Vrouwen Honduras mogen geen baas in eigen buik zijn

Verscherpte wetgeving Invloedrijke fundamentalistische christenen hebben in Honduras een totaalverbod op abortus afgedwongen. Meisjes en vrouwen zijn er voortdurend slachtoffer van seksueel geweld.

Een vrouw betoogt voor legalisering van abortus nadat het Hondurese parlement juist wetgeving had aangenomen die dat nog moeilijker maakt dan het al was.
Een vrouw betoogt voor legalisering van abortus nadat het Hondurese parlement juist wetgeving had aangenomen die dat nog moeilijker maakt dan het al was. Foto Fredy Rodriguez/Reuters

‘Meisjes en vrouwen hebben niets te zeggen over hun eigen lichaam in onze samenleving, de conservatieve krachten gaan daarover’’, zegt Cristina Alvarado, voorzitter van Mujeres por la Paz (Vrouwen voor Vrede) telefonisch vanuit de Hondurese hoofdstad Tegucigalpa. Ze moet nog bijkomen van de enorme tegenslag van vorige week toen bepaald werd dat voor iedere wijziging van de abortuswet een drievierde-meerderheid nodig is, in plaats van een tweederde die eerder gold. Hierdoor lijkt elke wijziging in de toch al rigide abortuswet van Honduras vrijwel onmogelijk geworden.

‘De stille pandemie’, noemt Alvarado de schrijnende situatie waar veel vrouwen in haar land aan zijn blootgesteld. Vrouwenrechten worden hier op alle vlakken geschonden, of het nu gaat om het hoge aantal vrouwenmoorden (feminicide) van gemiddeld driehonderd per jaar, de hoge percentages verkrachtingen en incest of de strikte abortuswetgeving: Honduras is een van de moeilijkste Latijns-Amerikaanse landen om vrouw te zijn. „Fundamentalistische christenen hebben het hier voor het zeggen. Er zijn eerder pogingen gedaan de abortuswet aan te passen. Toen stemden slechts 9 Congresleden van de 128 voor. Met deze verhoogde drempel is een muur opgeworpen. Wij, en de generatie vrouwen na ons, kunnen zoals het er nu uitziet, geen kant op”, zegt Alvarado.

Het totaalverbod op abortus in Honduras – ook veroordeeld door internationale mensenrechtenorganisaties en de VN – is onherroepelijk: zelfs wanneer er sprake is van verkrachting of wanneer de gezondheid van een vrouw in gevaar is, is abortus niet toegestaan. Tegelijkertijd is Honduras het land met de op twee na meeste tienerzwangerschappen in de regio. Vorig jaar raakten bijna negenhonderd meisjes tussen de tien en veertien jaar (veelal als gevolg van verkrachtingen en seksueel misbruik) zwanger. Vaak ging het om incest.

Bovendien worden de grote steden ook geteisterd door de Mara’s, een levensgevaarlijke drugsbende die erom bekend staat jonge meisjes te ronselen die vervolgens door bendeleden worden verkracht. Vooral in San Pedro Sula – een van de gevaarlijkste steden ter wereld – is dit een van de redenen voor jonge vrouwen om, al dan niet met hun familie, het land te ontvluchten en zich aan te sluiten bij de vele migrantenkaravanen richting de VS.

Lees ook Karavaan vreest Honduras altijd nog meer dan Trump

Dat deed ook Jennifer Ramirez in 2018 met haar drie dochters. Op een veld in de deelstaat Oaxaca waar NRC haar toen sprak vertelde ze over de immense druk die drugsbendes uitoefenen in de wijken en de onveiligheid vooral voor jonge meiden. Inmiddels woont Ramirez al bijna drie jaar met haar drie dochters in Mexico-stad maar ze volgt de ontwikkelingen nog altijd in haar land. „Als ik er aan denk wat ik zelf heb meegemaakt in mijn jeugd, en hoe kwetsbaar je bent als jonge vrouw, dat wil ik niet voor mijn dochters. Vrouwen staan continu bloot aan seksueel geweld in een land waar zelfs de morning after pil verboden is en seksuele voorlichting op school niet gegeven mag worden”, zegt ze per videocall uit Mexico.

