Nieuwe minister Bas van ’t Wout kan meteen aan de bak

Economische Zaken De markante Eric Wiebes, mede-architect van de noodsteun, wordt als minister vervangen door een man die zelden opviel: Bas van ‘t Wout. Hij wordt een van de drie W’s die over de noodsteun gaan.

De vertrokken minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat met rechts opvolger Bas van ’t Wout.
De vertrokken minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat met rechts opvolger Bas van ’t Wout. Foto David van Dam

Hij kan meteen vol aan de bak, met alweer een nieuwe ronde noodsteun voor ondernemers. Bas van ’t Wout (VVD) is de nieuwe minister van Economische Zaken en Klimaat. Van ’t Wout was sinds juli staatssecretaris van Sociale Zaken.

De weinig bekende Van ’t Wout volgt zijn markante partijgenoot Eric Wiebes op, die vrijdag opstapte omdat hij zich „zwaar medeverantwoordelijk” voelt voor de Toeslagenaffaire. De rest van het kabinet trad vrijdag af om die affaire, maar gaat – anders dan Wiebes – demissionair verder. Wiebes vertrok omdat hij in het vorige kabinet als staatssecretaris van Financiën verantwoordelijk was voor de Belastingdienst, die ouders met kinderopvangtoeslag in de problemen bracht.

Van ’t Wout mag dan Wiebes’ plek overnemen in een demissionair kabinet, de crisissteun gaat onverminderd door. Het kabinet werkt al weken aan royalere steun voor ondernemers, zelfstandigen en werkenden die lijden onder de lockdown die sinds half december geldt en naar verwachting nog wel even duurt. Mark Rutte beloofde op 12 januari de steun uit te breiden: daarmee trekt het kabinet voor de zesde keer miljarden euro’s uit.

Lees ook dit profiel van de drie W’s, de gezichten van het crisisbeleid

Van ’t Wout (41) wordt ook de nieuwe W in de drie W’s. Deze geuzennaam wordt veelvuldig gebruikt in Den Haag voor de drie ministers die sinds maart 2020 de ongekende noodsteun voor de economie optuigden, die inmiddels zeker 50 miljard euro kost: Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) en tot voor kort Wiebes dus. Het trio werd ook bekend van hun verzet, in de herfst, binnen het kabinet tegen strenge ingrepen om het coronavirus af te remmen.

Wiebes en Koolmees waren degenen die tot nu toe telkens de steun in elkaar zetten. Zij onderhandelden elke week met vakbonden en bedrijvenclubs over wat er nodig is. Zij bedachten de vorm van de subsidies, kredietgaranties en belastinguitstel, geholpen door hun ambtenaren en de staatssecretarissen van de drie ministeries. Hoekstra gaat over het geld.

Wiebes vertelde graag dat hij zelf zat te knutselen; dat had hij met Kerst weer gedaan, vertelde hij vorige week. Of Van ’t Wout als minister nog mee zal knutselen aan dit pakket is de vraag: volgens bronnen op de ministeries is de steun waarschijnlijk eind deze week af. Als staatssecretaris was hij al betrokken bij de steunpakketten: hij was verantwoordelijk voor de steun aan zzp’ers (de TOZO- en TONK-regeling).

Ontwerp steun nu ingewikkelder

Het ontwerp van de steun is deze keer moeilijk, volgens Haagse bronnen. Tot nu toe werd de steun gekoppeld aan bestaande regelingen en systemen (loonaangifte van bedrijven bij de fiscus, bijvoorbeeld). Hierdoor lukte het snel om veel ondernemers geld te geven. Nu ligt dat ingewikkelder. Veel voorgestelde oplossingen zijn niet makkelijk op grote schaal uitvoerbaar.

De roep om steun is ook deze keer groot. Winkeliers die hun deuren gedwongen moesten sluiten vragen om een hogere vergoeding voor de wintercollectie, die ze niet kunnen verkopen. Kappers en schoonheidsspecialisten vragen om een tegemoetkoming nu ze geen inkomenssteun krijgen als hun partner meer dan het minimumloon verdient. Tijdens de eerste lockdown, vorig voorjaar, kregen ze dat wel. Vakbonden vragen om speciaal coronaverlof voor thuiswerkende ouders met schoolgaande kinderen die thuisonderwijs krijgen. Startende ondernemers willen hulp omdat ze buiten de regelingen vallen. En dan zijn er nog de evenementenbureaus en de horecaondernemers die zeggen op omvallen te staan.

Centrale rol in de VVD

Van ’t Wout mag geen kleurrijke figuur zijn in politiek Den Haag, in de VVD vervult hij al jaren een centrale rol. Rutte zelf haalde hem als politiek assistent naar Den Haag, toen hij in 2005 staatssecretaris van Sociale Zaken was. Van ’t Wout werkte toen als medewerker in de gemeenteraad van Amsterdam. Tussen 2006 en 2012 was hij er raadslid. Met Frits Huffnagel hielp hij Rutte in 2006 in de strijd om het lijsttrekkerschap met Rita Verdonk. Nu geldt hij als een vertrouweling van Rutte.

Van ’t Wout zat samen met oud-minister Uri Rosenthal en fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in de commissie die het VVD-verkiezingsprogramma schreef. Dat programma viel op omdat het op economisch terrein linkser is dan voorgaande keren.

Dat hij minder bekend is, ligt aan zijn karakter – VVD’ers omschrijven hem als rustig en analytisch – maar ook aan de rol die hij vervulde. Voordat hij in juli staatssecretaris werd, was hij in de Tweede Kamer de rechterhand van Klaas Dijkhoff. Als vicefractievoorzitter moest hij de rust bewaken in de fractie van 32 Kamerleden, en problemen met Kamerleden in de coalitie gladstrijken. Een voor de buitenwereld minder zichtbare, maar volgens VVD’ers belangrijke en drukke positie. Hij zat sinds 2012 in de Tweede Kamer, maar deze kabinetsperiode (sinds 2017) was hij een van de parlementariërs die in de Kamer het minst aan het woord waren, turfde NRC.

Van ’t Wout erft behalve het Groninger gas ook een ander groot dossier van Wiebes: het klimaatbeleid. Het kabinet-Rutte III haalt zijn eigen doelstelling niet, van 49 procent lagere uitstoot van broeikasgas CO2 in 2030, bleek eind oktober. Wiebes had de oplossing daarvoor al doorgeschoven naar het volgende kabinet. De Warmtewet zou wel nog deze kabinetsperiode naar de Kamer gaan. Die wet regelt de voorwaarden waaronder warmtenetten (stadsverwarming) mogen worden aangelegd. Die netten zijn in veel gevallen het alternatief bij het aardgasvrij maken van wijken. Wat daar nu mee gebeurt, hangt af van welk beleid de Tweede Kamer controversieel gaat verklaren.

Lees ookWanhoop bij ondernemers, hoofdbrekens bij kabinet