Gesloten liveblog

Kamerdebat over aftreden Rutte III en Toeslagenaffaire

In dit blog volgde NRC dinsdag het Kamerdebat over het aftreden van het kabinet en de Toeslagenaffaire onder andere met premier Rutte (VVD) en minister Hoekstra (Financiën, CDA).

Arib: ik hoop dat het debat het leed iets heeft verzacht

Rutte zegt blij te zijn dat er dinsdag met de NS een akkoord is gesloten over de omgang met uitstaande schulden van slachtoffers van de Toeslagenaffaire. Het kabinet wil slachtoffers compenseren, elk met 30.000 euro, maar wil niet dat het geld meteen verdwijnt naar schuldeisers, zoals energie- en telecombedrijven.

„Via de camera’s van de Tweede Kamer” richt Rutte zich rechtstreeks tot deze bedrijven, in de hoop dat ze zich, net als de NS, coulant opstellen. De onderhandelingen hierover vinden op dit moment plaats.

In antwoord op de vraag van Omtzigt, waarom het kabinet niet eerder op de pauzeknop drukte in de affaire, erkent Rutte dat dit „lang geduurd” heeft. „Als je er nu op terugkijkt, had je dat eerder gewild.” Dat dit niet gebeurde, had onder meer te maken met adviezen waar het kabinet nog om had gevraagd en waar op moesten worden gewacht. Daardoor kon de pauzeknop pas in november echt worden ingedrukt, aldus Rutte.

„Ik hoop dat dit debat iets heeft bijgedragen aan het verzachten van het leed van de afgelopen jaren”, zegt Kamervoorzitter Arib tot slot, zich richtend tot de ouders die slachtoffer waren in de affaire. Daarmee is het debat over de Toeslagenaffaire afgelopen. Over de moties wordt volgende week gestemd. Dank voor het lezen!

Ruim 40 moties ingediend

Het debat is nu geschorst tot 1 uur. Er zijn ruim 40 moties ingediend en daar moet even naar gekeken worden, zo laat Rutte weten aan de Kamervoorzitter.

Segers: een debat met schaamte

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) noemt het debat over de Toeslagenaffaire een debat „met schaamte”, maar ook „het begin van zelfreflectie”. Hij wil dat de Kamer de eigen rol in de affaire erkent doordat zij keiharde wetten aannam.

Kees van der Staaij (SGP) wil dat de goede voornemens uit het debat nagekomen worden en stelt daarom voor om op vaste momenten over dit onderwerp bijeen te komen. Ook wil hij dat nieuwe wetten een jaar na invoering getoetst worden, om te kijken wat voor effect ze hebben op de samenleving.

Farid Azarkan (Denk) dient een aantal moties in om discriminatie en racisme te voorkomen bij overheidsinstellingen en wil een discriminatietoets voor al het overheidsbeleid. Azarkan hoopt dat ouders na het debat „ietsje meer vertrouwen” hebben in de overheid.

Marijnissen vraagt om parlementaire enquête

Marijnissen (SP) vraagt zich vooral af of ouders wijzer zijn geworden van het debat. Ze vraagt in een motie om een parlementaire enquête. Die moet ook gaan kijken naar zaken die tot nu toe niet zijn onderzocht, zoals de rol van de Tweede Kamer in de Toeslagenaffaire en de vraag of er inderdaad sprake was van etnisch profileren.

Ploumen (PvdA) spreekt haar teleurstelling uit over Rutte. „We zagen vanavond bij de premier geen doorleefde verantwoordelijkheid. Hij bood wel excuses aan maar daar kopen de ouders helemaal niets voor. Het was vooral handige en weinig oprechte politiek.”

Klaver (GroenLinks) wil dat er door middel van zelflerende algoritmes niet gediscrimineerd kan worden en dient daarover een motie in. Ook dient hij een motie in voor een publieke kinderopvang. „Het toeslagenstelsel is failliet.”

Ouwehand (Partij voor de Dieren) heeft er geen vertrouwen in dat dit kabinet „echt iets geleerd” heeft van de Toeslagenaffaire. Ze spreekt ook haar twijfels uit richting het CDA. „Pieter Omtzigt doet fantastisch werk, maar het CDA is natuurlijk ook gewoon een machtspartij.”

Omtzigt: waarom werd de stopknop niet ingedrukt?

Nog voor middernacht begint de tweede termijn van het debat. Omtzigt (CDA), die Nederland eerder in het debat een „bananenmonarchie” noemde, is opnieuw kritisch. Hij spreekt van „kleine stapjes”.

Omtzigt ziet de Toeslagenaffaire als de keerzijde van het Nederlandse poldermodel. „Iedereen weet elkaar makkelijk te vinden, maar daardoor zijn we misschien ook niet heel scherp naar elkaar toe.” Omtzigt wil weten waarom de stopknop niet is ingedrukt in juni 2019, toen de omvang van de affaire zich scherp begon af te tekenen. „Iedereen in paniek, en iedereen denkt aan de politieke consequenties en niemand aan de ouders.”

Wilders (PVV) wil dat ouders sneller worden gecompenseerd en dient een motie in om de ouders binnen een maand te compenseren en een motie om private schulden van getroffen ouders over te nemen indien nodig. Dijkhoff (VVD) spreekt steun uit voor een motie van Omtzigt om onderzoek te laten doen naar het Nederlandse bestuursrecht door „externen”, zoals de Venetië-commissie.

Alleen de VVD viel Rutte niet aan

Premier Rutte lag dinsdag in de Kamer onder vuur om de Toeslagenaffaire – en niet alleen de oppositie had het op hem gemunt. Hij kreeg van alle partijen behalve zijn eigen VVD forse kritiek over zijn rol in de affaire.

Lees ook: Loyaliteit binnen de coalitie is verleden tijd

Van Huffelen: compensatie kan niet sneller

Alexandra van Huffelen (Toeslagen, D66) is nu aan het woord. Voor de ouders moet zo snel mogelijk compensatie geregeld worden, maar dat niet alleen volgens Van Huffelen. „Veel ouders hebben ook andere problemen, zoals bij wonen en hun werk.” Ook daar wil ze de ouders mee helpen.

De in december toegezegde compensatie van 30.000 euro moet aan alle ouders voor 1 mei betaald worden. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) snapt niet waarom dat niet eerder kan. Er is ook al eerder 750 euro compensatie overgemaakt dus de ouders zijn bekend. Volgens Van Huffelen is die dataset niet volledig en deels foutief maar moet de compensatie ook niet gelijk naar schuldeisers gaan. „We willen dat ouders het geld zelf tot beschikking krijgen.” Daarom kan het geld niet zomaar overgemaakt worden, zegt Van Huffelen.

Overigens zegt Van Huffelen ook dat volgende week al begonnen wordt met de eerste betalingen, aan ouders die niet in schuldsituatie zitten.

