Analyse

Mens kan er niet meer omheen: aanpassen aan klimaat moet

Klimaatverandering Nederland is gastheer van een internationale conferentie: hoe moet de mens zich aanpassen aan klimaatverandering?

Het Groot Barrièrerif, voor de kust van Australië. ’s Werelds grootste koraalrif kampt met zware verbleking, als gevolg van klimaatfenomeen El Niño.
Het Groot Barrièrerif, voor de kust van Australië. ’s Werelds grootste koraalrif kampt met zware verbleking, als gevolg van klimaatfenomeen El Niño. Foto EPA/XL CATLIN SEAVIEW SURVEY AUSTRALIA

De eerste grote internationale conferentie over aanpassing aan klimaatverandering, die deze maandag begint, wordt (virtueel) gehouden in Den Haag. En dat is geen toeval. Als er één land is dat zich al eeuwenlang met succes aanpast aan de grillen van de natuur, dan is het Nederland wel.

In de internationale klimaatonderhandelingen pleit Nederland al jaren voor meer aandacht voor het onderwerp. Eigenbelang speelt hierin ongetwijfeld een rol. Klimaataanpassing is voor Nederland economisch een interessant thema. In Wageningen wordt veel onderzoek gedaan naar technologie om de landbouw klimaatbestendiger mee te maken. En de manier waarop Nederland zijn rivierendelta in toom houdt bij een stijgende zeespiegel, geldt internationaal als een voorbeeld. Watergezant Henk Ovink reist namens de Nederlandse regering als adviseur van New York en Bangladesh naar Beijing en Singapore. Al voor hij gezant werd stond Ovink in het Witte Huis bekend als Henk the waterguy, die de regering-Obama in 2012 adviseerde na de orkaan Sandy. Dit soort kennis is geld waard, en in het aanzien van oprukkende klimaatverandering steeds méér geld.

Hoe passen landen zich aan het veranderende klimaat aan? Een vogelvlucht langs negen voorbeelden. Lees ook: De opwarming van de aarde gaan we zo niet verslaan

Aanpassing aan verdere opwarming was altijd een gevoelig thema op klimaattoppen. Te veel aandacht voor het onderwerp zou landen kunnen afhouden van waar het eigenlijk om draait: voorkomen dat aanpassing nodig is. Want zonder het gebruik van kolen, olie en gas te verminderen, zonder illegale houtkap te bestrijden, zonder vliegverkeer en veeteelt in te dammen, is aanpassing aan klimaatverandering dweilen met de kraan open.

De hittegolf van 2019

Nu de gevolgen van klimaatverandering wereldwijd zichtbaarder worden in extremere neerslag, langduriger droogte, krachtiger orkanen en verzengender hittegolven, dringt het besef door dat aanpassing onontkoombaar is. De hittegolf van 2019 in Europa was wereldwijd de dodelijkste natuurramp van dat jaar, schreef het Internationale Rode Kruis in zijn World Disasters Report. Volgens herverzekeringsmaatschappij Munich Re stijgt de schade door natuurrampen en is dat deels te wijten aan klimaatverandering.

Op de internationale klimaattop van deze week gaat het over hoe de mens zich kan aanpassen aan klimaatverandering. Tot nu toe was aanpassing vooral een regionale keuze, althans, zo werd het meestal gezien. De reductie van broeikasgassen wordt juist beschouwd als een mondiaal belang. Als Indonesië geen werk maakt van het aanplanten van mangrovebos om zijn kust te beschermen, ondervindt de eigen bevolking daarvan de gevolgen. Terwijl door de illegale houtkap op Indonesische eilanden uiteindelijk ook de temperatuur in Nederland zal stijgen.

Maar ook het uitblijven van aanpassing blijkt mondiale risico’s met zich mee te brengen. Zo kan klimaatverandering grote migratiestromen op gang brengen – sommige wetenschappers denken dat migratie nu al deels klimaatgerelateerd is. Zo wordt de onrust in Syrië die leidde tot de burgeroorlog, in verband gebracht met jaren van extreme droogte in de regio die daaraan voorafgingen.

Een van de pijnlijke onrechtvaardigheden van klimaatverandering is dat de rijke landen het probleem hebben veroorzaakt, terwijl de arme landen er het hardst door worden getroffen. Een klein land als Nederland besteedt jaarlijks 1,1 miljard euro om zeespiegelstijging ook aan het einde van de eeuw nog aan te kunnen. Vergelijkbare deltalanden als Vietnam en Bangladesh hebben niet het geld om zich aan te passen. Juist door die historische verantwoordelijkheid van de westerse wereld stond aanpassing aan klimaatverandering lange tijd niet hoog op de klimaatagenda – die vooral door de rijke landen wordt bepaald.

Lees ook: Waarom de aarde opwarmt: terug naar de basis

In Parijs werden in 2015 afspraken gemaakt over een klimaatfonds voor arme landen van 100 miljard dollar per jaar, te betalen door rijke landen. Dat bedrag wordt nog niet gehaald. De landen leggen de verantwoordelijkheid onder het mom van ‘publiek-private initiatieven’ deels bij het bedrijfsleven. Tegelijkertijd verscheen vorige week een rapport dat voorspelt dat over een jaar of tien zeker het drievoudige van dit bedrag nodig zal zijn. Dan moet de discussie over ‘climate justice’, de ethische en politieke schuld van rijke landen, en dus ook over schadevergoeding, nog beginnen.

Correctie (25 januari 2021): aanvankelijk stond vermeld dat de klimaatconferentie wordt gehouden in Amsterdam. Dat is gecorrigeerd naar Den Haag.