Brits vlees rot weg in Rotterdamse haven door Brexit

Brexit Drie weken nadat het handelsakkoord tussen EU en VK in werking trad, blijkt dat vooral de invoer vanuit het VK niet soepel loopt.

Vrachtwagens in de rij om Ashford, in het zuidoosten van Engeland, binnen te rijden. Door bureaucratie hebben ze grote vertragingen opgelopen.
Vrachtwagens in de rij om Ashford, in het zuidoosten van Engeland, binnen te rijden. Door bureaucratie hebben ze grote vertragingen opgelopen. Foto Ben Stansall / AFP

Stel, je bent exporteur van varkensvlees en je land heeft de Europese Unie verlaten. Hoe ziet dat eruit? Als stapels papier en als ladingen rottend vlees, zo blijkt drie weken na het aflopen van de overgangstermijn na de Brexit op 1 januari.

„De bureaucratie is enorm”, zegt David Lindars, werkzaam bij de Britse brancheorganisatie voor de vleesverwerkende industrie (BMPA), aan de telefoon. Van meerdere Britse vleesexporteurs hoort Lindars dat ladingen vast staan, of stonden, in de haven van Rotterdam. De Nederlandse autoriteiten houden ze tegen omdat documenten over voedselveiligheid niet op orde zouden zijn. „Eén van onze leden had vijf trucks vol varkensvlees die dagenlang vast stonden. De lading was niet goed meer en moest vernietigd worden. Tienduizenden ponden gingen in rook op.”

De verhalen van bedrijven die last hebben van nieuwe handelsbarrières door de Brexit stapelen zich op. Het nieuwe vrijhandelsakkoord tussen EU en VK betekent dat de handel grotendeels zonder importheffingen blijft. Maar dit akkoord biedt niet dezelfde, soepele handel als het EU-lidmaatschap, zo is nu wel duidelijk.

Tot dusver doen zich alleen in de richting vanuit het VK naar de EU opstoppingen aan de grens voor. De EU controleert sinds 1 januari streng op formaliteiten, de Britten verscherpen hun controles pas later dit jaar. Aan de Britse kant blijken de douane en veel bedrijven bovendien slecht voorbereid te zijn op de nieuwe formaliteiten voor export naar de EU, zoals aangifte van uitvoer en veiligheidcertificaten. Dit leidt tot frictie aan de EU-grens.

Strenge NVWA

De autoriteiten in Rotterdam, zegt Lindars, gaan niet zomaar akkoord met een verklaring bij Brits varkensvlees van een Britse dierenarts, waarin staat dat varkens in ‘gecontroleerde’ stallen stonden en daarom niet vatbaar waren voor bepaalde parasieten. Volgens Lindars interpreteert de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de afspraken tussen VK en EU over voedselveiligheid „verkeerd”. Een NVWA-woordvoerder bestrijdt dat. „Wij moeten de regels uitvoeren zoals ze zijn voor landen buiten de EU. We kunnen geen onderscheid maken tussen het VK en andere landen buiten de EU”. Ze bevestigt dat Britse trucks met vlees soms worden tegengehouden, al kan ze geen aantallen noemen. „Als belangrijke gegevens in gezondheidscertificaten ontbreken, proberen we de chauffeur te helpen om dit te herstellen. Dat kan enige tijd duren. Als de lading niet meer geschikt is voor menselijke consumptie, dan moet deze helaas vernietigd worden.”

De Schotse visserijsector kent soortgelijke problemen: door nieuwe veiligheidschecks en haperende IT-systemen duren leveringen te lang en bederft de vis. Hoewel technische problemen kunnen worden opgelost, komt de meeste rompslomp voort uit de keuze die de Britten zelf maakten bij de Brexit. Ze verlieten immers zowel de interne markt van de EU (waarin productregels gelijk zijn) als de douane-unie (die interne douaneheffingen afschaft). Daarmee scheurden ze de Britse markt los van die van de EU.

Voor Nederlandse exporteurs naar het VK valt de schade tot dusver mee, zeggen de brancheorganisaties LTO Nederland ( land-en tuinbouw) en Evofenedex (handelsbedrijven), al vallen tijdrovende formaliteiten niet te vermijden. Het grote Duitse logistieke bedrijf DB Schenker schortte vorige week een week lang alle transporten naar het VK vanuit de EU op, nadat bleek dat Britse importeurs in slechts 10 procent van de gevallen de juiste gegevens, zoals btw-nummers, correct hadden aangeleverd.

Lees ook: Een week Brexit-ervaring van Nederlandse ondernemers: ‘Het is behoorlijk verwarrend’

In Eindhoven houdt de Brexit Daf Trucks „van de straat”, zegt Willem Delhoofen, manager Indirecte Belastingen bij de truckfabrikant, in een videogesprek. „We hebben er nogal wat werk aan.” Zojuist kreeg hij een telefoontje van een collega: wéér problemen met een levering van onderdelen uit het VK. Leveringen zijn vaak dagen vertraagd. Gelukkig, zegt Delhoofen, bereidde Daf zich voor op de Brexit door voorraden aan te leggen en door administratieve processen aan te passen. Hierdoor heeft Daf geen last ondervonden bij de productie. Daf, onderdeel van het Amerikaanse Paccar, heeft fabrieken in onder meer Nederland, België en het VK.

Ondanks het akkoord tussen EU en VK gelden soms tóch importheffingen

Daf is „blij” met de duidelijkheid die het vrijhandelsakkoord biedt, zegt Delhoofen. Bij een ‘No Deal’ zou de schade veel groter zijn. Dan zou de firma bij de invoer van complete trucks invoerheffingen moeten betalen van tussen de 16 en 22 procent in de EU en van 10 procent in het VK. Maar dat is niet het hele verhaal. De tariefvrije handel die het akkoord biedt, geldt alléén voor producten die grotendeels óf in het VK óf in het EU zijn gemaakt. Komt veel van de inhoud van een product uit een derde land – zoals China – dan moeten wél invoerheffingen worden betaald aan de Britse of EU-grens. Voor producten gelden rules of origin, oorsprongsregels. Bij een vrachtwagen moet minstens 55 procent van de gebruikte materialen zijn oorsprong hebben binnen EU of VK voor tariefvrije import, bij elk los onderdeel – denk aan een schroef of een stuurwiel – is dat percentage anders.

Oorsprongsregels

„Omdat onze trucks voldoen aan de oorsprongsregels mogen deze zonder heffingen worden ingevoerd vanuit de EU naar het VK of andersom, maar dat geldt niet voor alle losse onderdelen”, zegt Delhoofen. Op onderdelen die onvoldoende oorsprong hebben in EU of VK, geldt een gemiddeld importtarief van tussen de 4 en 4,5 procent. Van duizenden onderdelen brengt het bedrijf nu de oorsprong in kaart. Ook een onderdeel dat in Duitsland is gemaakt, kan Chinese componenten bevatten. „Gelukkig hebben we hier ervaring mee, want we exporteren al naar andere landen waarmee de EU een vrijhandelsakkoord heeft, zoals Oekraïne”, zegt Delhoofen.

Autobouwer Ford kondigde onlangs aan dat de oorsprongsregels zo duur uitvallen, dat het de prijzen van twee modellen in het VK met zo’n 1.700 euro heeft verhoogd. Ook Daf heeft „extra kosten” door de importheffingen die voortkomen uit de oorsprongsregels, zegt Delhoofen. Of het bedrijf deze zal „verdisconteren” bij klanten, of zelf voor zijn rekening zal nemen, kan hij nog niet zeggen.