Tijdens de coronacrisis ontploft de scheiding pas écht

Scheiden Kortere lontjes, gesteggel over coronaregels, contact via Skype en Zoom: scheiden tijdens een pandemie valt niet mee. „Scheidingen die al complex waren, zijn nu nog complexer.”

Illustratie Getty Images, bewerking NRC

‘Zolang we zo min mogelijk contact hebben, gaat het goed tussen mij en mij ex. Maar sinds de coronacrisis moeten we continu van alles afstemmen. En we denken overal anders over. Zeker als het over de coronaregels gaat. Als ik A zeg, zegt hij B en andersom.”

Aan het woord is een veertigjarige vrouw uit Brabant. Zij en haar ex zijn al een aantal jaren gescheiden, maar omdat ze rondom de omgangsregeling nog in een aantal procedures verwikkeld zijn, wil ze niet met haar naam in NRC. Volgens Astrid de Regt, een van de eigenaren van Buro Onderscheiden, een bureau dat ouders en kinderen in scheidingen ondersteunt, is haar voorbeeld typerend voor het effect dat de coronacrisis heeft op complexe echtscheidingen. „Scheidingen die al lastig waren, zijn door corona nog ingewikkelder geworden – zeker als er kinderen bij betrokken zijn.”

Eén van de problemen: coronaregels compliceren de vaak toch al moeilijke dynamiek tussen exen en hun (samengestelde) gezinnen. De Regt: „Ouders gaan niet altijd hetzelfde met de maatregelen om. Dat zorgt voor conflicten, zeker als er al sprake is van een wankel evenwicht. Denk aan afspraken die worden afgezegd. Uitstapjes die niet worden overlegd. Ouders die de kinderen bij de andere ouder weghouden, omdat er sprake zou zijn van mogelijk coronagerelateerde klachten. Of een van de ouders werkt in de zorg en kan daardoor minder thuis zijn, maar de andere ouder wil niet extra bijspringen.”

Lees ook: Coronababyboom of coronascheidingen: lastige tijden voor de liefde

In juli berichtte het Kenniscentrum Kind en Scheidingen en de Nederlandse Vereniging van Familierecht Advocaten (vFas) dat de coronacrisis heeft gezorgd voor een toename in het aantal conflicten tussen gescheiden ouders over de omgang met hun kinderen. Bij een enquête onder driehonderd echtscheidingsadvocaten gaf meer dan de helft van de advocaten aan dat gescheiden ouders de coronamaatregelen hebben aangegrepen om kinderen bij de andere ouder weg te houden.

Volgens Saskia Braun, echtscheidingsadvocaat en woordvoerder van de vFas, wordt de „coronakaart” door exen inmiddels minder vaak gespeeld dan in de periode rond de eerste lockdown. „We weten nu meer over het virus en over de regels. De onrust is nu wat minder. Maar feit blijft dat corona bij echtscheidingen een complicerende factor is geworden, waar alle partijen mee moeten omgaan.”

Verschillende experts voorspelden in het voorjaar een echtscheidingspiek door corona. De verwachting was dat het vele thuiswerken en op elkaars lip zitten tot extra spanningen zou leiden. Maar volgens vFas valt het vooralsnog mee met die piek, al moet de echte golf misschien nog komen. Braun: „Door onzekerheid over baan en inkomen hakken mensen de knoop misschien nog niet door, maar ze oriënteren zich al wel op een scheiding. De consumentenwebsite van de vFas werd in de periode van begin maart tot eind juni anderhalf keer zo vaak bezocht als in diezelfde periode het jaar daarvoor. Van de periode maart tot nu is er sprake van een stijging van de bezoekersaantallen van zo’n 15 procent ten opzichte van vorig jaar.”

Intensief overleg

Janneke Mulder, familierechtadvocaat en scheidingsmediator, merkte de afgelopen maanden in haar praktijk dat spanningen oplopen. „De lontjes zijn korter. Waarschijnlijk omdat er veel angst en onzekerheid is. Mensen maken zich zorgen. Over hun baan, hun inkomen, over corona in het algemeen. Dat maakt dat mensen soms minder bereid zijn naar elkaars standpunten te luisteren. En exen die eigenlijk gedijen bij zo min mogelijk contact met elkaar, worden nu gedwongen om weer intensief te overleggen.”

De veertigjarige vrouw uit Brabant herkent dat. „Dat mijn ex en ik het over weinig dingen eens zijn, kon ik voorheen nog wel naast me neerleggen. Maar nu gaan zijn beslissingen ook mij aan. Dan hoor ik bijvoorbeeld via via dat de nieuwe partner van mijn ex met koorts in bed ligt, terwijl mijn kind daar net nog is geweest. Hallo, laat dat dan even weten, denk ik dan. Dit gaat wel over mijn gezondheid en die van mijn kinderen.”

Kreeg ik te horen dat mijn ex mijn zoon met Kerst mee wilde nemen naar het buitenland

Ook bij Malou (34, achternaam bij de redactie bekend) heeft de coronacrisis de boel gecompliceerd. „De ene keer was mijn zoon verkouden en wilde mijn ex daarom niet dat hij kwam. Stond die jongen daar met zijn jas aan, maar werd hij niet opgehaald. De andere keer kreeg ik ineens te horen dat mijn ex tickets had gekocht om mijn zoon in de kerstvakantie mee te nemen naar het buitenland. Terwijl ik daar met de alleen maar erger wordende coronasituatie geen toestemming voor wilde geven. Al met al is het continu geruzie en gedoe. Voor onze zoon is het heel verwarrend.”