De Belastingdienst heeft in rechtszaken van getroffen ouders stukken achtergehouden die wel aan de rechter overhandigd hadden moeten worden. Om hoeveel zaken het precies gaat weet Van Huffelen niet. Omtzigt noemt dit een van de „meest pijnlijke” onderdelen van de Toeslagenaffaire. Ouders bij wie dit gebeurd is, kunnen volgens Van Huffelen terugkomen bij de Belastingdienst zodat hun zaak opnieuw wordt bekeken.

Hoekstra: ook ik ben verantwoordelijk

Het debat zit nu in rustiger vaarwater. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) zegt dat ook hij ,,natuurlijk verantwoordelijk” was voor de Toeslagenaffaire omdat hij de eindverantwoordelijke is bij Financiën. Ook hekelt Hoekstra het dat hij niet eerder meer gedaan heeft. „Had ik meer doorgevraagd, had ik maar eerder met ouders gesproken.” Het spreken met getroffen ouders was voor Hoekstra een sleutelmoment „om te begrijpen wat er aan de hand was”.

Azarkan (Denk) wil weten wanneer de minister voor het eerste heeft gehoord van het rapport van de ombudsman uit 2017, waarin de Toeslagenkwestie al uit de doeken wordt gedaan als een groot probleem. Hoekstra zegt dat er in zijn overdrachtsdossier, toen hij minister werd in 2017, melding van werd gemaakt, maar dat je in die passage geen „alarmbel” kon herkennen. De tragiek is volgens Hoekstra dat het kabinetsbeleid steeds is gesanctioneerd door de Raad van State. Hij ziet 2018 als „een verloren jaar”, omdat er achteraf meer gedaan had kunnen worden met de aanbevelingen van de ombudsman.

De eerste keer dat bij Hoekstra de alarmbellen wel afgaan, zegt de minister, is in april 2019, als de Raad van State een ommezwaai maakt en stelt dat met de regels voor kinderopvangtoeslag soepeler kan worden omgesprongen.

Marijnissen (SP) wil weten waarom Hoekstra ook niet op „de stopknop” drukte toen de omvang van de crisis al door was gedrongen. Vorderingen gingen door, de groep slachtoffers die recht had op schadevergoeding werd aanvankelijk klein gehouden uit vrees voor precedentwerking. „Ik begrijp niet hoe deze minister en dit kabinet nog zo lang hebben kunnen wegkijken”, zegt Marijnissen. Hoekstra verdedigt zich onder meer met het argument dat hij ook nog andere verantwoordelijkheden had in zijn portefeuille.

Van der Staaij: is radicale openheid ambtelijk wel wenselijk?

Het debat verschuift nu naar de vrijdag door Rutte beloofde „radicale openheid”: het kabinet wil voortaan veel meer stukken gaan delen, ook als die persoonlijke beleidsopvattingen bevatten van ambtenaren. Van der Staaij (SGP) maakt zich daar zorgen over. „Dat kan wel het gevoel van onveiligheid vergroten” onder ambtenaren, die zich, anders dan burgers of ministers, niet kunnen verantwoorden.

Rutte ziet het probleem, maar ziet hierin ook „een taak” voor Kamerleden en hoe die omgaan met informatie. Als elke „verzuchting” van ambtenaren op lacherige toon steeds uitgebreid onderdeel gaat worden van de publieke discussie ,,dan heb je de kans dat ambtenaren in hun schulp gaan kruipen”. Kamerleden moeten zich volgens Rutte op ministers richten: die zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de politieke besluiten die worden genomen.

Rutte zegt ook dat hij zich niet zo’n zorgen maakt, omdat in het coronabeleid al gekozen is voor „radicale openheid” en dat werkt prima in de praktijk, zegt de premier.

Volgens Segers (ChristenUnie) gaat het concept van radicale openheid voorbij aan het echte probleem: dat er een cultuur is van ontwijkende antwoorden geven in Den Haag. „We hoeven niet meer informatie, maar de juiste informatie”, zegt Segers. Nu hebben Kamerleden vaak het gevoel dat ze moeten „wachten totdat een journalist iets onthult”.

Segers heeft de indruk dat ambtenaren te veel getraind worden „om de minister uit de wind te houden”. Segers zegt ook helemaal geen tijd te hebben om nog meer ambtelijke stukken door te ploegen. „Het gaat om het vertrouwen dat als wij een vraag stellen daar dan ook een antwoord op komt.”

Tegen tienen is Rutte klaar met de beantwoording in de eerste termijn en neemt minister Wopke Hoekstra (Financiën) het stokje over. Straks volgt nog staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Financiën).

Rutte: verhoging minimumloon lost deel problemen toeslagen op

Ploumen (PvdA) wil weten wat Rutte als alternatief ziet voor het toeslagenstelsel. Ploumen wil onder andere gratis kinderopvang. Rutte: „Het toeslagenstelsel is te complex. Er zijn pogingen gedaan om het toeslagenstelsel te veranderen maar die zijn gestrand en er is verder te weinig aan gedaan.”

Volgens Rutte zou een verhoging van het minimumloon een deel van de problemen de toeslagen oplossen en moeten eerst de kinderopvangtoeslag, dan de huur- en de zorgtoeslag aangepast worden. Ploumen bevallen die “linkse” voorstellen van Rutte, die betwijfelt of hij links is.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning ‘Deze Mark Rutte bevalt me wel’, zegt @PloumenLilianne PvdA over @MinPres die zegt dat het minimumloon wat hem betreft omhoog moet - zo staat het ook in het VVD-verkiezingsprogramma

Geert Wilders in debat met premier Rutte. Foto David van Dam

Jetten: Rutte voelt zich alleen ‘op anderhalve meter’ verantwoordelijk

„Ik vind het een flauw woordenspelletje worden”, zegt Jetten. Volgens hem zitten de „vingerafdrukken” van Rutte over de hele sfeer die in de afgelopen decennia rondom fraudeaanpak is ontstaan. Als premier, maar eerder ook als staatssecretaris van Sociale Zaken. „Als je dat ook vanavond nog niet kan zien, dan constateer ik dat de premier zichzelf nog steeds ziet als iemand die op anderhalve meter afstand verantwoordelijk was.”

Rutte is het daarmee niet mee eens. Er is „nooit opdracht gegeven” voor het drama waarin de Toeslagenaffaire uiteindelijk is uitgemond. De suggestie dat hij daar direct invloed op heeft gehad, als al lang meelopende politicus, verwerpt hij.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Rutte vindt dat @RobJetten van het #toeslagendebat een campagnedebat maakt. Daar vindt hij het nog ‘te vroeg’ voor.

Rutte en Azarkan komen in een discussie terecht over etnisch profileren. Volgens Rutte heeft de Autoriteit Persoonsgegevens in een recent rapport niet kunnen vaststellen dat dit is gebeurd. Er was wel sprake van „een discriminerende verwerking op basis van nationaliteit”, zegt de premier. Azarkan kijkt hem wat verbaasd aan, want klinkt dat niet toch gewoon als etnisch profileren? Rutte bestrijdt dat.

