Maurice de Hond laveert tussen serieuze kritiek, onbewezen claims en viruswaanzin

Coronacriticus Opiniepeiler Maurice de Hond gelooft heilig dat Covid-19 vooral wordt verspreid door piepkleine vochtdruppels – aerosolen. In zijn strijd voor meer ventilatie trekt hij op met de ventilatiebranche. Sommige ideeën die hij uit, worden als levensgevaarlijk bestempeld.

Maurice de Hond onder de Virobuster tijdens een bezoek aan Flex-plekaanbieder Tribes in Amsterdam.
Maurice de Hond onder de Virobuster tijdens een bezoek aan Flex-plekaanbieder Tribes in Amsterdam. Foto Joris van Gennip

‘Ik wil je iets laten zien.” Maurice de Hond staat op in zijn Amsterdamse appartement dat uitkijkt over de Amstel. Hij legt zijn telefoon op tafel en veegt met zijn vinger over het scherm, van onder naar boven, langs meldingen van nieuwe overboekingen. „Allemaal binnengekomen tijdens het uur dat wij nu aan het praten zijn.”

Het geld komt van fans van het werk van Maurice de Hond, de bekende opiniepeiler die zich tijdens de pandemie heeft ontpopt tot een prominent criticus van het coronabeleid. Maandelijks krijgt hij meer dan dertigduizend euro aan donaties binnen, vertelt hij. „En allemaal omdat ze vinden dat ik wél kritisch ben, waar de media het laten afweten”. Het geld gebruikt hij naar eigen zeggen om zijn ‘team’ te betalen, dat hem ondersteunt bij de publicaties over corona op zijn weblog. Daar wijst De Hond het kabinet en RIVM al maandenlang op allerlei fouten die zij zouden maken in de aanpak van de uitbraak.

De mening van een bloggende opiniepeiler – je zou zeggen: wat doet het er toe? In het geval van De Hond: een heleboel. Niet alleen worden zijn publicaties massaal gelezen door burgers die kritisch staan tegenover de coronamaatregelen. Ook heeft De Hond vanwege zijn achtergrond als peiler uitstekende politieke contacten – en zet hij deze in om zijn visie op de virusaanpak onder de aandacht te brengen. Zijn stukken worden aangehaald in Kamerdebatten. Premier Mark Rutte noemde De Hond in een recent interview een „zeer serieus” te nemen criticus van zijn beleid.

Deltaplan ventilatie

Ter illustratie van zijn invloed: Maurice de Hond zorgde er dit najaar persoonlijk voor dat het belang van ventilatie hoger op de agenda kwam in de strijd tegen corona. Anders dan het RIVM is de peiler ervan overtuigd dat het virus zich voor het overgrote deel verspreidt via aerosolen: kleine druppeltjes die meters kunnen zweven. Om besmetting op deze manier te voorkomen, moeten binnenruimtes goed worden geventileerd. Daar is een Deltaplan Ventilatie voor nodig, opperde De Hond, waarbij de overheid geld beschikbaar moet stellen om de luchtkwaliteit op onder meer scholen te verbeteren.

Het RIVM en het kabinet vonden dit aanvankelijk „geen issue”. Maar na aanhoudende publiciteit, aangewakkerd door De Hond, liet het kabinet onderzoek doen naar de ventilatie op scholen. Toen bleek dat deze op honderden scholen tekortschiet, kwam er een subsidiepot van 360 miljoen euro voor betere ventilatie.

Het geld is vanaf deze maand beschikbaar. Dit tot tevredenheid van aerosolen-experts, die het met De Hond eens zijn dat er in Nederland te weinig aandacht is voor deze verspreidingsroute.

‘Coronavirus inademen’

Maar De Hond bepleit méér dan alleen ventilatie. Omdat het virus zich volgens hem vooral door de lucht verspreidt, zouden veel huidige maatregelen van het RIVM onnodig zijn. In de buitenlucht bijvoorbeeld, heb je naar het idee van De Hond geen last van aerosolen. „Dus zou je daar geen anderhalve meter afstand hoeven te houden”, aldus De Hond. Hij legt uit dat hij binnen weinig waarde hecht aan afstand houden, mits de ventilatie op orde is.

Het is een boodschap die experts niet onderschrijven, maar die wel goed valt bij groepen die zich verzetten tegen de corona-maatregelen. Zoals sommige horecaondernemers, die graag de deuren willen openen en in zijn verhaal de argumenten horen waarom dat zou kunnen. Tijdens een bijeenkomst met ondernemers in juni vorig jaar zei De Hond bovendien dat het een goed idee zou zijn om een beetje coronavirus in te ademen. Deze „oplossing” zou eigenlijk beter zijn dan je laten vaccineren. De Hond op de bijeenkomst: „Als je blijkbaar in lichte mate het virus inademt, word je er niet ziek van, maar vorm je wel antistoffen. En eigenlijk is dat precies hetzelfde als een vaccinatie.”

