Versoepelingen op komst hoewel coronacijfers nauwelijks nog dalen

Coronabeleid Hoewel de coronacijfers nog nauwelijks dalen, staat zo goed als vast dat de scholen weer opengaan. Ook de avondklok wordt mogelijk losgelaten, al is het nog te vroeg om te zien of die effect heeft gehad.

Covid-afdeling van de intensive care in het ZGT ziekenhuis in Almelo.
Covid-afdeling van de intensive care in het ZGT ziekenhuis in Almelo. Foto Kees van de Veen

Ruim een week geleden kwam het kabinet nog met een ingewikkelde boodschap: de maatregelen werden verzwaard terwijl het aantal besmettingen daalde - er was toen een avondklok nodig om te voorkomen dat de Britse variant van het virus zich snel in Nederland zou verspreiden. In de tussentijd zijn de cijfers praktisch gestopt met dalen en staan premier Mark Rutte en co voor de tegenovergestelde keuze: kan er worden versoepeld nu de cijfers op een hoog niveau blijven steken?

Officieel hakt het kabinet komende dinsdag pas een knoop door. Maar dat besluit is vaak al voorgekookt: op zondag overlegt Rutte met zijn belangrijkste adviseurs op het Catshuis en licht Jaap van Dissel van het RIVM het advies van het Outbreak Management Team toe, dat op vrijdag heeft overlegd. Dat overleg zal deze keer met name over de Britse variant gaan: de onderzoeksresultaten uit Lansingerland, waar een grote uitbraak van die variant was, zijn binnen. Daaruit moet blijken of kinderen een andere rol spelen in de verspreiding van die variant dan bij het ‘klassieke’ virus.

Maar vrijdag na de ministerraad, nog voor het OMT ook maar een letter van het advies op papier had gezet, werd duidelijk dat de basisscholen wel eens open zouden kunnen gaan. Minister Arie Slob (Onderwijs, ChristenUnie) was na de ministerraad nog voorzichtig: hij zei dat het kabinet „alles op alles” zou zetten om de scholen weer te heropenen. Daarna was het minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) die een stuk stelliger was: de kans was „heel groot” dat de basisscholen in de tweede week van februari weer openen. Rutte hield nog een slag om de arm: hij wilde eerst het OMT-advies inzien. Zaterdag lekte via de NOS uit dat in dat advies staat dat de scholen weer open kunnen.

Avondklok tegen Britse variant

Het kabinet besloot al eerder dat de scholen zo snel mogelijk weer open zouden moeten, ook als de coronacijfers er nog niet al te best uitzagen. Als kinderen geen aanjagende rol hebben in de verspreiding van de Britse variant van het virus, moeten ze weer fysiek les krijgen, was de gedachte. Dat ligt anders voor de avondklok, waarover ook wordt gespeculeerd dat die niet langer verlengd wordt. De avondklok moest het virus een extra klap geven, zodat de ziekenhuisbezetting sneller zou dalen en de IC’s leger zouden raken. Een nieuwe toestroom aan coronapatiënten, veroorzaakt door de alsmaar groeiende Britse variant, zou daarmee beter opgevangen kunnen worden.

Van zo’n daling is nu nog geen sprake. Het aantal nieuwe opnames op de verpleegafdelingen daalde de afgelopen weken nog maar héél lichtjes. De cijfers schommelen, maar gemiddeld werden er afgelopen week zo’n 190 patiënten per dag opgenomen, blijkt uit cijfers van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS). Twee weken geleden waren dat er 218. Op de intensive care varieert het dagelijkse aantal opnames tussen de dertig en veertig per dag – daar daalt het nog nauwelijks. Ook het aantal positieve tests neemt niet meer zo hard af – en de daling die er wel is kan voor een belangrijk deel worden verklaard doordat er minder wordt getest.

Ernst Kuipers, voorzitter van het LCPS, vindt de daling in het aantal ziekenhuisopnames tegenvallen. Hij verwachtte dat aantal eind januari tot rond de 2.000 te zien afzakken. Het zijn er ruim 2.200. „We hopen dat het nog wel wat verder gaat zakken. Maar ik zie het nog niet gebeuren”, zei hij vorige week in een toelichting op de cijfers. „We moeten nog afwachten wat de impact van de maatregelen is”, aldus Kuipers, die naar onder meer de avondklok verwees.

Lees ook: We moeten vooral hopen dat de avondklok werkt, zegt Van Dissel

Effect avondklok nog niet te zien

Want wat voor invloed de avondklok heeft, is nog niet duidelijk. Vooraf was daar al veel gesteggel over - het RIVM schatte op basis van internationaal onderzoek in dat een avondklok het reproductiegetal met zo’n 8 procent kon reduceren, al zijn de resultaten uit die onderzoeken erg onzeker. Uiteindelijk moet de praktijk het uitwijzen. Daarvoor is het nu nog te vroeg: de avondklok is er pas een week, terwijl er zeker twee weken nodig zijn om een duidelijke trend te kunnen zien in de ontwikkeling van het aantal positieve tests.

En dan is er nog een extra complicerende factor: hoe snel de Britse variant zich verspreidt, wordt op dit moment met name gemonitord met een steekproef onder positieve coronatests. Daarvan wordt de genetische code uitgezocht, zodat duidelijk is welke virusstam de patiënt bij zich draagt. Het duurt twee weken voor daarvan de uitslag bekend is. Voordat er enige duidelijkheid is over het effect van de avondklok op de Britse variant, zijn we dus zomaar vier weken verder.

Het besluit om de avondklok wel of niet te verlengen, komt dus te vroeg om iets te kunnen zeggen over de effectiviteit van de maatregel. Desondanks is het goed mogelijk dat de avondklok al sneuvelt. Rutte zei vorige week in het Tweede Kamerdebat over de avondklok al dat die maatregel „als eerste de vuilnisbak ingaat (…) als het maar enigszins mogelijk is”. Vrijdag, op de persconferentie na de ministerraad, herhaalde Rutte: „De avondklok ligt bovenop de stapel van maatregelen om op te heffen.” Garanties wilde hij niet geven, maar de avondklok zou eigenlijk alleen nodig zijn „als de aantallen heel hard gaan oplopen”.

Lees ook: Zo gaat het nu met het vaccineren