Volgens Rutte is het ook een misverstand dat de Belastingdienst in een mailwisseling over „zwartjes” zou hebben gesproken. Inmiddels is vastgesteld dat het om de familienaam ‘Zwartjes’ ging. De uitdrukking „een nest Antillianen” is wel echt gebruikt, bevestigt Rutte.

Klaver over Rutte: u bent een hoofdrolspeler

Esther Ouwehand (PvdD) ziet weinig zelfreflectie bij de premier. „Nog niet het begin daarvan.” Ook stelt ze dat Rutte een hardvochtige cultuur heeft helpen creëren waardoor de Toeslagenaffaire kon ontstaan. Ambtenaren geven informatie niet door aan ministers omdat die lastig kan worden voor de minister volgens Ouwehand. Rutte is het daar niet mee eens, want het heeft toch geen zin. „De Nederlandse pers is voortreffelijk en vindt het toch wel.”

In de Toeslagenaffaire is informatie vaak niet naar boven gekomen, erkent Rutte, maar hij wil niet de indruk wekken dat dat bij de hele overheid niet gebeurt. Volgens Ouwehand moet er een omslag plaatsvinden in de informatievoorziening

Jesse Klaver (GroenLinks) stelt dat Rutte erbij staat alsof het allemaal toevallig gebeurd is waar hij bij was. Klaver: „U bent geen toeschouwer, u bent een hoofdrolspeler.” Rutte zegt dat de fraudebestrijdingscultuur te ver is doorgeslagen. Ook is hij van mening veranderd over de openheid. De overheid moet daar „radicaal anders mee omgaan” volgens Rutte en hij wil veel meer informatie vrijgeven. Klaver stelt dat Rutte alleen van mening is veranderd omdat de politieke druk te hoog was, zoals hij dat wel vaker doet volgens Klaver als „het te heet onder de voeten wordt”.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Of Ruttes denken over openheid echt is veranderd? ‘Pas als de politieke druk te hoog is op de @MinPres‘, zegt @jesseklaver in #toeslagendebat, ‘buigt hij mee. Net als bij de dividendbelasting.’

Rutte: te veel met mode meegaan is risicovol

Segers (ChristenUnie) wil van Rutte weten op welke momenten hij achteraf voor zijn gevoel had moeten zien wat er aan de hand was, maar het niet zag. „Als ik een ding van de afgelopen tien jaar is hoe risicovol het is als je te veel meegaat met de mode”, zegt Rutte. „Onder druk van de publiciteit - niet van journalisten, we doen dat zelf, is de pendule veel te ver uitgeslagen.” Hij doelt hiermee onder meer op de sterke roep om een harde fraudeaanpak die ontstond na bijvoorbeeld de Bulgarenfraude in 2013.

De premier spreekt zijn bewondering uit voor de vertrekkende Bondskanselier Merkel die „gemiddeld genomen probeert met kleine stappen de zaken goed te krijgen” – afgezien van haar radicale besluit om afscheid te nemen van kernenergie. Rutte heeft naar eigen zeggen ook veel nagedacht hoe een nieuwe Toeslagenaffaire voorkomen kan worden in de toekomst. „Ik ben over deze vraag niet uitgedacht”, zegt hij tegen Segers.

„Er zijn duizenden levens verwoest en het lijkt bijna alsof het de premier niet raakt”, zegt Van Brenk (50Plus). ,,Het raakt me wel”, zegt Rutte. „De staat met al z’n almacht heeft deze mensen kunnen vermorzelen. Als mevrouw Van Brenk denkt dat dit van me afglijdt dan moet ik dat accepteren, maar het is niet zo.”

Omtzigt wil antwoorden op Kamervragen

Pieter Omtzigt (CDA) wil weten of de regering zich kan vinden in de constatering van de commissie-Van Dam dat „openheid en transparantie” niet de leidende principes zijn geweest. Rutte zegt die constatering over te nemen, maar plaatst daarbij een nuance. Het gebrek zou niet zijn ingegeven door politieke redenen.

Rutte belooft beterschap over het informeren van de Kamer, maar Omtzigt wil weten of de demissionair minister-president dan ook binnen vier dagen volledige antwoorden kan geven op zijn Kamervragen over de gang van zaken op het ministerie van Financiën in juni 2019. Rutte zegt dat hij daar al de hele dag mee bezig is met Hoekstra en Van Huffelen. De bewindslieden kunnen momenteel geen sluitende verklaringen vinden.

Om die vragen toch te betantwoorden stelt Rutte voor om alle betrokkenen door een „onafhankelijke externe partij” te laten interviewen. Omtzigt neemt dat aanbod aan, maar geeft alvast aan dat hij niet wil dat Piet-Hein Donner voor die taak wordt aangetrokken. De voormalig vicevoorzitter van de Raad van State en minister van Sociale Zaken zou volgens Omtzigt „niet de meest onafhankelijke commissie” kunnen vormen. Rutte distantieert zich van die analyse. Omtzigt wil dat de Kamer akkoord geeft op de aanstelling van een externe partij.

Omtzigt wil ook weten van Rutte hoe de affaire tien jaar lang heeft kunnen gebeuren. Volgens Omtzigt bestaat er in Den Haag een „gescheiden circuit” tussen theorie en praktijk en moet dat veranderen. Rutte wil een groot aantal hervormingen doorvoeren zodat er meer ruimte is voor maatwerk en feedback. Rutte: „Zodat er altijd een complete sluiting is tussen uitvoering en beleid”. Rutte maakt ook zijn excuses aan Omtzigt voor de gebrekkige informatievoorziening van de WOB afgelopen jaren.

Jetten: beantwoording van Rutte begon goed, maar stelt teleur

,,De beantwoording begon veelbelovend”, zegt Jetten, maar daarna werd de toon van Rutte: het overkwam allemaal een beetje. Dat vindt de D66’er teleurstellend. Volgens Jetten beseft Rutte te weinig dat de ,,stoere harde taal” die jarenlang is gesproken over fraudeaanpak, ook door Rutte, juist heeft bijgedragen aan een klimaat waarin die aanpak uit de hand kon lopen. Rutte wil ,,geen directe link” leggen tussen de ministeriële commissie fraudeaanpak die hij jarenlang leidde en de uitwassen in de Toeslagenaffaire. Hij kan zich wel voorstellen dat ambtenaren in de politieke toon in Den Haag een aanmoediging hebben gezien om de fraude-aanpak op te voeren.