Volgens hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede van de Rijksuniversiteit Groningen is het voorstel van De Hond levensgevaarlijk. „Het verschilt sterk per individu hoe ziek je wordt van een kleine virushoeveelheid. Sommige mensen zouden daar erg ziek van kunnen worden. Bovendien is de hoeveelheid die je inademt moeilijk te doseren”, zegt Huckriede.

Ze noemt het een misvatting dat coronavaccins het lichaam blootstellen aan het coronavirus. Huckriede: „ Ze geven je lichaam alleen de instructie om één bepaald viruseiwit aan te maken.”

Lof van Willem Engel

Het interview met De Hond werd op Youtube gezet onder de titel ‘RIVM en OMT, ik laat ze alle hoeken van de kamer zien’. Ruim 211.000 mensen hebben het intussen bekeken.

Waar de opiniepeiler met zijn blogs en tv-optredens het debat over corona openlijk probeert te beïnvloeden, is hij daar ook achter de schermen mee bezig. Daar onderhoudt hij contact met Willem Engel van de actiegroep Viruswaarheid, die een groot buitenlands complot ziet achter het coronavirus, demonstraties organiseert en rechtszaken begint tegen de maatregelen.

Toen Engel in het voorjaar zijn ideeën over de coronacrisis voor het eerst ontvouwde in een online interview, noemde De Hond dat op Twitter „by far het beste van de afgelopen maanden”. Engel vertelde in het gesprek dat de pandemie al grotendeels voorbij was, dat de lockdown juist voor méér besmettingen zorgde, en dat vaccins voor luchtweginfecties overbodig zouden zijn.

Volgens Engel zit De Hond in veel appgroepen van Viruswaarheid. „Om af te stemmen: jij doet dit, ik dat. Dat betekent niet dat de een de ander aanstuurt. Het is een coördinatie zonder leiding.”

Lees ook: Is de kritiek van Maurice de Hond op het kabinetsbeleid terecht?

Bij hem thuis in Rotterdam laat Engel afgelopen oktober op zijn telefoon de net opgerichte appgroep over ventilatie zien, waarin De Hond op dat moment een van de deelnemers is. Ook zat hij in een appgroep met bekende Nederlanders, opgezet door Viruswaarheid.

De Hond bevestigt dat hij in zulke appgroepen zat. „In de eerste paar weken van Viruswaanzin plaatste ik daar nog wel eens wat. Daarna heb ik me niet meer actief bemoeid. Ik ben erin gebleven om te volgen wat ze deden. Hooguit soms een link naar een artikel van mij geplaatst.”

#ikdoenietmeermee

Vanuit de appgroep met influencers werd in september de #ikdoenietmeermee-campagne gelanceerd. Influencers spraken zich uit tegen de coronamaatregelen, wat voor veel ophef zorgde. Een van de influencers is komiek Tisjeboy Jay, een grootheid op sociale media. Hij plaatst al langer video’s waarin hij tekeergaat tegen de coronamaatregelen. De informatie waarop hij zich baseert, komt voor een belangrijk deel van Maurice de Hond, zegt Tisjeboy in een interview met rapper Lange Frans: „Ze hadden me benaderd, het team rondom Maurice de Hond, omdat ze m’n video’s heel erg leuk vonden. Ik kan het een beetje in Jip-en-Janneketaal uitleggen, en ik heb een hele andere following dan Maurice”.

De komiek kreeg naar eigen zeggen „heel veel informatie” van het team van De Hond. „Ik heb dat allemaal kunnen inlezen, en vertalen in mijn eigen woorden. Ook nog wat humor erin gestopt, zodat het behapbaar is. Eigenlijk is het gewoon een doorgeefluik: ‘Hé Jay, we hebben dit, lees je in en maak er een samenvatting van.’ That’s it, eigenlijk.”

Maurice de Hond ontkent Tisjeboy Jay te voeden met informatie. „Misschien dat andere mensen mijn artikelen bij hem onder de aandacht hebben gebracht.” Wel erkent hij in contact te staan met Willem Engel. „Ik vind dat hij soms te ver gaat in het complotterige, maar ik neem geen afstand van hem omdat dat zou moeten van mensen die mij toch al verketteren.” Engel zelf zegt dat De Hond er precies zo over denkt als hij, maar dat de opiniepeiler zich strategischer opstelt. „Hij maakt zich geen enkele zorgen over het virus. Maar dat zegt hij niet hardop om dichter bij de macht te blijven. Zo denkt hij meer te kunnen bereiken.”

Maar wát wil De Hond bereiken? Nadat hij dit najaar succesvol het Deltaplan Ventilatie op de kaart heeft gezet, en de overheid een subsidieregeling heeft ingesteld, is de volgende stap om de ventilatie in gebouwen te verbeteren.

