Reportage

‘Dit heb ik nooit eerder gezien, het lijkt wel oorlog’

Covid in Portugal In de zomer gaf Portugal het goede voorbeeld. En nu? Overvolle ziekenhuizen, overwerkt personeel.

Portugezen vierden de jaarwisseling dit jaar binnen. Vanwege de coronapandemie gold met oud en nieuw een avondklok.
Portugezen vierden de jaarwisseling dit jaar binnen. Vanwege de coronapandemie gold met oud en nieuw een avondklok. Foto Armando Franca/AP

‘We worstelen vooral met het vinden van genoeg personeel”, zei Marta Temido, de Portugese minister van Volksgezondheid begin deze week in een interview op de publieke zender RTP. De komende dagen zal duidelijk worden of Portugal, dat de voorbije jaren veel verplegend personeel naar het buitenland zag vertrekken, een beroep op Europa zal doen om versterking te sturen. Want patiënten vanuit het geïsoleerd gelegen land naar andere lidstaten verhuizen lijkt te gecompliceerd.

Het contrast met een half jaar geleden is in velerlei opzicht enorm. De ligging van Portugal leek toen nog juist gunstig. In de zomer van 2020 gaf Nederland Portugal als vrijwel enige land in Europa de ‘veilige kleur’ geel. Portugal had, in tegenstelling tot andere landen, immers wél lessen getrokken uit de aanpak van de pandemie door China, Italië en Spanje.

Portugals conservatieve president Marcelo Rebelo de Sousa – hij werd afgelopen zondag herkozen – en de linkse premier António Costa sloegen direct de handen ineen. Minister Temido van Volksgezondheid werd destijds geprezen om haar aanpak. Een combinatie van het direct na de eerste besmettingen afkondigen van een lockdown en het wél voorhanden hebben van in eigen land gefabriceerde en Chinese beschermingsmaterialen deed wonderen.

Het is niet precies duidelijk waarom het op dit moment mis gaat, zo mis dat zelfs patiënten in de rij van ambulances voor de ziekenhuizen zijn overleden. De Portugese arts Daniel Macedo, aan de telefoon vanuit Lissabon, kijkt terug. „Portugezen houden zich normaal gesproken heel goed aan de regels. Daaraan was het aanvankelijke succes te danken”, stelt Macedo, in zijn pauze na een spreekuur in Hospital da Luz Lisboa, waar hij werkt. „Maar in dat succes school ook het gevaar. Met Kerst lieten velen de teugels vieren. Dat kon ook, doordat de regels minder streng waren. Maar daar betalen we nu een heel hoge prijs voor.”

Strenge lockdown

De tien miljoen Portugezen zitten sinds 15 januari opnieuw in een strenge lockdown. Op de televisie zien ze beelden van overvolle ziekenhuizen, overwerkte dokters en nerveuze politici die met nieuwe maatregelen dreigen. „Ik heb dit nog nooit eerder gezien. Het lijkt wel oorlog”, zegt arts Macedo. „De regering heeft een overeenkomst gesloten met de private ziekenhuizen. Die stellen nu ook hun bedden ter beschikking aan iedereen. Maar ook die bedden zijn bijna vol. Tot dusver kan nog wel iedereen worden geholpen, maar het is nijpend. Er is namelijk niet alleen een tekort aan medisch personeel, maar de beschikbare mensen zijn totaal oververmoeid geraakt.”

Het coronavirus heeft zich volgens Macedo mede door de opkomst van de veel besmettelijker ‘Britse’ en ‘Braziliaanse’ varianten, over meer dan tweehonderd gemeenten in het hele land verspreid. Portugal betaalt nu de prijs voor de forse bezuinigen op de gezondheidszorg waardoor niet alleen veel verplegend personeel naar het buitenland vertrok, maar ook het aantal IC-bedden werd teruggedrongen. Dokter Macedo: „Voor het corona-virus zat de zorg in Portugal al flink tegen de limiet aan. En nu met zo’n uitbraak komen we zichtbaar tekort. Het is te hopen dat het aantal besmettingen af zal gaan afnemen, maar dat heeft tijd nodig. Dat er zeer kritieke weken aankomen is duidelijk.”

Lees ook: Corona in Europa: hoe grijpt het virus om zich heen?