De Britten vaccineren in een turbotempo – een opsteker voor Johnson

Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk behoort tot de snelste rijke landen als het om prikken tegen het coronavirus gaat. Een bewijs dat soevereiniteit loont, zeggen Brexiteers.

In de kathedraal van het Engelse Salisbury wordt ook gevaccineerd tegen Covid-19.
In de kathedraal van het Engelse Salisbury wordt ook gevaccineerd tegen Covid-19. Steve Parsons / AP

Het kan in de serene kathedraal van Salisbury of op de heilige grond van het Lord’s Cricket Ground in Londen. In Newcastle kun je terecht bij het Centre for Life, een zalencomplex met een toepasselijke naam voor de activiteit die er nu plaatsvindt: vaccineren tegen Covid-19.

Sinds begin december hebben ruim vier miljoen Britten een dosis coronavaccin ontvangen. Daarmee zijn in het Verenigd Koninkrijk procentueel meer bewoners geprikt dan in welk Europees land dan ook. Wereldwijd hebben alleen Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Israël effectievere programma’s opgetuigd.

De Britse regering wil tegen 15 februari vijftien miljoen oudere en kwetsbare Britten en verpleeghuispersoneel hebben ingeënt. Als die groepen beschermd zijn, zal corona opeens minder gevaarlijk zijn, voorspellen medische en wetenschappelijke adviseurs van het ministerie van Volksgezondheid. In 2020 vormden die groepen 88 procent van de Britse coronadoden.

Om dat doel te halen, moeten Britse huisartsen, apothekers en verpleegkundigen de komende tijd twee miljoen prikken per week uitdelen. Aanvankelijk was de scepsis over de haalbaarheid hiervan groot. Premier Boris Johnson en zijn ministers hebben de neiging te snel te veel te beloven. Maar in dit geval wisten ze een mobilisatie in de zorg teweeg te brengen. Het aantal vaccins dat wordt toegediend, ligt iedere dag hoger – eindelijk een keer een curve die in positieve zin steiler wordt. Afgelopen vrijdag werden 316.694 Britten geprikt, drie keer zoveel als het totaal aantal gevaccineerden in Nederland.

Noodmaatregel

Het Britse succes heeft verschillende redenen. De Britse toezichthouder op geneesmiddelen paste eind vorig jaar een Europese noodmaatregel toe en keurde sneller de vaccins van Pfizer/BioNTech en Oxford/AstraZeneca goed. De Britten zijn dus al langer aan het prikken. Bovendien maakt het Oxford-vaccin de logistiek makkelijker, aangezien het niet diep bevroren hoeft te blijven. Ook is de National Health Service, de nationale gezondheidsdienst, een centralistisch stelsel met korte lijntjes waardoor snel een fijnmazig netwerk van vaccinatieplekken kon worden opgetuigd.

Het snelle handelen betekent niet dat de operatie vlekkeloos verloopt. Huisartsen klagen over grilligheid. Soms wordt een nieuwe lading op het laatste moment uitgesteld. Praktijken die met succes een strak prikplan hebben opgesteld, vinden het onterecht dat ze geremd worden omdat beschikbare vaccins naar delen van het land gaan waar het vaccineren achterloopt.

Engeland, Noord-Ierland, Schotland en Wales zijn ieder verantwoordelijk voor hun eigen gezondheidsdienst en dus inentingsprogramma. De Labour-regering van Wales ligt nu onder vuur omdat het vaccineren daar trager verloopt dan in Engeland. Ook was er ruzie tussen Edinburgh en Londen.

De Schotse regering had in een document precies uiteengezet hoeveel nieuwe doses Pfizer en AstraZeneca zouden aanleveren, en wanneer. De Britse regering was woest want Johnson en de zijnen willen die getallen zo vaag mogelijk houden. Als de VS, Duitsland en Frankrijk merken dat de Britten nu meer vaccins ontvangen, zullen zij de producenten onder druk zetten, redeneert de regering.

Succes van eigen bodem

Het vaccinprogramma is onderdeel van de grotere Britse politieke discussie over de toekomst van het land na het uittreden uit de EU. Voorstanders van de Brexit zien het voortvarende tempo als een Brits succes dat toont dat het Verenigd Koninkrijk succesvol kan zijn de komende decennia. Door niet mee te doen aan het inkoopprogramma van de EU konden de Britten zelf besluiten welke vaccins aan te schaffen.

Boris Johnson laat geen kans onbenut om te zeggen dat het Oxford-vaccin een succes van eigen bodem is. Tegelijkertijd werken aannemers hard aan een nieuwe fabriek in Oxfordshire. Wat nu nog een bouwput is, moet in de loop van het jaar het Vaccine Manufacturing Innovation Centre worden, een productiefaciliteit waar jaarlijks zeventig miljoen doses kunnen worden gemaakt.

Lees ook: De Londense ambulances rijden zonder sirene: de straten zijn toch leeg

Het centrum moet vooral in staat zijn om snel bestaande vaccins aan te passen om bescherming te bieden tegen nieuwe virusmutaties. Corona als kans voor het Britse wetenschappelijk-industrieel complex na de Brexit, dat schittert bij de mondiale inspanning het virus te beteugelen: dat is precies wat Johnson hoopt.

Critici wijzen erop dat het Britse vaccinatieprogramma juist de effectiviteit van internationale samenwerking etaleert. Het Pfizer-vaccin wordt aangeleverd door de fabriek in België. Het Oxford-vaccin wordt geproduceerd door Halix, een Nederlands bedrijf uit Leiden. En de ampullen worden gevuld in Noord-Wales, in een fabriek van Wockhardt, een Indiaas farmaceutisch bedrijf.

Het maakt de Britse situatie bijzonder gespleten. Het VK heeft niet alleen een buitengewoon succesvol vaccinatieprogramma, maar ook een van de hoogste besmettingspieken. Zodra die golf onder controle is, zal de druk op Johnson enorm zijn de Britse maatschappij van het slot te halen en te beschermen, naar Australisch voorbeeld, zeker als de vaccinatiegraad in de EU achterblijft. Er zijn al plannen reizigers naar het VK verplicht twee weken onder te brengen in quarantainehotels. Zo zal in 2021 de verwijdering tussen het Britse eiland en het Europese vasteland alleen maar groter worden.