Opinie

Wantrouwen richting overheid is logisch

Clarice Gargard

De avondklokrellen van de afgelopen dagen overheersen het nieuws. Maar met de verkiezingen op komst zijn het niet enkel deze excessen die mij zorgen baren. Ook de gemiddelde burger lijkt steeds meer in complottheorieën over de coronacrisis te gaan geloven.

Na bijna een jaar pandemie zijn we in een soort pandemonium beland, waarbij paniek over de rede regeert. Dat zie je bij de rellen waarbij een opmerkelijke mix van extreem-rechts, complotdenkers, hooligans, vernielzuchtige en verveelde jongeren en wellicht een handvol oprecht bezorgde burgers steden en winkels vernielen en politieagenten, hulpverleners en journalisten aanvallen.

Veel van de relschoppers zijn opgehitst door populistische politici. Hun zogenaamd heldhaftige leiders riepen eerder op tot verzet tegen de coronamaatregelen, maar lijken nu het hazenpad te kiezen. Zo tweette Baudet recentelijk geweld af te keuren, na maandenlang het vuur opgestookt te hebben.

Eerder schreef ik over de gevaarlijke opkomst van extreem-rechts, die deze week tot uiting kwam. Maar het wantrouwen richting de overheid en over de coronamaatregelen – met name na de invoering van de avondklok – komt niet alleen uit extremistische groepen. Op sociale media zie ik steeds vaker ‘kritische’ berichten van weldenkende mensen, van praktisch tot universitair geschoold, die twijfelen aan de ernst van de pandemie, het nut van maatregelen en of het virus überhaupt bestaat. Een enkeling juicht de aangerichte ravage door relschoppers toe.

Onlangs stelde een bekende zelfs dat de overheid coronamaatregelen invoert om ongemerkt chips in pasgeboren baby’s te plaatsen, zodat ze ons kunnen monitoren. Alsof het bespieden van burgers niet al gemakkelijk via onze mobiele telefoons en privégegevens kan. De ontkenning van feiten is respectloos ten opzicht van de miljoenen mensen die het leven lieten of ziek werden, als gevolg van een virus dat je letterlijk de adem ontneemt en samenlevingen ineen doet storten. Toch is het wantrouwen richting autoriteiten logisch als je de afbraak van de verzorgingsstaat, de Toeslagenaffaire en de winst-boven-welzijn regeerstijl van de VVD in acht neemt. Het is moeilijk een overheid te vertrouwen in crisistijd, als ze daarbuiten niet altijd even betrouwbaar is gebleken.

Epidemioloog Cecile Janssens luidde in een column in NRC ook de noodklok. Zij pleitte voor meer begrip voor onbegrip bij de bevolking en voor adequatere informatievoorziening door de overheid. Je kunt er niet vanuit gaan dat iedereen alles begrijpt en vervolgens kritiekloos gehoorzaamt aan tegenstrijdige regels. En het verandert niets aan de situatie dat de premier steeds roept dat het allemaal toch echt je „eigen verantwoordelijkheid” is.

De Amerikaanse (afro)futuristische auteur Octavia Butler schreef in 1993 al over de impact van grootse wereldveranderingen. Haar boeken Parable of the Sower en Parable of the Talents behandelen de dystopische toekomst. Daarin zijn de jaren 2020 getekend door ecologische, sociale en economische crises, waardoor er ongebreidelde armoede, chaos en wantrouwen in de Amerikaanse samenleving heersen. Het is een semi-profetisch verhaal dat duidelijk maakt dat het in crisistijd niet alleen belangrijk is om populistische leiders te vermijden, maar ook om leiders te hebben die je met verve door veranderingen heen loodsen.

De snel veranderende werkelijkheid maakt het moeilijker om grip te krijgen op het leven. Iedereen zoekt houvast maar in Den Haag lijkt men vooral gepreoccupeerd met de eigen val. Je kunt niet alle complottheorieën bestrijden. Maar in een crisis als deze verdienen we politieke leiders die hun verdomde best doen voor een toekomst waar we liever in geloven.

Clarice Gargard is programmamaker en freelance journalist.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.