Lilianne Ploumen (PvdA) roept in herinnering dat het „op de kop af” een jaar geleden is dat Rutte in een gesprek met gedupeerde ouders zijn excuses heeft aangeboden. Zij wil weten dat Rutte persoonlijk heeft gedaan om die excuses wat waard te laten worden. Rutte antwoordt daarop dat twee staatssecretarissen zijn benoemd en dat een hele groep ontzettend hard heeft gewerkt. Hij noemt de uiterste complexheid van het dossier als verklaring voor het uitblijven van een versnelling van de compensatie. Uiteindelijk heeft de vertraging geleid tot het doorhakken van de knoop afgelopen 2020. Het kabinet kondigde aan dat alle gedupeerden minimaal 30.000 euro zouden ontvangen.

Wilders (PVV) stelt dat Rutte iedere keer duikt voor zijn verantwoordelijkheid en in de tien jaar als premier veel fouten heeft gemaakt. Rutte: „Het is absoluut waar dat in die tien jaar dingen absoluut zijn misgegaan.” De schade van de aardgasbevingen in Groningen en de Toeslagenaffaire noemt Rutte als twee zaken waar hij zich voor schaamt als premier.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Rutte is nu zo’n twintig minuten aan het woord in het #toeslagendebat en geeft tot nu toe iedereen die hem fel bekritiseert gelijk. Nu Wilders: ‘U duikt’ En hij zegt dat @MinPres na tien jaar echt weg moet. ‘U heeft volkomen gelijk’, zegt Rutte, ‘ik ben tien jaar premier’.

Voor Wilders is dat niet genoeg. Rutte is afgetreden maar zou over een paar maanden weer terug kunnen komen. „Alsof er niets gebeurd is.” Voor de getroffen ouders is dat niet te snappen, stelt Wilders. Volgens Rutte heeft het kabinet „de ultieme politieke consequentie” genomen door af te treden en is het verder aan de kiezer.

Marijnissen (SP) wil van Rutte weten waarom hij ouders niet sneller heeft gecompenseerd vanaf januari 2020 toen hij met getroffen ouders had gesproken. Volgens Marijnissen heeft Rutte compensatie eerst tegengewerkt. Rutte zegt dat destijds de totale omvang van de affaire niet bekend was. Toen de commissie Donner met een rapport kwam in maart 2020 werd de compensatie verruimd volgens Rutte omdat toen pas zichtbaar was hoe groot het probleem was.

Klaver: is Rutte de juiste man om verzorgingsstaat te hervormen?

Klaver wil weten hoe Rutte tegen zijn eigen optreden in de affaire aankijkt. Volgens de GroenLinks-leider is er een ,,hersteloperatie van de verzorgingsstaat” nodig en hij vraagt zich af of Rutte, die na de verkiezingen in maart kan terugkeren als premier, de juiste persoon is om die te leiden. ,,De kiezer gaat daarover”, zegt Rutte, die ook niet van plan is om terug te treden als lijsttrekker van de VVD.

Volgens de premier is ,,de hardheid” van het toeslagenstelsel pas laat duidelijk geworden, in de zomer van 2019, en is dat de hele tragiek, omdat er toen al jaren misstanden gaande waren.

Farid Azarkan (Denk) zoekt naar een antwoord van Rutte op de situatie van een groep die bij voorbaat werd verdacht, maar waarvan is gebleken dat zij geen enkele fout hebben gemaakt, „zelfs niet een hele kleine overtreding”. Ook deze mensen kregen de stempel van fraudeur op zich. Rutte erkent dat mensen tot in hun vezels zijn beledigd door dat stigma. Maar hij wil wegblijven van zich uitspreken over strafrechtelijke consequenties. Dat is aan de rechter.

Azarkan wil ook weten of het inmiddels duidelijk is welke rol nationaliteit heeft gespeeld in het aanmerken van mensen als fraudeur. Rutte zegt daar zo op terug te komen.

Rutte aan het woord: ik ben verantwoordelijk

Het debat is hervat. Demissionair premier Mark Rutte (VVD) begint met het uitspreken van „grote bewondering en respect” voor de commissie Van Dam, en de Kamerleden Omtzigt, Azarkan en Leijten. Die drie Kamerleden hebben jarenlang onvermoeibaar aan dit onderwerp gewerkt, zegt Rutte.

Rutte erkent de enorme impact van de affaire op het leven van ouders en kinderen. Voor hen is het leven in een hel veranderd, stelt hij. Rutte vindt het goed dat uitgebreid wordt gepraat over de toeslagenaffaire en nagedacht over het voorkomen van herhaling.

Over zijn eigen rol in de affaire zegt Rutte dat hij verantwoordelijk is en dat hij zowel direct als indirect betrokken was. „Ik wil daar niet voor weglopen. Ik voel me ook zeer verantwoordelijk om een succes te maken van de afwikkeling.” Vrijdag zei de premier nog dat hij verantwoordelijk, maar niet direct betrokken was bij het dossier - hetgeen voor veel irritatie zorgt in de Kamer.

Rutte was voorzitter van een ministeriële commissie fraudebestrijding. Die commissie zou ertoe geleid kunnen hebben volgens Rutte dat ambtenaren dachten dat ze „dingen kunnen doen die ze niet mogen doen”. Dat was een onbedoeld gevolg van de nadruk op fraudebestrijding, aldus Rutte.

Krol: Rutte is te lang premier

Volgens Henk Krol van de fractie Krol past de Toeslagenaffaire ,,in een patroon”. Hij trekt de vergelijking met het aardbevingsdossier, en de zeer trage compensatie voor Groningers, maar ook met herindelingen en de jeugdzorg ,,waar onschuldige kinderen worden opgesloten”. ,,Al deze gapende wapende wonden hebben één ding gemeen: het kabinet laat slachtoffers radeloos bungelen.”

Krol vraagt zich ook af er geen begrenzing moet komen aan het aantal jaren dat iemand premier mag zijn. Te lang op één plek zitten, leidt tot ,,arrogantie van de macht”.

Femke Merel van Kooten-Arissen, eveneens zelfstandig Kamerlid, vindt dat het kabinet vooral ,,symbolisch” is afgetreden ,,en dat is niet zo sjiek”. Ze spreekt van ,,een vlucht naar voren” van Rutte, vlak voor het debat over de Toeslagenaffaire, en twee maanden voor de verkiezingen. ,,Om straks weer verder te gaan met het toedekken van onrecht.”

Daarmee is de eerste termijn van het debat beëindigd. Om 19.10u zal premier Rutte in de eerste termijn van het kabinet aan het woord komen.

Van Brenk en Baudet: Rutte is schuldig

Corrie van Brenk (50PLUS) slaat eenzelfde toon aan als andere Kamerleden. „Vele overheidsinstanties hebben collectief gefaald.” Ze vindt het terecht dat het kabinet excuses heeft gemaakt en gevallen is. „Maar dat zorgt er niet voor dat je je huis weer terug krijgt en geeft je baan of gezondheid niet terug.” Ze wil dat er recht wordt gedaan aan de geleden schade van ouders door ook iets te doen aan de schulden van ouders bij banken en woningcorporaties en aan gemaakte incassokosten.