De Hond staat dan al in contact met de ventilatiebranche. Hij raadt hun per mail aan de krachten te bundelen, want, zo schrijft hij: „Er komt een tsunami aan werk op jullie af.” Omdat hij die avond zijn ventilatieplan bespreekt bij talkshow Op1, „zou het geweldig zijn als jullie dan morgenochtend een persbericht uitgeven dat jullie de handen ineen hebben geslagen en klaar staan om het Deltaplan uit te voeren”, mailt hij de branche.

Lees ook: Maurice de Hond in debat met OMT-lid Andreas Voss

Luchtreinigers

Maar hoe moet zo’n Deltaplan eruit zien? Maurice de Hond schuift een ondernemer uit Enschede naar voren, Fahmi Yigit van het bedrijf Virobuster, die het plan met de branche zou moeten uitvoeren. Yigit zegt met Maurice de Hond in contact te zijn gebracht door een Kamerlid uit Twente – wie wil hij niet zeggen. Hij informeert De Hond sinds het begin van de crisis over het belang van ventilatie, en publiceert op zijn blog. Zijn bedrijf Virobuster claimt dat zijn luchtreinigers 99,99 procent van het coronavirus „killen”. Zelf wil De Hond niet bij de uitvoering betrokken zijn, zegt hij. „Ik wilde er niet zakelijk bij betrokken raken, omdat ik dan niet meer onafhankelijk zou zijn. Ik wil ook geen commerciële producten aanprijzen”.

De gesprekken tussen de branche en Yigit verlopen stroef. Er is weerstand tegen de claims van Virobuster. „Dat het apparaat het coronavirus zou doden, is nogal een bewering”, zegt Jos de Leeuw van kennisinstituut ISSO, betrokken bij de overleggen. „En dat het een heel kantoor virusvrij zou maken, al helemaal. Daar willen wij verre van blijven”.

Toch is dat precies wat De Hond claimt, op een persconferentie die hij in september geeft met Yigit en het bedrijf Tribes. De flexwerkplekaanbieder belooft werkomgevingen ‘coronaproof’ te maken met behulp van de Virobuster. Door lucht te filteren in de ruimte zorg je „dat het risico eigenlijk nul is”, aldus De Hond op de persconferentie. Als deze luchtreiniger er hangt, zegt De Hond verwijzend naar de Virobuster, zou hij gewoon naar kantoor komen om te gaan werken. „En zelfs niet op anderhalve meter afstand.”

Is deze luchtreiniger inderdaad een wondermachine die een kantoor coronavrij houdt?

‘Onjuiste claim’

Op zijn website schrijft Virobuster dat „meerdere wetenschappelijke onderzoeken” hebben aangetoond dat haar installaties „99,99 procent van het SARS-CoV2-virus elimineren”. Er wordt verwezen naar onderzoek van het Duitse bedrijf Biotec. Maar uit bestudering van de studie en navraag bij Biotec, blijkt dat dit helemaal niet is onderzocht. „We hebben slechts de lucht getest die door het apparaat gaat, met behulp van een surrogaat”, zegt Biotec-onderzoeker Andreas Bermpohl. „We hebben Virobuster al eerder laten weten dat zij de onjuiste claim, dat het apparaat het SARS-COV2 virus zou doden, moet verwijderen. Dat hebben zij nog steeds niet gedaan.”

Yigit laat via e-mail weten dat de claim op de website van Virobuster inderdaad „niet correct” is en zegt de communicatie daarover te zullen aanpassen. Door de proef met het surrogaat verwacht Yigit wel dat zijn apparaten het coronavirus zou kunnen vernietigen. Maar het is belangrijk daarbij te vermelden dat dat alleen mogelijk geldt „bij een doorgang door het apparaat”, zo mailt Yigit in vetgedrukte letters.

Met andere woorden: alleen lucht die door de Virobuster stroomt, wordt mogelijk gezuiverd, maar dat wil niet zeggen dat alle lucht in het kantoor vrij is van virussen. Als er een besmettelijk persoon in een ruimte is waar een zuiveringsapparaat van Virobuster staat, kan dat apparaat het coronavirus niet volledig uit de lucht filteren, erkent Yigit: „Omdat dat gewoonweg fysisch niet mogelijk is zolang de bron zich nog in de ruimte bevindt.”

Het komt uiteindelijk niet meer tot een samenwerking tussen de installatiebranche en Yigit. De branche lanceert een eigen Masterplan Ventilatie. Anderen gaan verder met het Deltaplan Ventilatie Onderwijs, waar De Hond naar eigen zeggen niets mee te maken heeft. Wel treedt hij op 30 oktober nog op in een webinar van het Deltaplan met Yigit, waarin luchtreinigers worden aangeprezen als oplossing. Welke luchtreinigers dat moeten zijn? Op de website van het Deltaplan worden enkel machines van Virobuster en één ander merk aangeboden, omdat dit „de beste” zouden zijn. Prijzen staan er niet bij: „Via Deltaplan Ventilatie Onderwijs kunt u een aanvraag doen voor een speciale op het onderwijs gebaseerde prijs met korting”.