‘Ik dacht dat blowen achter het stuur kon’

Drugs in het verkeer Jongeren die onder invloed van drugs autorijden, zijn een groeiend probleem. „Er heerst een vorm van zelfoverschatting.”

Een ongeluk in Rotterdam in 2019, waarbij een bestuurder lachgas gebruikte.
Een ongeluk in Rotterdam in 2019, waarbij een bestuurder lachgas gebruikte. Foto ANP

„Ik was soms wel bang dat ik aangehouden zou worden door de politie en ze door zouden hebben dat ik geblowd had. Maar in die tijd konden ze drugs nog niet testen, dus dat voelde veilig.” Dat vertelt een 23-jarige Amsterdammer over de tijd dat hij de auto pakte na geblowd te hebben. De man, die niet bij naam genoemd wil worden omdat hij dit onderwerp te gevoelig vindt, woonde destijds in een dorp in Gelderland.

Hij was negentien en ging op vrijdag met de auto naar school. Na de les ging hij met zijn vrienden blowen in de coffeeshop, hun hangplek. Aan het einde van de avond nam hij de auto terug naar huis. Gevaarlijk vond hij het niet. „Mijn vrienden uit het dorp deden dat ook. Alleen mijn neef die in Amsterdam woonde zei: ‘Dat is wel heel raar dat je dat doet.’ Ik antwoordde toen dat het gewoon normaal was.”

Mensen die onder invloed van drugs autorijden, schatten het gevaar daarvan lager in dan drugsgebruikers die niet onder de invloed rijden, blijkt uit een grootschalig kwantitatief onderzoek van Stichting TeamAlert, een organisatie die zich inzet om jongeren veiliger door het verkeer te laten bewegen.

Het online onderzoek, dat in 2020 werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, verschijnt deze woensdag. Het werd ingevuld door 3.678 deelnemers tussen 18 en 50 jaar, maar de gemiddelde leeftijd van de deelnemers was 25. Voor het onderzoek werd specifiek gezocht naar mensen die drugs gebruiken en daarna wel gaan rijden, en naar mensen die drugs gebruiken en vervolgens niet in de auto stappen.

Stijging

In Nederland is er weinig onderzoek geweest naar de vraag waarom jongeren onder de invloed van drugs rijden, vertelt onderzoeker Megan van Meer van TeamAlert. Als ze op festivals informatie geeft over dit thema, blijkt dat jongeren na drugsgebruik toch vaak met de auto naar huis gaan. Uit de meest recente Nationale Drug Monitor van het Trimbos-instituut, daterend uit 2019, blijkt dat het gebruik van cannabis, xtc, cocaïne en lachgas hoger ligt bij jongeren en jongvolwassenen dan bij andere leeftijdsgroepen.

ChristenUnie-Kamerlid Stieneke van der Graaf: ‘Ik weiger te accepteren dat drugsgebruik heel normaal is geworden in Nederland’

Uit cijfers van de politie uit juli 2020 komt naar voren dat er in de eerste helft van dat jaar 842 meer automobilisten werden aangehouden die onder invloed van drugs achter het stuur zaten dan in dezelfde periode in 2019. Een verklaring voor de stijging van het aantal aanhoudingen had de politie destijds niet: er zou niet vaker zijn gecontroleerd dan voordien. „Er heerst een vorm van zelfoverschatting”, vertelt Van Meer. Ze denken bijvoorbeeld dat ze goed kunnen rijden, als het maar een klein stukje is, het rustig op de weg is of als ze veel rijervaring hebben.

Een negentienjarige student uit Spijkenisse, die eveneens liever niet bij naam genoemd wordt, vertelt dat hij weleens onder de invloed van xtc, mdma, cocaïne, wiet, hasj en alcohol heeft gereden (nooit een combinatie hiervan). Ook hij voelde zich veilig. „Ik wist wel van de risico’s als ik in de auto stapte, maar als ik na een tijdje rijden voelde dat het prima ging, werd ik wat relaxter en vervaagde het gevoel dat het gevaarlijk kon zijn.”

Nu hij ouder is, is hij gestopt met rijden wanneer hij „helemaal weg van de wereld is door middelen die zwaar illegaal zijn in Nederland” of als hij gedronken heeft. Hij rijdt nog wel af en toe als hij geblowd heeft: „Blowen en rijden blijft natuurlijk geen goede combinatie, maar na anderhalf uur ben je wel weer nuchter en scherp.” Het Trimbos-instituut geeft aan dat THC, de belangrijkste stof in cannabis, gemiddeld pas na zes tot acht uur niet meer vast te stellen is in je speeksel.

Helder voelen na het blowen

Blowen is minder gevaarlijk dan alcohol of andere drugs, denkt de 23-jarige man die opgroeide in Gelderland: „Ik heb altijd geweten dat rijden na het nemen van harddrugs, lachgas of alcohol echt niet kon. Harddrugs zou ik nooit hebben gedaan, die zijn sowieso veel heftiger. Dat zit misschien in die naam.” En door alcohol verongelukken veel mensen, zegt hij, terwijl hij zich na het blowen nog steeds helder voelde. Maar ook hier is hij mee gestopt: hij zag in hoe gevaarlijk het was en in Amsterdam heeft hij toch geen auto nodig.

„Bij alcohol heb je de Bob-campagnes, die heel breed gedragen zijn. Dat drinken en rijden niet kan, is iets dat je weet en ook bespreekt met je ouders, familie, werkgever”, zegt onderzoeker Van Meer. Maar over drugs, die illegaal zijn, wordt veel minder in de maatschappij gesproken.

Uit het onderzoek blijkt dat mensen die onder invloed van drugs rijden niet alleen hun eigen vaardigheden, maar ook de houding van hun vrienden overschatten. „Ze denken vaak dat hun vrienden hun drugsgebruik normaal vinden en dat ook doen, terwijl heel veel mensen, ook drugsgebruikers, dat juist niet doen”, zegt Van Meer. Dit verandert als de maatschappij meer met elkaar over drugsgebruik gaat praten, denkt ze. „Dan beseffen ze dat het echt niet kan.” Daarom zet TeamAlert campagnes en interventies op om het drugsgebruik achter het stuur bespreekbaar te maken.

De jonge man uit Gelderland, die nooit onder invloed van alcohol zegt te hebben gereden, had nooit stilgestaan bij de impact van preventieve campagnes tegen alcohol op zijn eigen gedrag. „Er wordt zo vaak gehamerd op geen alcohol achter het stuur dat je er angstig van wordt. Bij het CBR wordt aangegeven hoeveel promille je maximaal in je bloed mag hebben, maar over blowen staat er niets. Daarom heb ik altijd gedacht dat blowen wel kon en dat ik helder genoeg was om te rijden.”

Correctie (3 februari 2021): In een eerdere versie stond dat meer dan de helft van de mensen die drugs gebruikt, daarna zelf naar huis rijdt. Dat is aangepast. Voor het onderzoek is bewust gezocht naar mensen die drugs gebruiken en daarna wel gaan rijden, en naar drugsgebruikers die drugs gebruiken en vervolgens niet in de auto stappen.