Meerdere partijen hebben schuld zegt Van Brenk. „Niemand heeft schone handen in dit dossier”, maar er is een constante in de affaire: de minister-president. Hij heeft volgens Van Brenk duidelijk schuld in de affaire. Van Brenk hekelt ook de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, en vindt dat de bestuursrechtspraak afgesplitst moet worden van de adviserende tak van de Raad.

Thierry Baudet (FVD) neemt het woord en richt al zijn pijlen op Rutte. „Hoe kun je aftreden maar wel aanblijven als lijsttrekker en premier?” Volgens Baudet heeft Rutte zijn verantwoordelijkheid niet genomen en „geen enkele knieval” gemaakt. Baudet somt alle vertrokken VVD-bewindspersonen op en zegt dat hij hoopt dat bij de verkiezingen op 17 maart met Rutte wordt afgerekend.

Azarkan: overheid speelde meedogenloos spel

Farid Azarkan (Denk), een van de drijvende krachten achter de onthullingen in de Toeslagenaffaire, benut de eerste helft van zijn spreektijd met anekdotes van gedupeerden over hun ervaringen met „de almachtige overheid”. Hij zegt diep te buigen voor hun geduld en zelfbeheersing.

Vervolgens richt hij zijn pijlen op een decennium Rutte als minister-president. Azarkan stelt dat de overheid onder Ruttes leiding een meedogenloos spel heeft gespeeld waarbij burgers kansloos waren. Verder zegt hij niet te begrijpen waarom de betrokken bewindslieden niets deden met eerdere conclusies van de Ombudsman over het overheidshandelen. „Het kabinet bleef bij het eigen gelijk.”

Denk wil financiële en emotionele compensatie („meerjarige begeleiding”) voor de gedupeerde ouders. Ook steunt de partij de oproep voor een parlementaire enquête. Hebben de hoofdrolspelers wel de waarheid gesproken, vraagt Azarkan zich hardop af. Naast het stoppen van digitale discriminatie (algoritmes inzetten op dubbele nationaliteit) moet er ook strafrechtelijke vervolging komen. „Mag je 12 jaar lang wetten overtreden met ongekend leed tot gevolg en je achter institutionele vooringenomenheid verschuilen? De overheid is een keihard racistisch monster geworden”, zo sluit hij af.

Kees van der Staaij (SGP) noemt de ontslagaanvraag van het kabinet onvermijdelijk en begrijpelijk. Het uitkeren van tenminste 30.000 euro per gedupeerd gezin is sympathiek, maar Van der Staaij wil een reflectie op de bewering van het kabinet tegen de Kamer dat het uitkeren van een vast bedrag „onuitvoerbaar” zou zijn. De SGP-fractievoorzitter vreest een „schijnwereld van openbare stukken waarin de overwegingen die er echt toe doen, buiten beeld verdwijnen” zodra de Kamer veel stukken toegestuurd krijgt. Hij wil ook horen wat dit gaat betekenen voor de werkwijze van de ambtelijke dienst. Volgens hem moet de ambtelijke dienst nog steeds in „veiligheid tegenspraak bieden”.

Van der Staaij benadrukt dat ook de Kamer zelfreflectie moet tonen. Dat geldt ook voor zijn fractie: „Ook wij zijn de menselijke maat uit het oog verloren.”

Ouwehand: Rutte heeft cultuur van wantrouwen richting burger geperfectioneerd

Het kabinet trad vrijdag al af, en kan dus niet meer worden weggestuurd. Maar Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) geeft in haar bijdrage het kabinet ,,het nadeel van de twijfel”, zoals de slachtoffers in de Toeslagenaffaire dat ook jarenlang hebben gekregen. Ouwehand vindt dat er alles aan gedaan moet worden om slachtoffers en hun kinderen te helpen weer een toekomst op te bouwen, maar haar partij heeft er ,,gewoon twijfels over, of het kabinet dit wel gaat doen”. Volgens haar heeft Rutte tot nu toe vooral tegengewerkt, bijvoorbeeld ook bij het regelen van snelle compensatie, dus waarom zou dat nu anders zijn?

Rutte heeft de cultuur van wantrouwen richting burgers niet uitgevonden, dat hebben zijn voorgangers gedaan, zegt Ouwehand. ,,Maar die is wel door hem geperfectioneerd.” De informatiestromen op ministeries zijn volgens haar zo georganiseerd dat Rutte altijd kan zeggen: ik wist het niet. Ouwehand wijst ook op de tegenwerking als het gaat om klimaatbeleid, waarbij er een rechter aan te pas moest komen om het kabinet in beweging te krijgen. Kan zo iemand nog lijsttrekker zijn van zijn partij, vraagt Ouwehand zich af. ,,Ik ga daar niet over, maar ik kan mensen zeer afraden om op zulke politici te stemmen.”

Segers (ChristenUnie) begint met het getuigenis van een vrouw die met ,,tassen vol bewijsmateriaal naar de belastingdienst” ging, maar toch als fraudeur werd bestempeld, werd ontslagen, zich ook niet meer aanvullend kon verzekeren voor de tandarts en geestelijk in de problemen kwam. ,,Haar eigen ouders geloofden de overheid, want die spreekt altijd de waarheid” – en de bestuursrechter, constateert Segers, gaven die ouders nog gelijk ook. Segers vindt dat de Tweede Kamer ook de hand in eigen boezem moet steken. ,,De Toeslagenaffaire is hier begonnen, met wetgeving, met politieke keuzes”, zegt hij. ,,Toen de Bulgarenfraude aan het licht kwam riepen we allemaal schande.”

Premier Mark Rutte en Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën bij het Kamerdebat over het aftreden van Rutte III en de Toeslagenaffaire. Foto David van Dam

Ploumen: Rutte fietst weg van verantwoordelijkheid

Lilianne Ploumen voert het woord namens de PvdA nadat zij gisteren is voorgedragen als lijsttrekker. Volgens haar zijn de grondbeginselen van de rechtsstaat geschonden en is dat begonnen in 2002 toen het toeslagenstelsel werd bedacht. „Niemand kon ook maar een euro meer krijgen dan noodzakelijk.” En omdat controle achteraf plaatsvindt vanwege efficiëntie moest elke euro teveel later worden terugbetaald. „Efficiëntie werd wantrouwen”, stelt Ploumen, dat in alle systemen van de overheid sloop. De excuses van het kabinet zijn niet goed genoeg volgens Ploumen. „Ieder kind weet dat sorry zeggen alleen telt als je het echt meent.”

Ploumen heeft ook kritiek op demissionair premier Mark Rutte (VVD). Hij kan volgens haar niet volhouden dat hij geen verantwoordelijkheid heeft in dit dossier. „Zijn vingerafdrukken zitten op alle witgelakte pagina’s.” Ook ging de premier pas in gesprek met ouders toen alles openbaar werd en leidde dat tot niks, volgens Ploumen. „Rutte fietst weg van zijn verantwoordelijkheid.”

