Opinie

VWS moet echt haast gaan maken met vaccineren

Coronacrisis

Commentaar

Als de aanpak van de coronapandemie in Nederland heel efficiënt was, kon je het grote datalek bij de GGD nog beschouwen als een bedrijfsongeval. Een te vergeven inschattingsfout bij het opzetten van een groot nieuw systeem om honderdduizenden mensen in hoog tempo te testen en daarvoor te registreren.

Vorige week onthulde RTL Nieuws dat ingehuurde GGD-medewerkers toegang hadden tot de privégegevens, ook medische, van duizenden mensen die zich hebben laten testen. Sommigen verkochten die gegevens zelfs door, want daar is vraag naar.

Maar dit is niet zomaar een bedrijfsongeval. Het is de zoveelste blunder in de aanpak van de pandemie die de samenleving al bijna een jaar in zijn greep houdt. De GGD’s zijn de uitvoerders en hoeders van de publieke gezondheid, het RIVM is hun onderzoeks- en kenniscentrum en het ministerie van Volksgezondheid in Den Haag is uiteindelijk voor hen verantwoordelijk.

Gezamenlijk geven zij alle drie sinds februari vorig jaar telkens blijk van een ambtelijke of zelfs laconieke houding. Alsof Hansje Brinker eerst een uur met anderen ging overleggen voordat hij zijn vinger in de dijk stak.

Over elke maatregel werd lang gediscussieerd. Aanvankelijk waren er te weinig beschermingsmaterialen voor mensen in de zorg, en dus paste het RIVM de richtlijn aan: u heeft geen bescherming nodig als u korter dan een kwartier met een patiënt werkt. Dat klopte niet en is later aangepast.

Er was te weinig testcapaciteit bij de GGD’s waardoor ze eerst in maart en opnieuw in de herfst de vraag van besmette mensen niet aankonden. Al snel moesten ze onderzoek naar de bronnen van besmetting loslaten omdat ze te weinig mensen hadden.

En dan het vaccinatieprogramma – altijd al een kerntaak van GGD’s en RIVM – dat tergend langzaam op gang komt. Toegegeven, alle Europese landen moesten wachten op goedkeuring van de vaccins door de EMA, wat rond Kerst gebeurde, maar toch loopt Nederland achter op alle landen behalve Bulgarije. In Nederland was woensdag 1,01 procent van de bevolking ingeënt, in Malta al 4,8 procent. Dat AstraZeneca opeens veel minder vaccins kan leveren dan verwacht, helpt voorlopig niet.

Er blijken ook gekke besluiten te zijn genomen die passen in de ingewikkelde hokjesindeling van ‘zwakkeren’ die de Nederlandse bureaucratie tekent: u heeft wel recht op deze voorziening, maar alleen onder specifieke voorwaarden ook recht op díe. Zo krijgen verpleeghuisbewoners – de allerzwakste groep – het vaccin niet allemaal tegelijk en dus niet snel. De één valt onder de huisarts en moet wachten op het mobiele team van de huisartsenpost, de ander krijgt de prik van haar instellingsarts en weer een ander wordt mobiel genoeg geacht om zelf naar de GGD te reizen voor de vaccinatie. Een huisarts verzuchtte in deze krant: „Het is zo inefficiënt georganiseerd. Alsof de postbode de post op alfabet bezorgt in plaats van op postcode.”

‘De beste stuurlui staan aan wal”, zo reageren sommige ambtenaren telkens op de kritiek. Inmiddels krijg je de indruk dat de beste stuurlui inderdaad niet op het schip zitten. De coronacrisis is te groot om de top van het ministerie van Volksgezondheid te vervangen, die zich dan weer moet inwerken. Die tijd is er niet. En het kabinet wás al opgestapt wegens de Toeslagenaffaire. Maar de verantwoordelijken moeten wel gevoel van urgentie gaan tonen.