Beslissen over leven en dood

Zap In Op1 werd maandag een gesprek gevoerd over de dood van anderen, terwijl we eerder die avond de 25-jarige Mara zagen nadenken en beslissen over haar eigen leven en dood in de documentaire Als Mara lacht.

De 25-jarige Mara praat over euthanasie met haar vader in ‘Als Mara lacht’.
De 25-jarige Mara praat over euthanasie met haar vader in ‘Als Mara lacht’. Beeld KRO-NCRV

In Op1 werd maandagavond een gesprek gevoerd over de dood van anderen. Intensivist Hugo Touw stelde dat de schade die de coronamaatregelen aanrichten groter is dan de winst die wordt behaald op de ic’s. Versoepelen en meer doden accepteren, was zijn advies.

Het leverde een oprecht gesprek op met oud-coronagezant Feike Sijbesma over de gevolgen van maatschappelijke beperkingen en van het opheffen daarvan. De moeilijkste vraag werd vermeden, namelijk wie verantwoordelijkheid wil (of kan of mag) nemen voor de dood van een ander.

Terwijl ik luisterde, galmde een ander programma na in mijn hoofd: Als Mara lacht, een documentaire die KRO-NCRV terecht op prime time uitzond. Die ging niet over de omgang met de dood van anderen, maar om de eigen dood. De 25-jarige Mara heeft al haar hele leven een spierziekte waardoor ze 24 uur per dag zorg van haar ouders nodig heeft. Als permanente beademing haar voorland lijkt te worden, besluit ze dat ze dat niet wil: ze begint een euthanasietraject.

De film begint met Mara’s geboorte, die in 1996 vastgelegd is voor het programma De kraamkliniek. We zien de vreugde bij de ouders en een arts die constateert dat Mara’s handjes en voetjes blauw en gevoelig zijn. „Dat is iets voor de kinderarts.”

Verdrietige film

Dan denk je nog dat dit een verdrietige film over ondraaglijk lijden wordt. In werkelijkheid gaat Als Mara lacht over zelfbeschikking. Mara heeft, in de woorden van haar moeder: „Een lastig lijf, maar een goede kop.” Uit die goede kop kunnen cynische grapjes komen, maar er hoort vooral een zeer sterke wil bij. „Ik moet laten zien dat ik geen ‘halfje’ ben”, vertelt Mara puffend over haar euthanasiebesluit. „Ik wil mijn waardigheid behouden. Niet voor de buitenwereld, maar voor mezelf.”

Haar moeder wil Mara terzijde staan in haar wens, maar haar vader is nog niet zo ver. Nu is deze vader een zeeman die geregeld acht weken buitengaats is en zichzelf voorhoudt dat de zaken nu eenmaal gaan zoals ze gaan, op zee en aan wal. „Een beetje aansturen”, is zijn motto als kapitein en als vader.

Halverwege Als Mara lacht is er een onverwachte ontwikkeling: nadat ze nieuwe medicijnen heeft gekregen, wordt ze veel fitter. Ze heeft zelfs uitzicht op een baan als jurist. Dat perspectief betekent voor haar vader – en dat kun je je voorstellen – dat het „euthanasie-gebeuren” naar de achtergrond kan. „Zoals je er nu bij zit, kun je nog jaren verder”. Mara, even gedecideerd als verrassend: „Dat kan, maar dat wíl ik niet.” Die nieuwe baan „kan heel veel zijn”, maar ze weet niet of ze dat wil. „Ik wil niet lang meer verder met dit lichaam”. Haar vader begint over afwachten: „First things first.” De hond komt tussen hen in staan met een bal in zijn bek.

Imposante wilskracht

Mara’s vermogen om te reflecteren op de existentiële en „verwarrende” situatie is even imposant als haar wilskracht. Ze herhaalt dat ze haar euthanasiebesluit „niet op pauze” wil zetten. „Er komt nu weer ambitie omhoog, een toekomstbeeld. Maar ik had een afspraak met mezelf. Ik heb iedereen hier doorheen getrokken, gezegd dat ik niet meer wilde leven. Dan kan ik niet zeggen: ‘Oh, sorry: grapje, toch niet.’”

Is dat zo? Het antwoord op die vraag is minder belangrijk dan de kwesties die regisseur Ans l’Espoir (die naam!) voor ons uitstalt. Die raken aan hoe de wil tot zelfbeschikking sterker kan zijn dan het verlangen te leven, maar daarna ook aan hoe moeilijk het is om een nieuwe vorm van zelfbeschikking te vinden als zich een onzeker perspectief aandient.

Je ziet er ook aan hoe lastig het is om te beslissen over je eigen leven of dood – laat staan over het leven of de dood van anderen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.