Dat een deel van de communicatie bij echtscheidingen nu noodgedwongen virtueel verloopt, is ook niet bevorderlijk. „Mediation op afstand is best lastig”, zegt Mulder. „Twee exen die nauwelijks naar elkaar willen luisteren nader tot elkaar brengen via Zoom? Ga er maar aan staan. Juist bij dat soort gesprekken is het aanvoelen van de sfeer en het lezen van lichaamstaal belangrijk. Dat gaat een stuk moeilijker als je elkaar alleen via een schermpje kunt zien.”

Communiceren via een scherm haalt ook remmingen weg, merkt Mulder: „De mensen met wie je praat, zitten niet bij je in de kamer, waardoor ze elkaar gemakkelijker in de rede vallen. Je kunt gewoon de ander muten en lekker een potje tegen de camera schreeuwen. Als mediator kan het knap lastig zijn zo’n gesprek nog in goede banen te leiden.”

Bij echtscheidingen die voor de rechter moeten komen, gaan zittingen nu soms via Zoom of Skype. En ook dat brengt uitdagingen met zich mee, zegt Mulder: „De ene cliënt lukt het nog wel om via een videogesprek zijn of haar verhaal aan de rechter te vertellen, de ander vindt dat een stuk lastiger. Daarbij krijgt de rechter minder van de sfeer en de dynamiek tussen twee exen mee. Dat maakt het lastiger om een zaak goed voor het voetlicht te brengen via zo’n schermpje. Ik heb al eens meegemaakt dat ik een zitting via Skype verloor en hem later face-to-face wel won.”

Lees ook: Door corona liggen familieruzies op de loer

Ook De Regt merkt dat videobellen beperkingen kent: „Neem bijvoorbeeld een scheiding waarbij de Raad voor de Kinderbescherming moet beoordelen hoe een kind de thuissituatie ervaart en hierover een advies aan de rechtbank moet geven. Soms werden huisbezoeken vervangen door een videogesprek. Maar hoe moet je de thuissituatie van een kind beoordelen als je dat kind alleen via een schermpje spreekt? Het levert hoe dan ook een beperkter beeld op.”

Dat tijdens de lockdown zittingen niet doorgingen of werden uitgesteld, heeft volgens De Regt ook een grote impact. „Neem een vader die al heel lang graag contact met zijn kinderen wil. Als die zaak na maanden van wachten en voorbereiden eindelijk op de agenda staat bij de rechtbank en dan toch niet doorgaat, is dat een enorme klap. Wéér wachten. Weer geen idee wanneer je je kinderen weer kan zien. Ik zie op dit moment veel mensen die door alle vertragingen in grote onzekerheid zitten, en dat heeft effect op het welzijn en het functioneren van ouders.”

Malou merkt dat ook. „Mijn zoon zou professionele begeleiding krijgen, maar dat ligt nu stil. Er stond een rechtszaak gepland over de alimentatie en de omgangsregeling, maar die is door corona uitgesteld. We wachten nu al acht maanden. Tegen de tijd dat we eindelijk aan de beurt zijn, zijn de spanningen misschien wel zo hoog op gelopen dat we er écht niet meer uitkomen met elkaar. Daar ben ik bang voor.”

Vakantiehuisje

Ook onzekerheid over woonruimte zorgt nu voor extra druk op (aanstaande) exen, merkt Maxim van Oostrum van Zorgeloosch Scheiden. „Mensen hebben te maken met inkomensverlies, of zijn onzeker over het behoud van een baan. De ene ex kan de ander niet uitkopen. En bij gebrek aan eigen woonruimte, dan maar bij ouders of vrienden intrekken om even af te koelen, dat is met de huidige coronaregels ook geen optie. Zeker als de spanningen al hoog zijn opgelopen en er kinderen bij betrokken zijn, is dat een probleem.”

Waar vraag is, creëren bedrijven aanbod. Zorgeloosch Scheiden sloot in 2020 een deal met een vakantiepark waar mensen die in scheiding liggen voor een bedrag vanaf 950 euro per maand een gemeubileerd vakantiehuisje kunnen betrekken. „Wonen in een vakantiepark is natuurlijk niet ideaal”, zegt Van Oostrum, „maar als twee mensen niet meer met elkaar door één deur kunnen en er is niet meteen zicht op een alternatieve woonruimte, dan kan zo’n oplossing wel lucht geven.”

Ook andere partijen proberen nu ondanks de beperkingen vooral in oplossingen te denken. De Regt: „Ontmoetingen tussen ouders en kinderen op ons kantoor faciliteren, waarbij alle aanwezigen zich aan de regels kunnen houden. In plaats van een Zoom-gesprek een wandeling in de buitenlucht regelen. Dat laatste blijken veel cliënten prettig te vinden, omdat ongemakkelijke gesprekken tijdens het lopen toch gemakkelijker gaan. Dus wie weet, als al deze ellende over is, houden we dat er misschien wel in.”