CPNB-directeur: deze boekentop-100 toont dat het een totaal bizar jaar is geweest

Boekverkoop In het voorbije coronajaar werden meer boeken verkocht dan in 2019. Feest dus, vooral voor de handel online. Maar er is ook zorg: de Nederlandse literaire roman ontbreekt in de top-10.

Medewerkers bij Van der Meulen’s boekhandel in Alkmaar pakken bestellingen in.
Medewerkers bij Van der Meulen’s boekhandel in Alkmaar pakken bestellingen in. Foto Koen van Weel / ANP

Dat Lucinda Riley in 2020 in Nederland 277.000 exemplaren van Zon verkocht – het meest gekochte boek van dit coronajaar – is op zich niet de verrassing. Dat van de tien best verkochte boeken er zes op haar naam staan, is dat wel. Vermoedelijk is er verband met het toegenomen aandeel van de onlineverkoop, waar populaire titels sneller in de etalage komen. In de fysieke boekhandel wil de boekhandelaar ook weleens wijzen op iets anders.

De stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) maakte afgelopen donderdag de verkoopcijfers in de Nederlandse boekhandel bekend, plus de top-100 van meest uitgeleende boeken. In die laatste categorie stond De meeste mensen deugen bovenaan, van Rutger Bregman). De boekenomzet steeg vorig jaar, online en offline; er werden 41 miljoen boeken gekocht, met een waarde van 597 miljoen euro. Dat is 6 procent meer dan in 2019. Die toename is goeddeels toe te schrijven aan de verkoop online; die nam met 27 procent toe. Absolute cijfers kan het CPNB hier niet geven. Als gevolg van de coronamaatregelen – winkelsluiting, afstand houden – had de fysieke boekhandel veel te lijden.

Verschuiving was er ook in genres. Naast fictie – Lucinda Riley – verkochten ook kinderboeken goed. In de top-10 staan er twee: De jongen, de mol, de vos en het paard van Charlie Mackesy en Alfabet van Charlotte Dematons. Dat ging ten koste van non-fictie.

„Misschien komt het wel door Lucinda Riley dat alles is gestegen”, zegt CPNB-directeur Eveline Aendekerk. Zelf las ze, vertelt ze via videobellen, het eerste van zeven delen van de serie De Zeven Zussen. Het zit knap in elkaar, vindt ze. „Mooi dat die dikke pillen, bijna zeshonderd pagina’s, door zo veel mensen worden gelezen. Als je het hebt over leesplezier… wie zegt dat mensen geen dikke boeken meer lezen? Hier is het bewijs van het tegendeel. Het is absoluut geen broddelwerk, er zit echt veel research en geschiedenis in. Over de stijl kun je natuurlijk van mening verschillen.”

Dat het eerste literaire fictieboek – Marieke Lucas Rijneveld met De avond is ongemak – op de elfde plek staat, is ook opvallend. Het gaat hier om een – behalve voor Rijneveld – weinig positief wapenfeit: de afgelopen tien jaar is het niet gebeurd dat er geen Nederlandse literaire roman in de top-10 van best verkochte boeken stond. De laatste vijf jaar stond er altijd wel Nederlandse literatuur in de top-5.

Een verklaring is dat er vorig jaar minder literaire romans zijn uitgegeven, maar ook ontbrak het advies en overzicht van de fysieke boekwinkel. Die geeft bijvoorbeeld „debutanten een kans” en zorgt ervoor dat niet alleen „de bestsellers verder worden gepusht”, aldus Aendekerk, wat online bijna als vanzelf gebeurt.

Lees ook: De Nederlandse roman heeft het zwaar

De jongste lockdown betekende een nieuwe dreun: over de afgelopen weken melden boekhandels een omzetdaling van liefst 90 procent tegenover een jaar geleden. Dat blijkt uit cijfers van de Koninklijke Boekverkopersbond. KBb-directeur Anne Schroën: „Ik hou er nog steeds rekening mee dat één op de drie boekhandels het niet gaat redden. Ook uitgevers en auteurs gaan de gevolgen van de lockdown merken, er komen nu al boeken retour.”

Schroën is ervan overtuigd dat het verdwijnen van boekhandels impact zal hebben op de winkelstraten. „Als een boekhandel verdwijnt, wil dat niet zeggen dat er ergens anders wel weer eentje opduikt. Nee, die is voorgoed verdwenen.”

De CPNB-campagne ‘Steun je boekhandel’ is trouwens niet alleen bedoeld om de boekhandel te redden. Met het wegvallen van fysieke boekhandels dreigt ook een verschraald literatuuraanbod. De oproep lijkt enig effect te hebben, bleek deze week. Maar, zegt Aendekerk: „De verdubbeling van weinig is nog steeds weinig.”

Boekenweek

In haar promotiewerk voor het Nederlandse boek, en tegen ontlezing, maakt de stichting CPNB minder onderscheid naar genres dan vroeger, toen ‘het literaire boek’ een streepje voor had. Op basis van de verkoopstijging vorig jaar lijkt het in ieder geval gelukt mensen meer aan het lezen te krijgen. Maar literatuurliefhebbers die in de top-100 twaalf Nederlands literaire romans zien staan tegenover veertien titels van Riley, zouden graag meer bescherming zien voor hun kwetsbare genre. Aendekerk noemt dat als reden dat voor de komende Boekenweek, in maart, is ingezet op literaire auteurs. „En de campagne ‘Steun je boekhandel’ hangt daar ook mee samen.”

De CPNB gaat het om gedragsverandering, legt ze uit: dat je weet waar je koopt en dat je de waarde van lezen inziet. Het idee dat het CPNB zich richt op ‘wat echt kwetsbaar is’, daar ziet Aendekerk niet veel in: „Deze top-100 toont dat het een totaal bizar jaar is geweest. Dat moeten we ons echt realiseren, en ook dat Lucinda Riley een fenomeen is. Haar boeken beïnvloeden de lijst enorm. Dat is voor een aantal auteurs ontzettend balen, want die komen niet meer bovendrijven in die top-10. Maar voor de omzet en het lezen is het goed, er zitten echt twee kanten aan. Dat we ons met z’n allen druk maken om de rol van de fysieke winkels, is ook goed. Het helpt mee in die bewustwording.”

De keuze voor een campagne die ook iets van een noodkreet heeft en niet alleen maar de ‘blije CPNB-toon’, is bewust. Aendekerk: „Steun je boekhandel is nog steeds positief, zo werkt het bij gedragsverandering van mensen. Als de boodschap ‘niemand leest’ is, denk je bewust of onbewust dat jij ook niet hoeft te lezen. Zo schijnt dat te werken in het brein van de mens. We hebben echt gezocht naar een idee van steun, en willen ook de emotie laten zien van de sympathieke en noodzakelijke boekhandelaar.”

Tegelijk wil Aendekerk een associatie met ontwikkelingshulp beslist vermijden: „Daarom hebben we ook niet gezegd ‘Red de boekhandels’ of iets dergelijks. Het zijn geen zielige zeehondjes die we moeten redden, maar gewoon ondernemers die onze steun verdienen. Als het ooit nodig is, is het nu.”