Hevigheid tweede golf in Manaus verbaast wetenschappers

Virologie De hevige tweede golf in Manaus roept vragen op over groepsimmuniteit. Ontsnapt een nieuwe virusvariant aan eerder opgewekte afweer?

Een meisje huilt voor het ziekenhuis in Manaus, waar haar vader is opgenomen met Covid-19.
Een meisje huilt voor het ziekenhuis in Manaus, waar haar vader is opgenomen met Covid-19. Edmar Barros / AP

Voor de tweede keer overspoelt een golf van coronabesmettingen de Braziliaanse stad Manaus. En dat terwijl het virus tijdens de eerste golf al vrij baan had in de hoofdstad van de noordelijke deelstaat Amazonas, met dramatische gevolgen. Driekwart van de inwoners raakte tussen maart en oktober besmet, schatten Braziliaanse onderzoekers in een vrijdag gepubliceerde studie – in theorie voldoende om de zo felbegeerde groepsimmuniteit tot stand te brengen, die moet ontstaan als 70 procent van de mensen immuun is. Maar in Manaus lijkt hiervan geen sprake te zijn.

Deze constatering stelt wetenschappers voor raadsels. Wordt die tweede golf veroorzaakt door een nieuwe variant van het coronavirus die aan eerder opgebouwde afweer ontsnapt? Of beschermt eerder opgebouwde immuniteit gewoon niet voldoende tegen een tweede besmetting? En wat betekent dit voor de werking van de vaccins die nu worden gebruikt?

Viroloog Nuno Faria van het Imperial College London, die ook meewerkte aan het onderzoek naar de eerste golf, stortte zich op de eerste vraag en analyseerde 31 monsters die in december in Manaus zijn afgenomen. In zijn analyse bleken dertien monsters een nieuw virustype te bevatten, P1, verwant aan de ‘Braziliaanse variant’ die begin januari is ontdekt bij vier Japanners die Noord-Brazilië hadden bezocht. Of die nieuwe variant nu de overhand krijgt in Manaus, is echter nog onduidelijk.

Te verschillend

Net als twee andere nieuwe virusvarianten, die respectievelijk in het Verenigd Koninkrijk en in Zuid-Afrika voor het eerst zijn gezien, lijkt ook de Braziliaanse mutant besmettelijker dan de tot nu toe rondgaande types. De vrees is dat deze nieuwe varianten zo verschillen van het ‘originele’ virustype dat eerder opgebouwde antistoffen ze niet meer goed herkennen. Maar daarover is nog niet veel bekend. Een eerste onderzoek naar de variant in Zuid-Afrika, nog niet beoordeeld door onafhankelijke wetenschappers, wees wel uit dat de antistoffen in het bloed van mensen die al eens Covid-19 hadden gehad soms minder goed het nieuwe type herkennen.

Ook als de nieuwe variant wél herkend wordt door de opgebouwde afweer, maar veel besmettelijker is, kan hij snel de overhand krijgen. Onderzoekers zijn inmiddels studies gestart die meer licht op de varianten in Brazilië moeten werpen.

Lees ook: Paniekerig staat Manaus in de rij voor zuurstof

Er zijn naast de verschijning van een nieuwe variant ook andere verklaringen mogelijk voor de steile tweede piek van besmettingen. Ten eerste zou de opgebouwde afweer alweer verminderd kunnen zijn. In een onderzoek bij ruim 6.600 Britse zorgmedewerkers bleef zo’n 83 procent van de eerder geïnfecteerde mensen tenminste vijf maanden beschermd tegen een volgende infectie, rapporteerde het Britse RIVM, Public Health England vorige week – de rest dus niet. Het instituut waarschuwt ook dat mensen met een goede afweer soms toch grote hoeveelheden virus in hun neus en keel meedroegen, en dus nog steeds anderen zouden kunnen besmetten. Gebrekkige naleving van de regels zou dus ook een verklaring voor de nieuwe golf in Manaus kunnen zijn.

De vragen over groepsimmuniteit en ontsnapping aan afweer zijn ook belangrijk voor vaccinmakers. Tot nu toe lijken de goedgekeurde vaccins ook tegen de nieuwe varianten te beschermen. Mocht dat toch verminderen, dan zijn genetische vaccins, zoals die van Pfizer, Moderna en AstraZeneca, makkelijk aan te passen. Zulke aanpassingen vergen wel een nieuwe goedkeuringsronde, maar die kan sneller gaan dan bij een geheel nieuw vaccin.

Lees ook: Antistoffen na Pfizer-prik herkennen ook mutatie nieuwe virusvarianten