AFM: 80.000 huishoudens met aflossingsvrije hypotheek moeten huis mogelijk verkopen

Schulden De AFM onderzocht de financiële kwetsbaarheid van huishoudens met (deels) aflossingsvrije hypotheken. Een groep van bijna 80.000 mensen loopt een groot risico.

Alleenstaanden en ondernemers met een aflossingsvrije hypotheek lopen volgens AFM bovengemiddeld veel financieel risico.
Alleenstaanden en ondernemers met een aflossingsvrije hypotheek lopen volgens AFM bovengemiddeld veel financieel risico. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Bijna 80.000 huishoudens lopen het risico gedwongen hun huis te moeten verkopen als hun aflossingsvrije hypotheek afloopt. Volgens de Autoriteit Financiële Markten (AFM) kunnen deze mensen hun (deels) aflossingsvrije hypotheek niet financieren als deze het einde van zijn looptijd bereikt. Om de schulden toch af te kunnen betalen, zal deze groep zijn huis moeten verkopen en moeten verhuizen. Pakweg 18.000 huishoudens blijven daarna nog met een restschuld zitten.

De AFM onderzocht de financiële kwetsbaarheid van huishoudens met een gedeeltelijk of hele aflossingsvrije hypotheek met behulp van data van De Nederlandsche Bank (DNB) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hoewel sinds 2011 het niet meer is toegestaan een volledig aflossingsvrije hypotheek af te sluiten – om te voorkomen dat consumenten zich te diep in de schulden steken – hebben bijna drie miljoen Nederlandse huishoudens een hypotheekvorm waarmee ze hun schuld deels of in zijn geheel niet aflossen.

De meeste van deze hypotheken lopen rond 2035 af. Dat moment zal samenvallen met de periode waarin veel huishoudens minder gaan verdienen, omdat mensen met pensioen gaan. Tegelijk gaan de woonlasten omhoog, omdat de hypotheekrenteaftrek na de looptijd van de eerste hypotheek vervalt. Daardoor bestaat de kans dat huishoudens niet zomaar in aanmerking komen voor een nieuwe hypotheek en er dus financiële problemen kunnen ontstaan. „Op een totaal van drie miljoen aflossingsvrije hypotheken is het te overzien, maar het gaat toch om forse aantallen huishoudens die risico lopen”, zegt AFM-woordvoerder Mark Woldberg.

Lees ook: Onder dwang je droomhuis moeten verkopen

Alleenstaanden en ondernemers

Door data van DNB en het CBS te combineren, kon de AFM voor het eerst inzicht krijgen in welke kenmerken deze groep kwetsbare huishoudens heeft. Het zijn voornamelijk huishoudens met lage inkomens, vaak uitkeringsgerechtigden, met tegelijk hoge hypotheek- of andere schulden. „Consumptieve schulden [schulden niet gerelateerd aan de hypotheek] wegen zwaar bij je inkomenstoets voor een nieuwe hypotheek”, zegt Woldberg van de AFM. „Bij deze groep zijn de schulden groter dan de spaartegoeden. Het wegwerken van die schulden kan een deel van de oplossing vormen.”

Verder blijken alleenstaanden en ondernemers bovengemiddeld veel financieel risico te lopen. Hoewel de AFM hier geen uitgebreid onderzoek naar heeft gedaan, heeft de toezichthouder wel ideeën waarom deze groepen oververtegenwoordigd zijn. „Het kan zijn dat het bij alleenstaanden gaat om personen die na een scheiding of overlijden alleen in een huis zijn blijven wonen, en daarom een te hoge financieringslast hebben”, zegt Woldberg.

Ondernemers zijn kwetsbaar omdat ze geen vaste pensioenopbouw hebben en vaak weinig financiële buffers. Woldberg: „Maar dit is een uiteenlopende groep, van zelfstandigen tot directeur-grootaandeelhouders. We hebben niet altijd zicht op hun volledige vermogens, dus we weten niet welke voorzieningen deze mensen zelf hebben getroffen.”

Nog genoeg tijd

De afgelopen jaren hebben financiële autoriteiten zoals DNB en de AFM meermaals gewaarschuwd voor het gevaar dat in aflossingsvrije hypotheken schuilt. In hun ogen kunnen toekomstige problemen het beste voorkomen worden door huishoudens zo snel mogelijk hun hypotheek te laten aflossen. De toezichthouders riepen banken en andere hypotheekverstrekkers op consumenten daarbij te helpen.

Ook nu roept de AFM hypotheekverstrekkers op proactief met hun klanten om tafel te gaan om te kijken of ze deze problemen kunnen voorkomen. „Het is belangrijk dat we deze problemen voor zijn, in plaats van ze achteraf te moeten oplossen”, zegt Woldberg.

Lees ook: Een aflossingsvrije hypotheek, waarom doen we daar zo nerveus over?

Banken en verzekeraars startten in 2018 de publiekscampagne Aflossingsblij, om mensen bewust te maken van de risico’s en van de mogelijkheden problemen te voorkomen. Volgens de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), een van de organisatoren van de campagne, zijn er sinds 2018 al 10.000 huishoudens die sindsdien maatregelen hebben genomen.

„Wat we zien is dat de afgelopen jaren de risico’s zijn afgenomen omdat meer mensen zijn gaan aflossen of sparen”, zegt een woordvoerder van de NVB. „Wat ook helpt is dat huizen flink meer waard zijn geworden, en dat mensen zich op basis van alle media-aandacht voor dit onderwerp en onze campagne er over na gaan denken.” Er is nog genoeg tijd om wat te doen, zegt hij, gezien het gros van de aflossingsvrije hypotheken pas over meer dan tien jaar afloopt. „Het achterliggende probleem is dat mensen er zich pas te laat mee bezig gaan houden. Als men dat nu doet, zijn ze er op tijd bij om problemen voor te zijn.”