Jetten wil weten wat de rol van de PvdA was in de affaire. Iedereen heeft sorry gezegd behalve Wilders, volgens Jetten. Lodewijk Asscher, die vorige week aftrad als lijsttrekker vanwege de affaire, heeft meer gedaan dan alleen sorry zeggen, zegt Ploumen. „Hij heeft eerder dan anderen willen leren van wat er fout is gegaan.”

Marijnissen: kabinet is vooral bezig met beeldvorming

Lilian Marijnissen (SP) noemt de penibele situatie waarin de meeste gedupeerde ouders nog zitten het „grootste schandaal”. Naast dat gedupeerden „alles wat in het leven belangrijk is” kwijt zijn geraakt (huizen, banen, relaties) zijn zij ook het vertrouwen in de toekomst kwijtgeraakt. Dat rekent zij het demissionaire kabinet het meest aan.

Marijnissen stelt dat het kabinet geen fatsoen heeft en dat het vooral bezig is met beeldvorming. Zij vraagt zich af hoe het kabinet erbij komt om de 30.000 euro schadevergoeding voor getroffen ouders in „een mooi persmoment voor het Catshuis” naar buiten te brengen terwijl er nog geen plan ligt. Mensen wachten nog steeds op hun geld.

De SP-fractievoorzitter wil van Rutte horen wat deze affaire met hem doet en waarom hij heeft gezegd geen directe verantwoordelijkheid te voelen. Zij wil ook dat het kabinet alle algoritmes die zijn gebruikt voor risicoselectie openbaar maakt. Tot slot moet de bestuursrechtspraak weg worden gehaald bij de Raad van State, aldus Marijnissen.

Klaver: overheid niet voor iedereen gelijk in Nederland

Jesse Klaver (GroenLinks) vraagt zich af of premier Rutte „de essentie” van wat er mis is gegaan in de Toeslagenaffaire wel heeft begrepen, ook na het besluit vrijdag om af te treden. Klaver stoort zich vooral aan de constatering van Rutte dat hij als premier „wel verantwoordelijk, maar niet betrokken” was bij de details van het dossier. „Een zin die alleen hij kan bedenken”, zegt Klaver.

Volgens Klaver is de Toeslagenaffaire voortgekomen uit een „ideologie dat we burgers moeten wantrouwen; dat elke euro die we uitgeven aan de sociale zekerheid er één te veel is”. Er zijn volgens de GroenLinks-leider „twee overheden” ontstaan: „De overheid voor de happy few en die voor de rest van Nederland.” Als je veel geld hebt en dat zwart onderbrengt op een rekening in Zwitserland „komt er een inkeerregeling”, zegt Klaver. Als er miljarden via fiscale trucs worden verstopt, wordt er „geen jacht naar belastingconstructies” geopend. Maar naar mensen in de bijstand wordt die jacht wel geopend, zegt Klaver.

Klaver steekt ook de hand in eigen boezem. Ook zijn partij, zegt hij, heeft voor wetten gestemd die strengere fraude-aanpak mogelijk maakten. Doorgaans omdat zijn partij op dat moment afspraken had gemaakt met een zittend kabinet, zodat er op andere terreinen wisselgeld zou ontstaan. „Het lijkt wel alsof coalitie-afspraken het denken doen stoppen.”

Jetten wil zelfreflectie van Rutte: te weinig, te mager

Na Pieter Omtzigt volgt D66-fractievoorzitter Rob Jetten. „Als iets niet goed gaat, waar moet ik dan om hulp vragen? Het vertrouwen in de overheid is weg, volledig weg”, zo citeert Jetten een gedupeerde moeder.

Jetten vindt het terecht dat het kabinet excuses heeft gemaakt en haar politieke verantwoordelijkheid heeft genomen. Maar hiermee zijn de problemen van de ouders niet opgelost, voegt hij daaraan toe. D66 wil een snelle compensatie en wil van de staatssecretaris Van Huffelen weten wat uitbetaling op „zo kort mogelijke termijn” in de weg staat. Ook wil Jetten dat het complexe toeslagenstelsel wordt vervangen en is verheugd dat allerlei partijen daarover met elkaar in gesprek zijn.

Daarnaast wil Jetten van Rutte horen of de demissionaire premier zich kan vinden in de conclusie dat de fraudebestrijding is doorgeslagen. In de fraudebestrijding speelde de VVD „de eerste viool” volgens Jetten. „Maar ook D66 speelde mee in dit orkest.” Hij biedt namens zijn fractie excuses aan. Van Rutte verlangt Jetten een reflectie op zijn persoonlijke verantwoordelijkheid, die heeft hij te weinig gehoord van de premier. „Te mager.”

Volgens Jetten was er sprake van een „cultuur van geslotenheid” bij de overheid, de Rutte-doctrine. De informatievoorziening is een chaos waardoor informatie te laat of helemaal niet kwam. „De Kamer kon daardoor haar controlerende taak moeilijk uitvoeren.” Het kabinet liet vrijdag weten meer open en transparant te zullen zijn maar Jetten vraagt of dat niet eerder had gemoeten.

De bestuursrechter, Raad van State, heeft ook schuld bekend in de affaire. Voor Jetten ligt het probleem voornamelijk eerder in het proces. „Als wij slechte wetten maken dan moeten wij uitvoeringsinstanties een optie bieden om rekening te houden met de menselijke maat.” Volgens Jetten moet de balans worden opgemaakt na een „jarenlange jacht op onschuldige mensen”. „Laten we uitgaan van vertrouwen en ruimte geven voor de uitvoering.”

Omtzigt wil internationaal onderzoek naar Nederlands bestuursrecht

Nu het kabinet is gevallen en de coalitievrede niet langer hoeft te worden bewaard, gaan bij Omtzigt duidelijk alle remmen los. Hij noemt Nederland een „bananenmonarchie”. Hij stelt voor om het Nederlandse bestuursrecht te laten onderzoeken door de Venetië-commissie en oppert dat er wellicht ook een staatscommissie moet komen om de Nederlandse rechtsstaat te onderzoeken. „Ik had niet gedacht dat ik het ooit zou voorstellen”, zegt hij erbij.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De meest bijzondere dynamiek: Omtzigt (CDA) die zich afzet tegen het gebrek aan tegenmacht bij Kamer en pers - ‘de kliek in Den Haag’ #toeslagendebat

De nummer twee op de CDA-verkiezingslijst kondigt ook alvast aan binnenkort met plannen te komen voor „een nieuw sociaal contract”. Hij vraagt premier Rutte om te reflecteren op diens rol in de Toeslagenaffaire. En weet de premier wat van etnisch profileren? Omtzigt wil ook dat er een belastingombudsman komt, en hoopt dat voorstellen hiervoor nog voor de verkiezingen zullen worden uitgewerkt.