Volgens de kerk, de anti-abortusactivisten en de conservatieve regering van Honduras is abortus in alle omstandigheden moord en is de foetus al een levend wezen met rechten. „Dit is goed nieuws! Buitenlandse organisaties probeerden zich met onze strijd te bemoeien en abortus te decriminaliseren maar het is ze gelukkig niet gelukt. Abortus is een misdaad”, juicht de Hondurese tak van de Provida-beweging op haar website en sociale media kanalen.

Evangelisten

De organisatie, waarbij ook vrouwen zijn aangesloten, voert fanatiek campagne tegen abortus. Het is een trend in meer Latijns-Amerikaanse landen zoals El Salvador, Guatemala en ook Brazilie, waar conservatieve en rechtse regeringen veelal met steun van evangelisten aan de macht zijn. De laatste pakweg tien jaar is de politieke macht van deze evangelisten, aangesloten bij meenten, in Latijns-Amerika gegroeid. Samen met de van oudsher machtige Katholieke Kerk vormen ze een machtig blok tegen abortus.

„We zijn in alle gevallen een voorstander van het leven, en kiezen voor de rechten van kind. Zelfs in het geval van verkrachting of incest is een abortus moord omdat het leven een gift is van onze schepper. Er zijn instanties en hulporganisatie die de vrouwen die slachtoffer zijn van verkrachting zijn kunnen opvangen’’, zegt Provida in een schriftelijke reactie. De Hondurese anti-abortusbeweging staat in nauw contact met verwante bewegingen in de regio en kreeg na de wijziging felicitaties van anti-abortus-activisten uit landen als Spanje en Ierland.

Ondanks het totaalverbod ligt het aantal clandestiene abortussen volgens Human Rights Watch in Honduras (10 miljoen inwoners) hoog: tussen de 51.000 en 80.000 per jaar, waarbij gemiddeld zo’n tienduizend vrouwen jaarlijks in ziekenhuizen terecht komen. „Het is schrikbarend wat we horen van artsen en van vrouwen die bij ons om hulp komen”, zegt Alvarado. „In de grote steden is het voor vrouwen die het kunnen betalen soms nog wel mogelijk via de achterdeur aan de abortuspil te komen, maar op het platteland waar de armoede hoog is, niet. Sommige vrouwen proberen zelfs met spijkers en pennen die ze in hun vagina steken de vrucht te verdrijven. Dat zal met deze wijziging alleen maar erger worden.”

Lees ook ‘Wij Argentijnse vrouwen zijn geen broedmachines meer’

Er was juist hoop toen vlak voor de jaarwisseling in Argentinië abortus gelegaliseerd werd. Na een lange strijd werd toen in het oerkatholieke ‘Land van de Paus’ door het parlement bepaald dat vrouwen tot de veertiende week legaal abortus kunnen plegen. Door het succes van Argentinië onstond hoop bij progressieve vrouwenbewegingen in heel Latijns-Amerika, geïllustreerd met de kleur groen van de Argentijnse vrouwenbeweging Ni Una Menos ( Niet een minder). Of die hoop terecht is in het overwegend gelovige continent zal de toekomst uitwijzen. In de meeste Latijns-Amerikaanse landen blijft abortus verboden en is slechts mogelijk in uiterste noodgevallen zoals bij verkrachting of wanneer de zwangerschap levensbedreigend is voor de vrouw.

Ook in Honduras hulden vrouwen zich in groene T-shirts als stil protest tegen de conservatieve regels in eigen land. Dat evangelisten en andere conservatieven juist nu pogen vrouwen in Honduras de mond te snoeren is dan ook geen toeval gelooft Mujeres por la Paz die na de nederlaag van vorige week probeert via internationale kanalen zoals Human Rights Watch en de VN de druk op te voeren. Alvarado: „Ze zijn bang dat het besluit in Argentinië ook hier de strijd sterkt, en dat gebeurt ook. Al zitten we nu in deze uitzichtloze situatie, dat abortus versoepeld zal worden is een kwestie van tijd. We strijden al dertig jaren, en we hebben een lange adem.’’

Correctie (28 januari 2021): Op een eerdere versie van de kaart bij dit artikel stond dat abortus in Suriname volledig verboden is. Dat is onjuist. De kaart is aangepast.