Recensie

Recensie Film

Een compromisloze Cassavetes

Uitgestelde klassieker | A Woman Under the Influence Regisseurs kregen in Hollywood de vrije hand in de eerst helft van de jaren zeventig, dat leverde bijzondere films op. Ook het ultieme buitenbeentje John Cassavetes had plotseling zowaar enig succes.

Foto ANP

Een goede Amerikaanse film uit de eerste helft van de jaren zeventig valt gemakkelijk over het hoofd te zien, omdat er in die tijd zoveel zijn gemaakt. In die periode zaten de studio’s met de handen in het haar omdat ze de wereld – en de jeugd – niet meer begrepen. Daarom gaven ze opkomende regisseurs in wanhoop maar de vrije hand. Dat leverde bijzondere films op, waarvan sommige nog steeds op een herontdekking wachten.

Ook het ultieme buitenbeentje John Cassavetes had plotseling zowaar enig succes. Cassavetes verdiende zijn geld als acteur binnen het Hollywoodsysteem, maar zijn eigen films als regisseur maakte hij onafhankelijk. Cassavetes’ invloed op de huidige generatie filmmakers is groot. De rauwe en ongeremde emotionaliteit van een jonge regisseur als Xavier Dolan is mede door Cassavetes geïnspireerd.

Cassavetes maakte zijn films voor en met zijn vrouw, actrice Gena Rowlands. A Woman Under the Influence uit 1974 was aanvankelijk een theaterproject dat hij voor haar wilde ontwikkelen. Maar de hoofdrol was volgens Rowlands te zwaar en veeleisend om avond aan avond te kunnen spelen. Zo kwam er een film.

Rowlands speelt Mabel, huisvrouw en moeder van drie kinderen. Ze lijdt aan ernstige psychische kwalen. Cassavetes was niet ongevoelig voor de anti-psychiatrische opvatting van de jaren zeventig, dat de patiënten eigenlijk de enige normale mensen zijn in de samenleving. Mabel is getrouwd met bouwvakker Nick, gespeeld door Peter Falk. Nick houdt veel van Mabel, maar hij begrijpt haar niet („Mabel is niet gestoord. Ze is bijzonder.”). Hij balanceert zelf ook steeds meer op rand van de mentale afgrond.

Peter Falk stak een flinke hoeveelheid eigen geld, dat hij had verdiend als Inspecteur Columbo in de succesvolle televisieserie, in A Woman Under the Influence; 500.000 dollar, de helft van het budget. Rowlands rol als Mabel is er één voor de eeuwigheid. Als Mabel is ze één bonk blootgelegde zenuwen. Ze staat voortdurend bloot aan te veel prikkels. Haar stemming kan elke seconde omslaan. Nick is meer het type smeulende vulkaan.

Cassavetes neemt enorme risico’s door elke scène zo authentiek mogelijk te laten verlopen. Hij lapt simplistische dramaturgische wetten aan zijn laars, zoals de noodzaak van een heldere opbouw in drie akten, die moet leiden naar een catharsis. De kijker weet nooit wat er in een scène gaat gebeuren. Juist dat maakt A Woman Under the Influence een spannende film. Niet elke scène is volledig geslaagd. Plaatsvervangende schaamte ligt soms op de loer. Maar dat is juist een teken van kracht. Cassavetes zoekt zulke pijnlijke gewaarwordingen bewust en heel direct op.

A Woman Under the Influence was een van Cassavetes’ grootste successen als regisseur. De film van 1 miljoen leverde naar schatting 10 miljoen dollar op aan de bioscoopkassa. Cassavetes werd genomineerd voor de Oscar voor beste regie, Rowlands voor beste actrice. Geen van beiden won de prijs. Maar alleen al de nominaties voor zo’n compromisloze film, die helemaal buiten de studio’s om was ontstaan, was al bijzonder genoeg. Dat waren nog eens tijden in Hollywood.