Azarkan (Denk) wil van Omtzigt weten hoe hard hij nou echt oordeelt over de Toeslagenaffaire. Zat er een doelbewuste strategie achter de fraudejacht? Dan zijn er volgens Azarkan misschien ook wel strafbare feiten gepleegd. Of denkt Omtzigt eerder dat er sprake is van uit de hand gelopen intenties? Het was, zegt Omtzigt, „niemands intentie maar wel het gruwelijke gevolg van hoe hier de fraudejacht ontspoord is”.

Omtzigt: problemen rechtsstaat groot en diep

Pieter Omtzigt (CDA), die een grote rol speelde om de Toeslagenaffaire boven te halen, noemt de conclusie van het rapport over de affaire de hardste in 70 jaar. „Tienduizenden ouders zijn jaren vermalen, met gruwelijke gevolgen.” Die ouders kregen geen enkele bescherming van de rechtsstaat volgens Omtzigt. Daarom zijn de problemen van de rechtsstaat „groot en diep”.

Omtzigt somt op waar het misgaat: niet alleen de regering en de Belastingdienst maar ook de ombudsman, de media en de Kamer. Omtzigt wil dat Kamerleden veel onafhankelijker worden en zich niet strikt hoeven te houden aan een regeerakkoord. En ook is er kritiek voor belangenorganisaties, die eten uit de „staatsruif” volgens Omtzigt. „We hebben de staat zo ingericht dat onze kliek in Den Haag meer kijkt naar de partijvoorzitter dan naar de kiezer en dat zullen we moeten veranderen. We hebben een structuur gecreëerd waarin alles centraal staat maar niet de hardwerkende burger.”

Op de compensatie voor ouders heeft Omtzigt ook forse kritiek. „Een jaar geleden zou iedereen geholpen zijn, maar slechts 2 procent van ouders is nu geholpen. Er is meer geld gegaan naar de Belastingdienst dan naar de ouders.” Ook moet gekeken worden hoe ouders geholpen worden die in de schuldsanering zitten zodat zij niet meteen al het geld gelijk moeten inleveren. Volgens Omtzigt cirkelen schuldeisers „als haaien” om ouders heen.

Maandagavond stuurde het kabinet de antwoorden op honderden Kamervragen die nog waren gesteld. Omtzigt is niet alleen woest over de timing, zo vlak voor het debat, maar ook over de antwoorden zelf, die soms erg summier zijn. Rutte beloofde vrijdag beterschap over het openbaar maken van stukken, maar Omtzigt reageert zwaar teleurgesteld. „Dit is de nieuwe Rutte-doctrine. We hebben hem gehad, we nemen er afstand, en we hebben hem weer ingevoerd.” Omtzigt wil binnen twee dagen alsnog antwoorden, zegt hij.

Ouwehand wil weten of Omtzigt spreekt namens de hele CDA-fractie. „Ik sta hier namens de gehele CDA-fractie”, zegt Omtzigt. Ze wijst hem erop dat de antwoorden uit het ministerie van Financiën ook niet heel duidelijk waren, en daar zit – ze wijst naar minister Wopke Hoekstra in vak K – toch echt ook een CDA’er aan de knoppen.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Pieter Omtzigt (CDA) over het achterhouden van informatie door het kabinet, ‘de nieuwe Rutte-doctrine’: https://t.co/eelepT1U4f

Ploumen noemt kritiek van Wilders onwaarachtig

Dijkhoff (VVD) is na een dik uur en talrijke interrupties klaar. De tweede spreker in het debat is Geert Wilders (PVV). Die wordt al vrij snel aangevallen door Ploumen (PvdA) en Azarkan (Denk). Ploumen noemt de compassie die Wilders zegt te voelen voor de slachtoffers van de Toeslagenaffaire ,,onwaarachtig”. ,,Kap daarmee”, bijt ze de PVV-leider toe.

Volgens Ploumen draait de affaire ook om etnische profilering door onder meer de Belastingdienst. ,,En als er een voorbeeld is van etnische profilering in deze Kamer is dan is het de heer Wilders.” Azarkan zegt Wilders te zien als dé ,,exponent van een cultuur” waarbij naar nationaliteit werd gekeken om vermeende fraude te bestrijden. Wat er in de Toeslagenaffaire is gebeurd, is precies waar Wilders al jaren voor pleit, zegt Azarkan.

Wilders reageert gepikeerd. Hij zegt ,,dolgraag” te willen dat er op nationaliteit wordt geregistreerd door overheidsinstanties. Niet om mensen meteen van fraude te beschuldigen. ,,Maar stel je kan zien Roemenen of Zweden onevenredig veel aan fraude doen, dan kun je dat wel als risico-indicator gaan gebruiken”, zegt hij. ,,Dat is geen etnische profilering, dat is gezond verstand.”

Wat Wilders betreft is het echte probleem dat het kabinet van Rutte mensen ,,schaamteloos vogelvrij” heeft verklaard. ,,Dit lijkt op een relaas uit Cuba of Noord-Korea, maar het is allemaal gebeurd in het Nederland van Mark Rutte.” Dezelfde premier, zo wijst hij er ook op, die ,,een grote mond had over de rechtsstaat en Hongarije”.

Wilders blijft naar eigen zeggen voorstander van ,,een keihard fraudebeleid”. Maar in de Toeslagenaffaire „zijn geen frauders gepakt, maar onschuldige mensen”. Segers (ChristenUnie) verbaast zich over het gebrek aan „zelfreflectie” van de PVV-leider. Volgens Segers moet er niet alleen naar het kabinet worden gekeken, of naar ambtenaren, maar moet de Tweede Kamer ook naar zichzelf kijken. Want die stemde jarenlang in met de harde fraudeaanpak die tot de uitwassen in de Toeslagenaffaire hebben geleid.

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Segers probeert Wilders (die heel kritisch is over het kabinet) toch tot zelfreflectie te dwingen. Dat wil niet lukken, Wilders blijft wijzen naar Vak K. En: ,,Ik ben trots op ons stemgedrag.”

Van der Staaij: minder incidenten, meer saaie rapporten

Kees van der Staaij (SGP) wil van Dijkhoff weten hoe de Kamer zichtbaarder kan zijn bij de evaluatie van wetten. Dijkhoff stelt dat de Kamer directer gesprekken kan voeren met mensen in de uitvoering. Van der Staaij betreurt het dat „saaie rapporten” die „de vinger op de zere plek leggen” door de Kamer worden gemist, omdat Kamerleden nog te veel op „incidenten en berichten” reageren. Dijkhoff stelt ook dat Kamerleden minder bezig moeten zijn met de waan van de dag.

Lilian Marijnissen is het eens met Dijkhoff dat de Kamer naar de eigen rol in de affaire moet kijken. Maar het wringt bij haar dat het juist parlementariërs waren die in de affaire om opheldering vroegen maar geen antwoord kregen van het kabinet of veel te laat. „Parlementariërs worden met een kluitje in het riet gestuurd.” Dijkhoff blijft bij zijn punt van zelfreflectie van de Kamer.

