Meer koolhydraten op het menu? Dan eet je minder

Voeding Met een koolhydraatrijk plantaardig dieet eten mensen minder calorieën dan met een vet dieet, blijkt uit een nieuwe studie.

Boven: uit het plantaardige dieet: links taco’s met bonen, mais, mango, sla en rijst. Rechts pasta met vetvrije dressing en appel. Onder: uit het dierlijke dieet: links salade met biefstuk, avocado, wortel en paprika. Rechts: kipsalade met tomaat en kaas.
Boven: uit het plantaardige dieet: links taco’s met bonen, mais, mango, sla en rijst. Rechts pasta met vetvrije dressing en appel.

Onder: uit het dierlijke dieet: links salade met biefstuk, avocado, wortel en paprika. Rechts: kipsalade met tomaat en kaas.
Foto’s NIDDK-onderzoekers

Met een voedingspatroon van weinig vet en veel groente en fruit krijgen mensen minder calorieën binnen dan wanneer ze weinig koolhydraten en veel vlees, eieren en zuivel eten. Dat blijkt uit een nieuwe studie in Nature Medicine, waarvoor twintig gezonde mensen beide diëten volgden.

Vaak wordt verondersteld dat afvallen makkelijker is met een koolhydraatarm dieet, omdat je dan geneigd zou zijn minder te eten. Om dat te onderzoeken, zaten elf mannen en negen vrouwen zonder diabetes vier weken in een kliniek van het Amerikaanse diabetes-instituut in Bethesda. De ene groep kreeg eerst twee weken het plantaardige, vetarme dieet en daarna twee weken het dierlijke, koolhydraatarme dieet – de andere groep andersom.

Ze kregen drie maaltijden per dag plus tussendoortjes en ze mochten zoveel eten als ze wilden. Het plantaardige dieet bevatte 10 procent vet en 75 procent koolhydraten, de vleeseters kregen 10 procent koolhydraten en 76 procent vet. Beide diëten bevatten evenveel zetmeelarme groenten, zoals tomaat en spinazie. Het aangeboden eten bevatte ook evenveel eiwit (14 procent). De deelnemers kregen bijna geen fabrieksproducten voorgezet.

Meer gezonde vezels

Na vier weken bleek dat alle planteneters (low fat, high carb) per dag minder kilocalorieën hadden gegeten dan de vleeseters (low carb, high fat): 550 tot 700 kcal. Ze kregen bovendien meer (gezonde) vezels binnen en ze deden langer over een maaltijd.

De twee groepen rapporteerden geen verschil in trek, verzadiging en eetgenot. In de laag-vetweken aten ze bijvoorbeeld zoete aardappel, kikkererwten, broccoli en sinaasappel. Een maaltijd met weinig koolhydraten kon bestaan uit geroerbakte biefstukreepjes met bloemkoolrijst.

De onderzoekers zagen twee belangrijke verschillen: de mensen die weinig vet en veel koolhydraten aten, hadden hogere insuline- en bloedsuikerspiegels. Dat was te verwachten. Ook verloren beide groepen lichaamsvet – de meeste deelnemers hadden overgewicht – maar alleen bij de planteneters was dat verlies significant. „Dat betwist het idee dat koolhydraatrijk voedsel ertoe leidt dat mensen te veel eten”, zegt onderzoeker Kevin Hall. „Aan de andere kant: het dierlijke dieet met weinig koolhydraten liet mensen niet aankomen, ondanks het hoge vetgehalte.”

Beide diëten hebben dus voordelen, stelt Hall. Wat het effect op lange termijn is, of trek bijvoorbeeld blijvend afneemt als je langere tijd weinig koolhydraten eet, is niet duidelijk. En waarom de proefpersonen minder calorieën aten met het plantaardige dieet, kan Hall ook niet verklaren. Misschien doordat ze meer vezels aten, schrijft hij, of doordat ze met groenten meer volume moesten verstouwen voor evenveel energie. Buiten de gecontroleerde setting van een laboratorium spelen bovendien nog veel meer factoren. „Op basis van deze resultaten kun je niet generaliseren voor de echte wereld.”

Martijn Brouwers, hoogleraar endocrinologie aan het Maastricht UMC was enigszins verbaasd over de resultaten. „De hypothese was dat mensen minder eten bij een dieet van weinig koolhydraten. Het tegenovergestelde blijkt het geval”, zegt hij. Zoekend naar verklaringen viel hem vooral het verschil in energiedichtheid tussen beide diëten op: het vetarme, koolhydraatrijke dieet bevatte per gram aanzienlijk minder calorieën. „Wat zou er bijvoorbeeld gebeurd zijn als deze groep minder groente en meer gesuikerde frisdranken had gekregen?”

Je kunt niet concluderen dat het ene dieet gezonder is dan het andere

Martijn Brouwers hoogleraar endocrinologie

De studie laat volgens Brouwers vooral zien hoe ingewikkeld voedingsonderzoek is. „Het is een prachtige, volledig gecontroleerde interventiestudie, maar nog steeds kun je niet concluderen dat het ene dieet gezonder is dan het andere. Daarvoor is het lichaam te complex. Waarschijnlijk ligt de waarheid in het midden en kun je de extremen het beste mijden.”

Kevin Hall begeeft zich met zijn onderzoek al jaren in het verhitte debat rond low fat- en low carb-diëten. Eerder toonde hij aan dat het voor de vetverbranding niet uitmaakt of je minder vet of minder koolhydraten eet, zolang het aantal calorieën gelijk is. Daarna liet Hall zien dat mensen van ultrabewerkt voedsel meer calorieën eten dan van onbewerkt, zelfbereid eten. Daar zijn aanhangers van keto-diëten (weinig koolhydraten) en van laag-vetdiëten het in elk geval over eens: ze adviseren allebei om minder fabrieksvoedsel te eten.

De heilige graal voor blijvend gewichtsverlies verwacht Hall niet te vinden. In NRC zei hij: „Het dieet dat werkt, is het dieet dat je volhoudt.”