Opinie

Met deze truc overleefde hij de guillotine

Column Michel Krielaars Waarom mogen snackbars of bloemenstallen wel openblijven en boekhandels niet?
Michel Krielaars

In de essaybundel Becoming Human is an Art, uitgegeven door het jubilerende Nexus Instituut, las ik een mooie passage over de kracht van lezen. Het stond in het openingsessay The Unforgivables van de Italiaanse filosofe Cristina Campo. Ze vertelt hierin over een ter dood veroordeelde Chinees, die tijdens de Bokseropstand in zijn land, rond 1900, in een lange rij stond te wachten op zijn executie onder de guillotine. Terwijl zijn lotgenoten ruzie maakten over welke beul hun vonnis zou moeten voltrekken, was hij diep verzonken in een boek, vastbesloten om er op de valreep van de dood nog zoveel mogelijk in te lezen. Een betere uiting van wijsheid, van liefde voor het leven en van de troost van de schoonheid kun je niet verzinnen.

Toen de Duitse officier die hem naar het schavot begeleidde hem vroeg hoe hij juist nu nog een boek kon lezen, antwoordde de Chinees: ‘Ik weet dat iedere gelezen zin winst is.’ Waarop de Duitser hem liet gaan. Het lezen had de Chinees het leven gered.

Het is een mooie anekdote, die voor Campo de opmaat is tot een beschouwing over de ‘onvergeeflijke’ schoonheid van zowel de poëzie van Marianne Moore en Gottfried Benn als van het verfijnde proza van Giuseppe Tomasi de Lampedusa. Van die laatste verscheen onlangs de verhalenbundel De kindertijd, die ik na de lofzang van Campo meteen wilde gaan kopen in mijn Amsterdamse buurtboekhandel Van Rossum. Maar dan wilde ik het boek wel eerst inkijken, want voor hetzelfde geld had ik het al, onder een andere titel. En juist daar deed zich door de lockdown een probleem voor.

Want je mag bij een boekhandel alleen nog bestellen, waarna het boek bij je thuis wordt afgeleverd. Hoe leuk dat ook lijkt, praktisch is het niet. Ik vraag me dan ook af waarom boekhandels gesloten moeten blijven. Het besmettingsgevaar is er tenslotte veel kleiner dan bij de snackbar en de bloemenstal die wel open zijn en waar het soms dringen is voor een kroket of een bos rozen.

Nu was ik de afgelopen dagen voortdurend onderweg en kon Lampedusa niet aan de deur worden bezorgd. Terwijl het naar Van Rossum nog geen vijfhonderd meter lopen is en ik er zo even had kunnen aanbellen om het op te halen. Maar dat was toch echt onmogelijk, omdat de boekhandelaar dan een boete zou krijgen. Een vriendin, die bij haar boekhandel altijd buitenlandse kranten koopt, kwam met een oplossing. Zij laat die tegenwoordig afleveren bij de chocolatier verderop, omdat haar boekhandelaar zelf ze alleen zou mogen overhandigen op meer dan vijftig meter van zijn winkel. In mijn geval zou zo’n afhaalpunt de vishandel tegenover Van Rossum zijn, al ruikt Lampedusa dan wel voor altijd naar haring.

Ik belde daarom met Van Rossum om boekhandelaar Joost Baars om advies te vragen. Van die vijftig meter wilde hij af zijn, maar een boekhandel mocht nu eenmaal geen afhaalloket openen. Wel was hij blij met de campagne Steun je boekhandel van de CPNB, die iedereen aanmoedigt om boeken bij de fysieke boekhandel te bestellen. Zijn omzet was sinds een week verdubbeld. Dinsdag had hij zelfs vijftig boeken verkocht en was er een klant die tegen hem had gezegd: ‘Verras me maar!’

Toch vond Baars er nu weinig aan. „Je moet het als boekhandelaar hebben van een praatje met je klanten”, zei hij. „Per besteld boek ben je ook nog eens tien keer zoveel tijd kwijt.” Meteen moest ik toen weer aan die lezende Chinees denken.