Reportage

Navalny krijgt 32 maanden strafkamp na kafkaësk proces

Rechtszaak De rechter in Moskou was niet onder de indruk van het verweer van Navalny dat hij zich niet kon melden terwijl hij in coma lag. Voor Navalny de zaal uit wordt geleid, zegt hij tegen zijn vrouw: „Tot ziens. Wees niet triest. Alles komt goed”.

Aleksej Navalny overlegt in de rechtszaal met zijn advocaten.
Aleksej Navalny overlegt in de rechtszaal met zijn advocaten. Foto Moscow City Court press service / AFP

Waar Aleksej Navalny gaat, volgen Russische oproeragenten met demonstranten en journalisten in zijn kielzog. En dus is het rond de rechtbank van Moskou, waar de gevangen Kremlincriticus dinsdag werd veroordeeld tot 32 maanden strafkolonie, een drukte van belang. Met politiekordons is een groot gebied rond de gerechtsgebouwen afgezet om toegestroomde Navalny-aanhangers op afstand te houden. De massaal opgetrommelde oproeragenten komen al snel in actie: in de loop van de ochtend worden tientallen demonstranten opgepakt, en ook een aantal journalisten en toevallige passanten wordt lukraak van straat geplukt en meegenomen.

Binnen in de rechtszaal is dan, met een uur vertraging, het belangrijkste en misschien wel absurdste proces begonnen dat Rusland in jaren heeft gezien. Dat draait om de vraag of de oppositieleider, ondanks het feit dat hij in het buitenland werd behandeld wegens een zware vergiftiging, aan een tweewekelijks meldplicht had moeten voldoen. Die was hem samen met een voorwaardelijke celstraf van 3,5 jaar eind 2014 opgelegd in de zogenoemde ‘Yves Rocher-zaak’. Daarin werden Navalny en zijn broer Oleg veroordeeld wegens diefstal van ruim 400.000 euro van cosmeticaconcern Yves Rocher. Oleg werd voor 3,5 jaar naar een strafkolonie gestuurd, Aleksej kwam er met een voorwaardelijke straf vanaf en een proeftijd van vijf jaar.

Jazeker is Navalny schuldig, stelt het gevangeniswezen FSIN, de aanklagende partij. De politicus verstopte zich moedwillig in het buitenland, en dus moet de voorwaardelijke straf van worden omgezet in een werkelijke straf. Nee, zeggen Navalny, zijn advocaten en tienduizenden supporters die de afgelopen twee weekenden voor zijn vrijlating de straat op gingen.

Al in 2017 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de ‘Yves Rocher-zaak’ op geen enkel strafbaar feit berust. In tegendeel, het is een politiek proces bedoeld om Poetins tegenstander het zwijgen op te leggen, zo oordeelden de rechters in Straatsburg. De Russische staat aanvaardde dat oordeel zelf, door Navalny in 2018 de opgelegde compensatie van bijna 50.000 euro te betalen.

Lees ook deze reportage over de antiregeringsprotesten van afgelopen zondag

‘Ik lag in coma’

Terwijl buiten mensen bij bosjes worden gearresteerd, werken Navalny en zijn advocaten binnen koortsachtig om de bizarre redenering onderuit te halen dat de autoriteiten de afgelopen maanden geen idee hadden van zijn verblijfplaats, ondanks dat zijn vergiftiging, in augustus vorig jaar met het zenuwgas novitsjok, wereldnieuws was. Net als Navalny’s onthulling, enkele maanden later, dat de geheime dienst FSB achter de aanslag zat.

„Mag ik iets zeggen?”, vraagt Navalny halverwege de zitting. „President [Poetin] heeft zelf op televisie gezegd dat het dankzij hem was dat ik voor medische behandeling naar Duitsland was gebracht. Hebben jullie dat niet gehoord? Natúúrlijk was ik niet thuis. Ik lag in coma en op de intensive care.”

Ook stelt hij de autoriteiten wel degelijk te hebben geïnformeerd over zijn Duitse adres en medische toestand. „Wat had ik nog meer kunnen doen om u te vertellen waar ik was? Ik heb een advocaat en mijn advocaat heeft een telefoon. Hoe had ik u beter kunnen informeren?”

Rechter Repnikova lijkt er niet van onder de indruk. Ze kondigt een pauze aan van twee uur. Navalny vraagt om een maaltijd van McDonald’s, maar dat wordt hem niet gegund. Journalisten filmen op de stoep hoe de in felgroen geklede bezorger van Delivery Club door oproeragenten wordt tegengehouden. Sommige agenten hebben hun insigne afgeplakt met zwarte tape. Inmiddels zijn ruim 320 personen rond de rechtbank gearresteerd.

Dan laat ook het Kremlin van zich horen. „We hopen dat het niet tot zoiets doms zal komen als het koppelen van de Russisch-Europese betrekkingen aan de zaak van deze celbewoner”, aldus woordvoerder Dmitri Peskov dinsdag tegen persbureau Tass. Hij doelt op het aangekondigde bezoek van EU-buitenlandchef Josep Borrell aan Moskou later deze week. In de rechtszaal zijn zo’n twintig buitenlandse diplomaten, waaronder een Nederlandse, aanwezig.

‘Haat en angst van één man’

Na het reces begint de kafkaëske discussie opnieuw. Volgens de aanklager heeft Navalny gebrek aan respect getoond door niet aan zijn meldplicht te voldoen en is de politicus daarmee „niet op het juiste pad”.

Dan is het slotwoord aan Navalny. „We weten waarom dit gebeurt. De reden is de haat en angst van één man in een bunker”, zegt hij, doelend op president Poetin die vanwege de coronapandemie al maanden vanuit een bunker opereert. „Hij is beledigd omdat ik overleefde, nadat ze me op zijn bevel probeerden te vermoorden.”

Om acht uur ’s avonds wordt een gehandboeide Navalny weer binnengeleid. Ook de staatsmedia zijn, ondanks het cameraverbod, ineens oververtegenwoordigd in de zaal. Als de rechter in razend tempo het vonnis begint voor te lezen, tekent een grijnzende Navalny een hartje op het glas van zijn hok. Voor zijn vrouw Joelia in de zaal. Dan volgt de uitspraak: 3,5 jaar strafkolonie, waarvan de tien maanden huisarrest worden afgetrokken. Voor hij de zaal uit wordt geleid, zegt hij tegen zijn huilende vrouw Joelia. „Tot ziens, wees niet triest, alles komt goed”.