Opinie

Nieuw tijdperk EU en VK begint met pesten en afgunst

Vaccinnijd en een diplomatieke middelvinger. Het gaat niet soepel tussen de EU en het VK, ziet Michel Kerres. En net nu is diplomatie hard nodig.

Michel Kerres

Herman van Rompuy, voormalig voorzitter van de Europese Raad, noemde Brexit eens de laatste grote geopolitieke beslissing in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk. Vanaf nu zou het er in Londen alleen nog maar om gaan het Koninkrijk bij elkaar te houden.

Grote mondiale beslissingen, zoals over het klimaat, worden gezamenlijk genomen door de VS, China en de EU, niet door het VK, zei van Rompuy onlangs in een denktank-zoom. De Britten mogen dit jaar weliswaar de Klimaatconferentie organiseren, maar dat zegt niets, meende hij. Ook Marokko heeft dat al eens gedaan.

De koele blik van Van Rompuy geldt de lange termijn. Maar er is in de politiek ook heel veel korte termijn en dan krijg je toch de indruk dat de Britten zich niet zonder slag of stoot willen neerleggen bij van Rompuy’s dwergstatus.

Boris Johnson was in elk geval verguld toen hij deze week als eerste Europese leider werd gebeld door Joe Biden – een onmisbare partner voor het zelfstandige VK. Het toeval wil dat Londen dit jaar niet alleen de Klimaattop mag organiseren, maar ook het voorzitterschap van de G7 heeft. Twee kansen om zich te profileren, dus. Voor de G7 heeft Johnson alvast ambitie laten zien door ook de leiders van Australië, India en Zuid-Korea uit te nodigen in de hoop het koffiekransje van industrielanden om te vormen in een levendige club van democratieën, D10.

De Britse profileringsdwang leidde ook al tot een gekke uitwas. Het VK wil de ambassadeur van de Europese Unie niet behandelen als andere ambassadeurs en de rechten toekennen die in het Verdrag van Wenen inzake diplomatieke betrekkingen zijn afgesproken. Het VK stelt dat de EU een internationale organisatie is en dus niet behandeld kan worden als een land. Het is het diplomatieke equivalent van een opgestoken vinger.

EU-Buitenlandchef Josep Borrell noemde het een „onvriendelijke daad”. 143 landen behandelen de EU wél als land, zei hij. Bovendien heeft het VK zich als lid van de EU tot voor kort zelf sterk gemaakt voor die diplomatieke status van de EU.

In de diplomatie geldt het principe van proportionele vergelding. De nieuwe Britse ambassadeur in Brussel krijgt volgens Politico daarom nu tijdelijk minder toegang tot de EU-machthebbers. Een ontmoeting tussen de nieuwe ambassadeur Lindsay Croisdale-Appleby en de stafchef van raadsvoorzitter Charles Michel werd even op de lange baan geschoven.

Terwijl Londen op zoek is naar een nieuwe rol heeft ook Brussel, mede onder druk van de pandemiepaniek, moeite de juiste houding te vinden. De EU werd in januari bevangen door vaccinnijd omdat in het VK wel werd geprikt en hier niet. De vaccinnijd dreigde deze week om te slaan in vaccinstrijd.

In het gevecht met de Brits/Zweedse farmaceut AstraZeneca over een forse daling van te leveren vaccins eiste de EU vaccins op die in het VK gemaakt zijn. Eerder zouden in de EU geproduceerde vaccins naar het VK zijn gegaan. Bovendien gaan in de EU stemmen op voor exportrestricties op vaccins.

De Brusselse frustratie over AstraZenenca is begrijpelijk, maar het ombuigen van ‘vaccinstromen’ en zeker het opleggen van exportrestricties of het dreigen ermee is vragen om moeilijkheden. Niet alleen in diplomatie geldt immers het principe van vergelding, het geldt ook in handelsgeschillen. Als vergelding dáár de norm wordt, zijn de gevolgen veel groter dan gehakketak over diplomatieke geloofsbrieven.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.