Opinie

De dubbele klimaatagenda van Nederland

Adaptatietop Voor Nederland is aanpassing aan klimaatverandering een succesvol verdienmodel. Zolang Nederland echter de eigen uitstoot van broeikasgassen niet onder controle krijgt, is dit model volgens en pervers.
Minister Cora van Nieuwenhuizen op de klimaattop in Den Haag tijdens een videogesprek met oud-VN-chef Ban Ki-moon, en IMF-topvrouw Kristalina Georgieva
Minister Cora van Nieuwenhuizen op de klimaattop in Den Haag tijdens een videogesprek met oud-VN-chef Ban Ki-moon, en IMF-topvrouw Kristalina Georgieva Foto Sem van der Wal/ANP

Met een fraaie internationale Adaptatie-top zette Nederland afgelopen dagen de noodzaak tot aanpassing aan klimaatverandering op de agenda. Het belang van klimaat op het wereldtoneel wordt onderstreept door de deelname van tal van wereldleiders, van de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Chinese vicepresident Han Zeng tot Bangladesh’ president Sheikh Hasina en John Kerry, de klimaatgezant van de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden (zie ook het youtube-kanaal van de organisatie).

Solidariteit is wat er volgens de Franse president Emmanuel Macron op het spel staat. „In de geest van het Akkoord van Parijs moeten we ambitieus en solidair zijn”, zei hij, net als de anderen sprekend in een rechtstreekse videoverbinding. „Dit is onze collectieve en eigen verantwoordelijkheid.”

Nederland vraagt met deze conferentie terecht aandacht voor de noodzaak van aanpassing. Het aantal klimaatrampen neemt toe, het aantal slachtoffers en de schade ook. Een recent rapport van de VN laat zien dat wij ons langzamer aanpassen dan dat het klimaat verandert.

Koploper in adaptatie

Nederland presenteerde zich tijdens de conferentie terecht als koploper in adaptatie. Wij zijn als Nederlanders trots op ons waterbeheer en onze innovatie op landbouwgebied. We verduurzamen steden door nieuwe vormen van wateropvang, beschermen kusten door natuurlijke processen (zoals de zandmotor) en we zijn goed in de aanleg en het onderhoud van dijken en polders.
Koploper zijn brengt ook mogelijkheden met zich mee. Zoals verslaggever Marijn Duintjer Tebbens het zondag onomwonden vaststelde in Nieuwsuur: „Het klinkt een beetje cynisch, maar aanpassing aan klimaatverandering is ook een kans voor BV Nederland.” Hij heeft een punt, want Nederland verdient nu aan klimaatadaptatie. En daar zit een wrang businessmodel achter.

Om te beginnen met de financiering. Nederland heeft 600 miljoen euro klimaatfinanciering per jaar beloofd. Dat is een aardige bijdrage aan de jaarlijkse 100 miljard dollar die is afgeproken bij de VN Klimaatonderhandelingen. Industrielanden hebben beloofd deze klimaatfinanciering jaarlijks te mobiliseren om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij het tegengaan van klimaatverandering en het aanpassen aan de gevolgen ervan.

De Nederlandse bijdrage wordt echter, tegen de internationale afspraken in, volledig met geld uit ontwikkelingssamenwerking betaald. Voor ontwikkelingslanden is dit een sigaar uit eigen doos, want dit geld kan daardoor niet besteed worden aan andere armoedebestrijdingsdoelen, zoals onderwijs, werkgelegenheid voor jonge mensen, of steun voor vrouwen die strijden tegen discriminatie op de werkvloer of tegen huiselijk geweld.

Tegelijkertijd steunt Nederland met zo’n 1,5 miljard euro de export van de fossiele industrie. Dit doen we onder andere via de exportkredietverzekering – een financiële dienst die de overheid levert aan bedrijven die in risicovolle projecten in het buitenland stappen. De verzekering maakt deze projecten aantrekkelijk genoeg voor private investeerders. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van havens die offshore olie en gas verwerken, of schepen die kabels aanleggen voor de fossiele industrie.

Slecht in mitigatie

Maar hoe meer CO2 er wordt uitgestoten, hoe duurder en ineffectiever adaptatie wordt. In tegenstelling tot adaptatie is Nederland heel slecht in mitigatie. Er moest een rechtszaak aan te pas komen om ambitieuzere klimaatdoelen te stellen, en als ze al gehaald worden, komt dat door de coronacrisis. Kabinet-Rutte III lag niet op koers om het eigen klimaatdoel voor 2030 te halen. Volgens het PBL moet daarvoor de jaarlijkse vermindering van de uitstoot verdubbelen: van 3 megaton per jaar nu naar 6 megaton per jaar van 2020 tot 2030.

Bekijk ook: deze voorbeelden van aanpassing aan klimaatverandering

De gastvrouw van de conferentie, minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD), riep de wereld afgelopen dagen op tot adaptatie, terwijl terwijl Nederland zijn huiswerk op klimaatmitigatie gewoon niet doet. Zeker de minister zelf niet: zij presenteerde afgelopen jaren een Luchtvaartnota waarin het klimaat geen rol van betekenis speelt, spaart kosten noch moeite met haar pogingen om Lelystad Airport te openen en zet blind in op de verbreding van de A27 bij Utrecht.

Het was belangrijk om de Adaptatietop te houden. Bijvoorbeeld omdat de VN klimaatonderhandelingen in de koelkast staan vanwege corona, terwijl de klimaatcrisis steeds ergere vormen aanneemt. Maar Nederland is alleen geloofwaardig als adaptatieland als de eigen CO2-emissies drastisch worden verlaagd. Anders ben je als een pyromaan die brandblussers verkoopt. De mooiste en beste brandblussers misschien, maar je blijft een pyromaan.

Pieter Pauw is onderzoeker bij de Frankfurt School of Finance and Management. @WP_Pauw
Daniëlle Hirsch is directeur van milieuorganisatie Both ENDS en staat op plek 16 van de kandidatenlijst van GroenLinks voor de Tweede Kamerverkiezingen. @Danielle_H_BE