Coronavariant in Zuid-Afrika lijkt aan menselijke afweer te ontsnappen

Covid-19 Het lijkt erop dat mensen die al ziek zijn geweest, opnieuw bevattelijk zijn voor een variant die in Zuid-Afrika circuleert.

Een patiënt met de verschijnselen van Covid-19 wordt met een speciale isolatiebrancard weggereden uit zijn huis in de Zuid-Afrikaanse stad Tshwane.
Een patiënt met de verschijnselen van Covid-19 wordt met een speciale isolatiebrancard weggereden uit zijn huis in de Zuid-Afrikaanse stad Tshwane. Foto Phill Magakoe/AFP

Het lijkt erop dat de zogenoemde Zuid-Afrikaanse variant van het coronavirus (501Y.V2) kan ontsnappen aan eerder opgebouwde afweer. Dat bleek maandagavond tijdens een uitgebreide wetenschappelijke briefing onder leiding van epidemioloog Salim Abdool Karim over de uitkomsten van een maand intensief onderzoek aan deze variant. Het gaat om voorlopige resultaten die nog niet werden gepubliceerd in wetenschappelijke artikelen.

Uit een steekproef met antistoffen van 44 Zuid-Afrikanen die in de eerste golf van besmettingen immunologische weerstand hadden opgebouwd tegen het virus, bleek dat hun antistoffen in bijna de helft van de gevallen géén bescherming boden tegen de nieuwe variant. Negen op de tien mensen die eerder Covid-19 hadden gehad, bleken een verminderde immuniteit te hebben voor de nieuwe variant. Dat kan erop duiden dat mensen door de mutaties in het virus opnieuw bevattelijk zijn voor corona. „Het is een aanwijzing dat hierdoor een probleem kan ontstaan, maar we zullen deze laboratoriumresultaten wel moeten bevestigen met klinisch onderzoek”, zei viroloog Penny Moore in haar presentatie. Maar dinsdag rapporteerde de National Health Laboratory Service van Zuid-Afrika dat er in de tweede golf mogelijk al 4.000 herbesmettingen zijn opgetreden. Of de nieuwe variant daarvan de oorzaak is moet nog worden onderzocht.

Het onderzoek naar antistoffen is ook maar één kant van het verhaal, merkte Karim op, de afweer beschikt daarnaast ook over witte bloedcellen (T-cellen) die het virus herkennen en doden. „Maar of die verdedigingslinie ook verminderd is, wordt nog onderzocht”, aldus Karim. Ook is nog onduidelijk of de nieuwe variant de werking van coronavaccins zal verminderen of zelfs helemaal kan omzeilen.

Sterkere binding aan receptor

In vergelijking met de Britse variant heeft de Zuid-Afrikaanse drie veranderingen in het gedeelte van het spike-eiwit op de buitenkant van het virus dat koppelt aan de ACE2-receptor van de menselijke cel. De twee varianten hebben één mutatie die dit veroorzaakt gemeenschappelijk: N501Y. Maar twee andere die de Zuid-Afrikaanse variant heeft, E484K en K417N, versterken mogelijk de besmettelijkheid en de ontsnapping aan het immuunsysteem. Karim gaf een voorbeeld: „Door de E484K-mutatie is een negatief geladen aminozuur vervangen door een positief geladen aminozuur, precies op de plek waar de tegenoverliggende ACE2-receptor een negatief geladen aminozuur heeft. Door die verandering kan de variant sterker binden aan de receptor.”

Net als de Britse variant lijkt de 501Y.V2 variant die in november voor het eerst opgemerkt werd een stuk besmettelijker. Het is volgens de deskundigen in Zuid-Afrika de motor achter de tweede golf van besmetting die vanaf december opkwam en nu net weer over zijn piek heen lijkt te zijn. „Als je de eerste golf zou vergelijken met de Kilimanjaro, dan is de tweede golf in Zuid-Afrika vergelijkbaar met de Mount Everest”, zei Karim. Begin januari werden er in het land ruim 20.000 nieuwe coronabesmettingen per dag gemeld, dat is inmiddels gedaald tot onder de 10.000 per dag. Corona heeft er al meer dan 37.000 doden veroorzaakt, het hoogste aantal in één land op het Afrikaanse continent.