Reportage

Dit distributiecentrum heeft zijn zaken wél op orde

Arbeidsomstandigheden De werkdruk bij veel distributiecentra is in coronatijd sterk opgelopen, en werkomstandigheden verslechterden. Een dag op controle met de Inspectie SZW.

SZW-inspecteurs bezochten afgelopen jaar ruim tweehonderd distributiecentra. Bij zeven op de tien DC’s is „iets mis”. Het distributiecentrum op de foto komt niet in het verhaal voor.
SZW-inspecteurs bezochten afgelopen jaar ruim tweehonderd distributiecentra. Bij zeven op de tien DC’s is „iets mis”. Het distributiecentrum op de foto komt niet in het verhaal voor. Foto Vincent Jannink / ANP

Dit distributiecentrum leent zich uitstekend voor een reclame over duurzaamheid. Regenwater wordt er gebruikt om de toiletten door te spoelen. Om de megaloods ligt een grote tuin. En de verpakkingszakken zijn tegenwoordig spierwit, zonder kleurstoffen – beter voor het milieu.

Maar hoe is het gesteld met de arbeidsvoorwaarden in dit distributiecentrum?

Om kwart over tien deze dinsdagmorgen krijgt het bedrijf, goed voor tienduizenden onlinebestellingen per dag, onverwacht bezoek. De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, acht man sterk, staat onaangekondigd voor de deur. Binnen splitst de groep inspecteurs op. Heike Köglin (46) en haar collega’s controleren of werknemers voldoende betaald worden en niet te lang werken; ze interviewen werknemers en pluizen de boekhouding uit. Ismail Sarica (47) en zijn collega controleren of iedereen zich op de werkvloer aan de coronamaatregelen houdt. Daarnaast wordt er ook gecontroleerd op ‘aanrijgevaar’, de kans dat een medewerker wordt aangereden door een heftruck.

Sinds een jaar houdt de Inspectie SZW de distributiecentra extra in de gaten. Aanleiding is eigen onderzoek uit 2019 waaruit blijkt dat distributiecentra regelmatig onveilig zijn. Ongevallen door aanrijdingen van heftrucks en klachten door fysieke (over)belasting komen veelvuldig voor. De werkdruk is bovendien hoog: er worden lange dagen gewerkt onder „hoge druk”, volgens het Inspectiejaarverslag van 2019. Hoelang iemand naar het toilet gaat, wordt soms bijgehouden.

Door de coronapandemie bestellen Nederlanders meer online. Die pakjes worden in het distributiecentrum verwerkt door met name arbeidsmigranten. Omdat ze de regels en taal niet kennen, zijn ze kwetsbaar voor mogelijke uitbuiting. „Het risico op het overtreden van coronamaatregelen, arbeidsongevallen, te lang werken en te weinig betaald krijgen” schreef de Inspectie eind 2020, „wordt met deze extra drukte alleen maar groter.”

De Inspectie begon een offensief. SZW-inspecteurs bezochten afgelopen jaar ruim tweehonderd distributiecentra. Bij zeven op de tien DC’s is „iets mis”, zegt Philip Meijran, en worden de regels overtreden.

Meijran is projectleider bij de Inspectie SZW en coördineerde de controles in de distributiecentra. De overtredingen variëren volgens hem: van geschonden coronamaatregelen („twintig man dicht op elkaar”) via hoge werkdruk („amper zes uur tussen twee diensten”) tot onderbetaling. