Tweede Kamer wil internationaal onderzoek naar Nederlandse rechtsstaat

Pieter Omtzigt (CDA) vindt dat Nederland internationaal advies moet inwinnen naar aanleiding van de Toeslagenaffaire. De Kamer bleek het daar dinsdag mee eens.

Pieter Omtzigt (CDA) in de Tweede Kamer
Pieter Omtzigt (CDA) in de Tweede Kamer Foto ANP Sem van der Wal

De Tweede Kamer wil de rechtsstaat en het bestuursrecht in Nederland laten onderzoeken door buitenlandse juristen van de Venetië Commissie. De Tweede Kamer nam dinsdag een motie van Pieter Omtzigt (CDA) hierover aan. Aanleiding is de Toeslagenaffaire waarbij duizenden mensen ten onrechte als fraudeur werden bestempeld en daardoor in diepe schulden en andere problemen verstrikt raakten.

Lees ook: Overheid als geheel faalde in de Toeslagenaffaire

De parlementaire onderzoekscommissie kinderopvangtoeslagen stelde in december al vast dat de bestuursrechtspraak „zijn belangrijke functie van (rechts)bescherming van individuele burgers heeft veronachtzaamd”. De Venetië Commissie is een adviesorgaan van de Raad van Europa, die vanuit Straatsburg waakt over mensenrechten en democratie. Nederland is sinds 1992 lid van de Venetië Commissie maar heeft nooit eerder advies over zichzelf gevraagd. Het betreft hier dus een opmerkelijke stap.

Kamerlid Steven van Weyenberg (D66) kwam voorafgaand aan de stemming met een stemverklaring. Zijn partij steunt de motie, maar vindt alleen extern onderzoek onvoldoende. „De Toeslagenaffaire dwingt de Kamer ook om naar het eigen handelen te kijken”, aldus Van Weyenberg. D66 vindt externe onderzoeken zoals bij de Venetië Commissie geen excuus om in de tussentijd niets te doen aan „het versterken van de democratie en rechtsbescherming”. Overigens vraagt de motie van Omtzigt ook om advies over de rol van het parlement in de Toeslagenaffaire.

Lees ook: buitenlands onderzoek naar de Nederlandse rechtsstaat - is dat nodig?

Het rapport van de commissie-Van Dam over de Toeslagenaffaire, Ongekend Onrecht, constateerde dat ook het parlement de grondbeginselen van de rechtsstaat heeft geschonden bij het vaststellen van regelgeving waar niet of nauwelijks ruimte was om recht te doen aan individuele situaties.

Juristen uitten eerder in NRC hun verbazing over de motie. Een schending van de trias politica ligt op de loer, omdat het lijkt alsof de politiek invloed wil uitoefenen op de Nederlandse bestuursrechtspraak. Gesteld werd ook dat Nederland voldoende expertise in huis heeft om een eigen nationale commissie van deskundigen aan te wijzen die met de vragen van Omtzigt aan de slag zou kunnen. Maar Omtzigt beargumenteerde dat de Venetië Commissie een gezaghebbend instituut is dat met interessante aanbevelingen kan komen. Daar is de Tweede Kamer het mee eens.