De ‘Britse variant’ is misschien nu toch dodelijker, hoe zit dat?

Vijf vragen Besmettelijker én dodelijker zegt premier Boris Johnson over de ‘Britse virusvariant’. Heel hard is het bewijs nog niet, maar er is een ‘reële mogelijkheid’.

Een patiënt wordt naar het Royal London Hospital gebracht.
Een patiënt wordt naar het Royal London Hospital gebracht. Foto Matt Dunham/AP

De zogenoemde ‘Britse variant’ van het coronavirus (variant B.1.1.7) is niet alleen besmettelijker dan het oorspronkelijke coronavirus, maar er komen nu ook aanwijzingen dat hij ook dodelijker is. Dat zei de Britse premier Boris Johnson vlak voor het weekend tijdens een persconferentie. Een onverwachte wending, want eerst rapporteerden deskundigen van Public Health England dat er alleen bewijs was voor een grotere besmettelijkheid van deze variant, niet dat hij mensen extra ziek zou maken of dat er meer mensen aan zouden overlijden.

1Welk bewijs is erbij gekomen voor die grotere dodelijkheid?

De onderliggende gegevens komen uit een rapport van Scientific Advisory Group on Emergencies (SAGE), een wetenschappelijke adviesgroep van de Britse regering. Daarin zijn tien afzonderlijke studies van verschillende ziekenhuizen universiteiten en instanties in het VK samengevat. Slechts drie daarvan zien geen invloed van de nieuwe variant op een verhoogde sterfte. De andere studies constateren een verhoogde sterfte door de nieuwe variant – van 30 procent tot wel 91 procent meer. De conclusie van de experts is dat er „een reële mogelijkheid” bestaat dat een besmetting met variant B.1.1.7 samenhangt met een verhoogde sterfte. Dat effect is zichtbaar in alle leeftijdsgroepen.

2Hoe sterk is het bewijs?

De conclusie van het SAGE-rapport is bewust vaag geformuleerd als „reële mogelijkheid” omdat het bewijs voor de extra sterfte nog niet definitief is. Dat komt doordat het nog vroeg dag is. Er gaan immers weken voorbij vanaf het moment dat iemand besmet raakt totdat diegene zo ziek wordt dat hij of zij in het ziekenhuis belandt en vervolgens komt te overlijden.

Om diezelfde reden werd al veel eerder duidelijk dat de nieuwe variant besmettelijker is, terwijl er nu pas, nu er met veel Covid-19-patiënten met de nieuwe variant meer vergelijkende informatie beschikbaar komt over het beloop van de ziekte met verschillende virusvarianten. De experts van SAGE waarschuwen dat de conclusie nog onzeker is, onder meer omdat in de vergelijkende berekeningen nog geen tien procent van alle Covid-19-doden in een regio zijn meegenomen. Maar omdat de verzameling van gegevens doorgaat verwachten ze dat het beeld snel completer zal worden.

Een vraag is nog of de overbelasting in Britse ziekenhuizen door de enorme toevloed van coronapatiënten het beeld van de sterfte aan corona beïnvloedt. Daar zou in de vergelijking wel voor zijn gecorrigeerd.

3Als blijkt dat de conclusie klopt, hoe erg is dat dan?

Het absolute risico van overlijden aan corona blijft laag. De voorlopige cijfers komen uit op gemiddeld dertig procent verhoogde kans op overlijden. De Britse chief science adviser Patrick Vallance rekende voor wat dat betekent in de praktijk: „Waar voorheen 10 op 1000 zestigplussers aan het virus overleden, zullen we met de komst van de nieuwe variant rekening moeten houden met ongeveer 13 à 14 doden op duizend coronageïnfecteerden.”

Bestaande maatregelen en vaccins helpen eveneens de verspreiding van de nieuwe, besmettelijker en mogelijk dodelijker variant tegen te gaan. De opkomst van deze variant maakt het nog urgenter de voorschriften op te volgen en de bevolking zo snel mogelijk te vaccineren.

4Is het biologisch wel mogelijk dat er dodelijker varianten ontstaan?

Ja, het muntje kan beide kanten op vallen in de evolutie van ziekteverwekkers. Virussen evolueren relatief snel doordat ze makkelijk muteren. Bij iedere nieuwe generatie maken ze kleine foutjes bij het kopiëren van hun erfelijk materiaal, waardoor soms ook hun eiwitten veranderen. De veranderingen in eiwitten kunnen vervolgens leiden tot andere eigenschappen van het virus.

Lees ook: Corona in Europa: hoe grijpt het virus om zich heen?

Virussen die dodelijker worden bewandelen evolutionair gezien een doodlopende weg. Als hun gastheer sneller komt te overlijden is de kans om de besmetting op anderen over te dragen kleiner, en zal deze variant het op den duur verliezen van mildere varianten. Maar als een virusvariant door een reeks aan mutaties zowel besmettelijker als dodelijker wordt, heeft hij plots veel meer kans op succes. Of dit speelt bij de Britse variant, is nog niet bekend.

5Hoe snel groeit de Britse variant in Nederland?

Uit de analyse van Deense en Nederlandse data schat het RIVM dat de verdubbelingstijd van de Britse variant op 8,7 dagen ligt. Vorige week schatte Jaap van Dissel het aandeel van deze variant in alle besmettingen op 10 procent. Half februari zal dat gegroeid zijn tot de helft van alle infecties.