Corrie van Brenk (50Plus) gaat ook in op de rol van de Kamer. Ze verbaast zich erover dat moties die in het licht van een eerder debat over een open overheid zijn ingediend, bijna allemaal zijn „ontraden” door de coalitie. Maar sinds het aftreden van Rutte III wordt meer openheid beloofd. Daarom wil Van Brenk weten of de VVD morgen in het voordeel van voorstellen om meer openheid zal stemmen. Dijkhoff vermoedt dat „er moties zullen zijn waar we niet voor zullen stemmen”.

Volgens Dijkhoff was het toeslagenstelsel niet alleen fraudegevoelig maar ook foutgevoelig. Hierdoor leken fouten van burgers al gauw op fraude. Het stelsel zou daarom aangepast moeten worden. Dijkhoff sluit af dat het nu „de dure plicht” is van de politiek om lessen van de affaire „om te zetten in de praktijk”.

Wilders: VVD zet partijbelang boven landsbelang

Geert Wilders (PVV) komt al snel met een interruptie van Klaas Dijkhoff (VVD) over de rol en verantwoordelijkheid van premier Mark Rutte (VVD) die „van 2010 tot 2020 overal bij aanwezig was”. Wilders vindt het onbestaanbaar dat, terwijl duizenden gezinnen zijn verwoest, Rutte doorgaat als lijsttrekker en mogelijk terugkomt als minister-president. Hij verwijt dat bij de VVD „het partijbelang boven het landsbelang” staat. Volgens Dijkhoff moet de kiezer beslissen over de rol van Rutte.

Lilian Marijnissen (SP) wil van Dijkhoff weten wanneer hij tot inkeer is gekomen over de noodzaak van het aftreden van het kabinet over de Toeslagenaffaire. Zij roept in herinnering dat Dijkhoff aftreden eerder onnodig en zelfs „symbolisch” zou vinden. Dijkhoff antwoordt daarop dat de pandemiebestrijding voor alles moet gaan, en dat hij vorige week heeft ingezien dat aftreden en de bestrijding van het coronavirus samen kunnen gaan.

Farid Azarkan (Denk) merkt op dat hij nog niets heeft gehoord over etnisch profileren. Hij wil van Dijkhoff weten hoe hij daar tegenaan kijkt. Dijkhoff: „Etnisch profileren is in deze context niet goed, dat is een foute zaak.” De VVD’er kan zich in eerste instantie geen geval bedenken waarbij het gebruik van een tweede nationaliteit een grond voor extra controle zou zijn. Later zegt hij dat hij het zich wel kan voorstellen in „de context van de Bulgarenfraude”. Maar dan moet het wel „kortstondig en op basis van een helder signaal zijn”.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) begint over het verkiezingsprogramma van VVD, waarin kritiek staat op het toeslagenstelsel, maar nog geen alternatief voor het systeem wordt aangedragen. Dijkhoff erkent dat zijn partij nog geen alternatief gevonden heeft. „We hebben de wens en de wil” om van het stelsel af te komen, zegt hij, maar „een realistisch en rijp” beter plan hebben de liberalen nog niet kunnen vinden. Dat laten andere Kamerleden zich geen twee keer zeggen. Ze lopen richting de interruptiemicrofoon en doen Dijkhoff wat suggesties, zoals gratis kinderopvang. De VVD’er hoort het welwillend aan, maar hapt niet toe.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Bijzondere dynamiek #toeslagendebat: een lange reeks aanvallen uit andere fracties op @dijkhoff (VVD), die over twee maanden vertrekt uit de Kamer. Intussen kijkt Rutte in Vak K kalm toe

Dijkhoff: clustercatastrofe van epische proporties

Klaas Dijkhoff (VVD) noemt het rapport van de commissie-Van Dam een „glashelder rapport”. Hij merkt daarbij op dat uit het POK rapport niet blijkt dat sprake is geweest van een boosaardig plan. „Niet een handvol mensen, maar alle instanties hebben grove fouten gemaakt.” Daarom vindt hij dat het aftreden van Rutte III een juiste beslissing is geweest, omdat de affaire „een clustercatastrofe van epische proporties” is.

Maar Dijkhoff vervolgt dat het kabinet niet de enige is die iets te verwijten valt. De rol van de Kamer mag volgens hem niet buiten de discussie worden geplaatst. Hij wil voorkomen dat de Kamer haar eigen rol vergeet. „Zet de verwarming niet te hard, anders druipt de boter van ons hoofd”, aldus de fractievoorzitter van de VVD. Aan de slachtoffers van de Toeslagenaffaire maakt hij namens de VVD-fractie excuses.

Klaas Dijkhoff (VVD) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de toeslagenaffaire. Foto Bart Maat/ANP

Rutte: geen andere optie dan aftreden

Het kabinet had geen andere optie dan aftreden volgens demissionair premier Mark Rutte (VVD) naar aanleiding van de Toeslagenaffaire. Het rapport van de Kamercommissie over de affaire sloeg in “als een mokerslag”. Rutte: “Op alles niveau’s zijn ernstige fouten gemaakt, duizenden ouders is ongekend onrecht aangedaan.”

Rutte wil dinsdag met de Kamer debatteren over hoe het fout heeft kunnen gaan maar ook om te voorkomen dat zoiets weer gebeurt. Het kabinet kwam vrijdag met een inhoudelijke reactie op het rapport en daar zal een groot deel van het debat dinsdag over gaan.

Het kabinet is demissionair en zal terughoudend zijn bij nieuw beleid en nieuwe wetgeving volgens Rutte. Maar zal ook doen wat nodig is “in de strijd tegen het coronavirus”. Op de schouders van het kabinet maar ook de Kamer “rust een grote verantwoordelijkheid” volgens Rutte.

Voorafgaand aan de verklaring van Rutte klagen Pieter Omtzigt (CDA), Lilian Marijnissen (SP) en Farid Azarkan (DENK) dat de Kamer pas maandagavond laat antwoorden op Kamervragen kreeg van het kabinet. Marijnissen heeft een dikke map mee om aan te tonen dat Kamerleden niet in een nacht alle stukken kunnen lezen.

Premier Mark Rutte (VVD) geeft een verklaring in de Tweede Kamer over het aftreden van zijn kabinet. Foto David van Dam

Kamerdebat begonnen met verklaring premier Rutte

In de Tweede Kamer debatteert demissionair premier Mark Rutte (VVD) over het aftreden van zijn kabinet naar aanleiding van de Toeslagenaffaire. De premier zal vanaf 13.00 uur met een verklaring komen over het aftreden.

Daarna zal de Kamer met onder andere minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) en de staatssecretarissen Alexandra van Huffelen (Toeslagen, D66) en Bas van ’t Wout (Sociale Zaken, VVD) debatteren over de Toeslagenaffaire en de maatregelen die het kabinet wil nemen. NRC volgt het debat in dit liveblog.