Vol zelfvertrouwen vraagt Rutte de Kamer om steun avondklok – én krijgt die

Coronabeleid D66 was eerst nog tegen de avondklok, maar vroeg donderdag in het Kamerdebat of die wat later op de avond kan beginnen. De gezochte meerderheid voor een avondklok is er.

Minister-president Mark Rutte (VVD) moest donderdag de Tweede Kamer overtuigen in te stemmen met het instellen van een avondklok.
Minister-president Mark Rutte (VVD) moest donderdag de Tweede Kamer overtuigen in te stemmen met het instellen van een avondklok. Foto Bart Maat/ANP

Demissionair premier Mark Rutte, dachten partijen in de Tweede Kamer, zou hun met de pet in de hand komen vragen om steun voor de avondklok. Maar zo ging het op donderdag helemaal niet. „U kunt ons niet meer wegsturen”, zei Rutte zelfs een keer tegen D66-fractievoorzitter Rob Jetten, tot voor kort zijn coalitiegenoot. „Dus feitelijk hebben we nu meer macht dan eerst.”

Dat was een grapje, zei hij daarna. Het toonde Ruttes zelfvertrouwen. Er waren vast niet heel veel partijen die het aandurfden om, nu de Britse variant van het coronavirus zich steeds verder verspreidt, zo’n avondklok nog tegen te houden.

Lees ook: Nu moet Rutte steun zoeken voor een avondklok

In de grote debatzaal van de Tweede Kamer praatte hij over de maatregel alsof die er al wás. „We willen er allemaal hartgrondig van af”, zei hij. En: „Het is het eerste wat weer de vuilnisbak in gaat zodra het kan.” Op 2 februari zou het kabinet laten weten of dat vanaf 9 februari kon. Een „harde garantie” kon Rutte niet geven.

Punt van discussie was alleen nog maar, leek het, hoe laat zo’n klok zou ingaan – half negen ‘s avonds zoals het kabinet voorstelt, of tien uur zoals D66 wilde – en wat er dan nog méér nodig was. Volgens betrokkenen was het kabinet er op woensdag al van uitgegaan dat een half uurtje later ook wel kon, als de Tweede Kamer dat graag wilde.

Uiteindelijk werd het compromis 21.00 uur, nadat een motie van D66 met deze tijd steun kreeg van een meerderheid. Dat was niet enkel symbolisch volgens fractievoorzitter Rob Jetten: mensen konden zo na hun werkdag nog even wandelen of sporten. Maar nog later was volgens Rutte onverantwoord. „Na die tijd neemt de effectiviteit enorm af.”

‘Dag- en nachtklok’

Rutte zei in het debat dat Nederland geen kant meer op kon. Het enige alternatief was volgens Rutte dat iedereen moest thuisblijven en dat zou pas echt ingrijpend zijn, vond de premier, die dat een „dag- en nachtklok” noemde. Een paar keer deed hij een bijna emotionele oproep aan de hele Tweede Kamer om de avondklok niet tegen te houden. „Als we nu niet vroegtijdig ingrijpen gaan de besmettingen straks als een hockeystick omhoog, met opnieuw overbelaste IC’s.”

Rutte reageerde geïrriteerd op PVV-leider Geert Wilders, die de avondklok afwees als „extreem” en „een teken van totale onmacht en paniek”. Wilders zei dat híj wist hoe het voelde als je de vrijheid van mensen afneemt, en dat Rutte III al veel eerder vluchten uit risicolanden had kunnen tegenhouden. Er ontstond tussen de twee een heftige discussie waarin Rutte het woord ‘wappies’ gebruikte, daarvan had de PVV volgens hem tot nu toe afstand gehouden. Hij vond het „onverantwoord” dat de PVV-leider nu tegen de avondklok was, waarop Wilders zei dat áls iemand „een wappie” was, het Rutte zélf was.

Ook D66 ‘ongeruster’

In het debat bleek al snel dat Rutte terecht zelfverzekerd was: waar D66 en de linkse partijen eerder nog heel kritisch waren, toonden ze zich donderdag bereid om de avondklok toch te accepteren. Rob Jetten zei vorige week nog tegen Rutte: doe het niet. D66 vond een avondklok een te grote inbreuk op de persoonlijke vrijheid. Nu „worstelde” hij. Door het alarmerende OMT-advies over de Britse variant was Jetten „ongeruster” geworden.

Wat betekent aftreden kabinet voor de corona-aanpak?

Veel partijen vonden wel dat Rutte te makkelijk voorbijging aan de maatschappelijke gevolgen van de avondklok voor groepen als jongeren en kwetsbaren. „De kwaliteit van je internetverbinding maakt nogal uit, het raakt sommige groepen harder dan andere”, zei Lilian Marijnissen (SP). Voor SGP-fractieleider Kees van der Staaij, die het kabinet vaak steunt, zijn de sociale gevolgen van de avondklok voor de samenleving te groot. „Je kunt het elastiek niet blijven uitrekken, op een gegeven moment knakt het.” De SGP blijft tegen de maatregel.

Rutte erkende dat veel mensen het zwaar hebben, maar hoopt, zei hij, dat er door de avondklok sneller meer vrijheid komt. Als eerste wil hij in februari de bassischolen weer laten opengaan. De fracties van VVD en CDA steunden precies dáárom de avondklok. Dat de scholen dicht zijn, dát vond VVD’er Hayke Veldman veel erger dan de avondklok.

De SP en GroenLinks bleven in het debat aandringen op strengere maatregelen tegen werkgevers die medewerkers toch naar kantoor lieten komen, ook als dat niet nodig was. Rutte beloofde dat de Arbeidsinspectie daar strenger op ging letten, maar hij wees erop dat de wettelijke mogelijkheden om in te grijpen beperkt waren.

Na twee uur debatteren was Rutte in de Tweede Kamer uitgepraat over de avondklok. Na hem kwam demissionair minister van Justitie Ferdinand Grapperhaus (CDA) nog uitleggen hoe het zou gaan met het handhaven van de maatregel, en hoe het zat met de uitzonderingen. Een ding was toen al duidelijk: de avondklok komt er. Vanaf aanstaande zaterdag 21.00 uur.