Nu moet Rutte steun zoeken voor een avondklok

Avondklok Het is onzeker of een omstreden avondklok er ook echt komt. Het demissionaire kabinet-Rutte III wordt getest.

Het is stil in het centrum van de stad Groningen, in verband met een eventuele avondklok.
Het is stil in het centrum van de stad Groningen, in verband met een eventuele avondklok. Foto Kees van de Veen

Premier Mark Rutte (VVD) kwam woensdag met een van de zwaarste en meest omstreden coronamaatregelen tot nu toe, maar moest dat doen terwijl zijn kabinet in demissionaire staat verkeert. Rutte zei dat Nederland zich „nog één keer schrap moet zetten” en kondigde met minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) een avondklok aan, die vanaf zaterdag moet gelden van half negen ’s avonds tot half vijf ’s ochtends.

Lees ook: Ziekenhuisbazen zijn bang voor Britse variant, maar is een avondklok wel zinvol?

Of de avondklok doorgaat, is alleen niet zeker. Voor het eerst kondigde Rutte een coronamaatregel aan zonder vooraf te weten of er voldoende steun in de Tweede Kamer voor is, zelfs in de coalitie. Het toont de kwetsbaarheid van Rutte – ondanks de belofte, vorige week vrijdag, dat het gevallen kabinet de coronabestrijding op volle kracht zou voortzetten.

Donderdag debatteert de Kamer over het voornemen, een dag later dan gepland, na een verzoek om uitstel van coalitiepartijen D66 en de ChristenUnie. D66 vindt dat een avondklok de vrijheden van burgers te veel inperkt. In het kabinet wordt de maatregel als een van de laatste instrumenten gezien om een snelle verspreiding van de zogenoemde Britse mutatie van het coronavirus te voorkomen.

Druk op linkse oppositie

Om een meerderheid te vinden, wordt er ook buiten de coalitie steun gezocht. Het kabinet oefent druk uit op de linkse partijen GroenLinks, SP en PvdA. In de maatregelen die woensdag werden gepresenteerd was er rekening gehouden met hún wensen. De belangrijkste: een voorlopig vliegverbod vanuit het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika en alle landen in Zuid-Amerika, iets waar linkse oppositiepartijen al langer voorstander van zijn. Die had er wat het kabinet betreft niet hoeven komen.

Al aan het begin van de week belde De Jonge met enkele oppositiepartijen om te horen of er vooraf al bezwaren waren tegen de maatregelen die het kabinet wilde treffen. Ook woensdagmiddag, na de persconferentie, maakte De Jonge zijn belronde.

Maar de linkse oppositie is niet overtuigd. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer houdt donderdagochtend intern beraad. Uit die partij klinkt dat de bezwaren tegen een avondklok niet principieel zijn, maar dat er nog geen zekerheid is over de vraag of de zware maatregel genoeg oplevert. Diezelfde vragen leven bij GroenLinks, dat weliswaar blij is met de vliegbeperkingen, maar aarzelt over een avondklok. Het Outbreak Management Team (OMT), het team van deskundigen dat het kabinet adviseert, schreef woensdag in een advies dat er geen maatregelen bekend zijn die net zo effectief kunnen zijn, maar het precieze effect blijft lastig te voorspellen.

Minder bezoek aan huis

In de PvdA leven ook grote bezwaren tegen een andere maatregel die het aantal toegestane sociale contacten nog verder beperkt: huishoudens mogen nog maar één bezoeker per dag ontvangen. Wat die partij betreft gaat het niet om individuele bezoekers, maar om maximaal één huishouden per dag. Ook de GroenLinks-fractie komt voor het debat nog bijeen om te overleggen over de maatregelen.

Lees ook: Kabinet acht zware ingreep onvermijdelijk wegens opkomst Britse mutant

Bij de linkse partijen leven morele en politieke dilemma’s. Wat als ze tegen een avondklok stemmen en er breekt een derde golf uit? Hebben ze dan het laatste redmiddel geblokkeerd? En wat vindt de kiezer hiervan in maart, bij de Tweede Kamerverkiezingen? Had er zwaarder ingegrepen moeten worden, of was het achteraf misschien een te zwaar middel?

Rutte smeekte de Kamer in zijn persconferentie bijna om steun. Er is, zei hij, „naar mijn absolute overtuiging” geen alternatief. Rutte zei dat hij „de exacte stand niet kan melden” in de Kamer en dus „niet 100 procent zeker weet” of hij een meerderheid heeft. De Tweede Kamer heeft nu meer macht dan op eerdere momenten dat er grote besluiten werden genomen. Maar het is een macht tegen wil en dank. Oppositiefracties zijn geïrriteerd dat zij medeverantwoordelijk worden gemaakt voor dit besluit. Ook wordt er naar D66 gekeken. Als een coalitiepartij al niet voor zo’n moeilijke maatregel stemt, waarom moeten zij die verantwoordelijkheid dan dragen?

Maar de aanvankelijke stelligheid van D66 over dat een avondklok er sowieso niet moet komen lijkt langzaam te verdwijnen. Woensdag waren in elk geval de D66-bewindspersonen het eens met Rutte, ondanks de bezwaren van de fractie. Dat is „dualisme”, zei minister van Buitenlandse Handel en D66-lijsttrekker Sigrid Kaag na het kabinetsberaad.

Lees ook: We moeten vooral hopen dat de avondklok werkt, zegt Jaap van Dissel

Effectiviteit avondklok pagina 6-7Consequenties sectoren pagina 8-9

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.