonstratiemodel van de Nederlandse satelliet, BRIK-II. De echte satelliet wordt in maart gelanceerd.
Een demonstratiemodel van de Nederlandse satelliet, BRIK-II. De echte satelliet wordt in maart gelanceerd. Foto Bart Maat/ANP

In maart gaat Nederland zijn eerste militaire satelliet lanceren: de BRIK-II. De satelliet moet defensie voorbereiden op een tijdperk waarin de ruimte ook strijdtoneel is.

BRIK-II is een nanosatelliet, bestaand uit zes kubusvormige elementjes van tien bij tien bij tien centimeter, en heeft dus het formaat van een flinke schoenendoos. „Satellieten hebben niet meer het formaat van een koelkast, en kosten geen honderden miljoenen euro’s meer”, zegt luitenant-kolonel Bernard Buijs, die het luchtmachtproject leidde. Dat gaf defensie ruimte voor een technologie-demonstratieproject. Het totale budget voor BRIK-II is ongeveer drie miljoen euro.

Als alles goed gaat wordt BRIK-II in maart aan boord van een 21 meter lange raket gelanceerd vanonder een Boeing 747 van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf Virgin Orbit. Overigens is het Virgin Orbit pas vorige maand voor het eerst gelukt zo’n luchtlancering succesvol uit te voeren, na een mislukking in 2020. „Het moet ons ervaring en kennis opleveren”, zegt Buijs, die sinds 2016 ook hoofd is van Defensie Space Security Centre, een tien man sterke afdeling van de Koninklijke Luchtmacht.

Wij zijn voor vredelievend gebruik van de ruimte

Bernard Buijs luitenant-kolonel

De sprong naar de ruimte heeft te maken met een toenemende militarisering van de ruimte, ondanks vredelievende woorden en verboden op ruimtewapens in internationale ruimtevaartverdragen. In de afgelopen decennia testten de Verenigde Staten, China en recentelijk ook India wapens om satellieten uit de lucht te schieten. Het GPS-systeem, oorspronkelijk een Amerikaans defensieproject, is inmiddels essentiële infrastructuur, vandaar dat ook Rusland, Europa, China, Japan en India hun eigen satellietnavigatiesystemen hebben of eraan werken. De VS hebben sinds ruim een jaar hun eigen Space Force, een zesde krijgsmachtonderdeel naast onder meer de luchtmacht, marine en de landmacht.

„Wij zijn voor een vredelievend gebruik van de ruimte”, zegt Buijs, „maar juist daarvoor is ook informatie uit de ruimte nodig. We willen niet puur afhankelijk zijn van de informatie van bondgenoten. Andere landen werken hier ook aan, en samenwerking ligt voor de hand, maar dan moet je zelf ook bijdragen.”

BRIK-II is een vooral Nederlandse samenwerking. De lancering en het in elkaar zetten van de satelliet zijn georganiseerd door het Delftse ruimtevaartbedrijf Isispace, opgericht door Delftse studenten. Advies kreeg de luchtmacht van de ruimtevaartveteraan Trevor Watts van de TU Delft, die ooit bij de Britse marine werkte.

Vijandelijke jammers

De drie instrumenten aan boord hebben militaire toepassingen. Er is een zogeheten scintillatiemonitor, die op 550 kilometer boven het aardoppervlak variaties moet detecteren in de ionosfeer. Zonneactiviteit kan radiosignalen verstoren, vergelijkbaar met het twinkelen van sterren, maar zulke verstoringen kunnen ook veroorzaakt worden door vijandelijke jammers. De monitor, ontwikkeld door de Universiteit van Oslo, moet het verschil bepalen.

Een tweede onderdeel is een zender-ontvanger met geheugen, waarmee troepen in het veld of op zee een bericht naar de satelliet kunnen zenden, dat dan later boven een Nederlands grondstation wordt afgegeven.

Het derde instrument, ontwikkeld door het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR), is een nieuwe techniek om radiosignalen vanuit de ruimte te detecteren en te analyseren. Het NLR testte de satelliet ook in zijn vestiging in de Noordoostpolder.

De capaciteiten van de satelliet zouden vooral tot hun recht komen in een constellatie met meerdere satellieten. De lancering van twee militaire satellieten in samenwerking met Noorwegen staat gepland voor 2022.

„De kennis die we opdoen moet ook bijdragen aan het maken van keuzes: hoe bouwen we een militaire ruimte-infrastructuur, wat dragen wij bij met de Nederlandse industrie en defensie, en hoeveel laten we aan anderen?”, zegt Buijs.

De naam BRIK-II is een verwijzing naar ‘De Brik’, in 1913 het eerste vliegtuig van de ‘Luchtvaartafdeeling’ in Soesterberg, de voorloper van de Koninklijke Luchtmacht.