Opinie

Nederland en de EU moeten solidair zijn, ook uit eigenbelang

Vaccinnationalisme

Commentaar

Is het een „morele mislukking”, zoals WHO-baas Tedros onlangs zei? Of eerder welbegrepen eigenbelang? Terwijl westerse landen zijn begonnen met het inenten van hun bevolkingen, dreigen landen in Afrika en Azië volledig buiten de boot te vallen. Zoals het er nu naar uitziet, kunnen sommige landen pas begin 2022 de eerste prikken uitdelen.

Farmaceuten schatten dat er tegen het eind van dit jaar genoeg vaccins geproduceerd zijn voor een derde van de wereldbevolking. Alleen hebben de 27 EU-lidstaten en 5 andere rijken landen daar nu al ongeveer de helft van opgekocht. Koploper is Canada: dat land kocht, bij verschillende fabrikanten, voldoende in om iedere inwoner zes keer te vaccineren. Voor iedere Amerikaanse staatsburger zijn vijf vaccins beschikbaar. Europeanen kunnen rekenen op vier vaccins per persoon.

Dat is duidelijk geen eerlijke verdeling van een zéér gewild en tegelijkertijd zeer schaars goed, waarvoor duidelijk het recht van de sterkste geldt. Toch is het ook een heel menselijke reflex om eerst zelf iets te willen – zeker zoiets fundamenteels als een vaccin tegen een potentieel dodelijke ziekte – voor het met anderen te delen. Dat geldt ook voor Nederland. Kijk naar de frustratie over de vaccinatiestrategie, waardoor op dit moment alleen Bulgarije in Europa minder snel inent dan Nederland.

Bovendien zien rijkere landen hun concurrenten vooral in vergelijkbare landen. Koopt Nederland geen Moderna’s of Pfizers, dan gaat een ander westers land er wel mee vandoor. Zie ook de strijd om wat het Oxfordvaccin is gaan heten, het vaccin waarover de EU en producent AstraZeneca nu overhoop liggen. De EU wil eerst zelf de afgesproken vaccins en schermt nu zelfs met een exportverbod van reeds geproduceerde vaccins.

Lees ook: Zuid-Afrika produceert miljoenen vaccins, maar niet voor de eigen burgers

Het grotere verhaal, en de solidariteit, ontbreken. Volgens de WHO treedt mondiale immuniteit pas op als 70 procent van de wereldbevolking in gelijke mate is gevaccineerd. Als straks het Westen wel, maar de rest niet is gevaccineerd, bestaat het risico dat nieuwe mutaties elders de hoge vaccinatiegraad hier tenietdoen. Zo dook in Nieuw-Zeeland, het schoolvoorbeeld dat maanden coronavrij was, deze week een nieuw coronageval op – mogelijk met een besmettelijkere variant.

In de verte – of eigenlijk de nabije toekomst – doemen andere problemen op. De grootste uitdagingen van dit moment – de klimaatcrisis, dreigende financiële instabiliteit als gevolg van corona – kunnen alleen maar mondiaal worden aangepakt en bestreden. Maar hoe kan Europa daarbij van andere landen hulp verwachten als het Westen, nu het erop aankomt, alleen aan zichzelf denkt? Covax, het WHO-initiatief om armere landen met financiële steun van de rijkere aan vaccins te helpen, waar Nederland een bijdrage aan levert, komt bovendien maar mondjesmaat op gang.

In de tussentijd duiken nu China (met CoronaVac) en Rusland (met Spoetnik V) het gat in door met vaccindiplomatie de banden in vooral Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen te versterken. Daarmee dragen ze bij aan de bestrijding van de pandemie, en vergroten ze tegelijkertijd hun geopolitieke invloed.

Het is aan de EU en ook aan Nederland om keuzes te maken. Om de eigen bevolking én de wereldbevolking te beschermen tegen het voortwoekerende virus. Uit algemeen én eigenbelang. Voor de wereldgezondheid, de economie en op de lange termijn de vrede. De beslissingen van nu doen ertoe.

Lees ook: Arme landen verstoken van vaccins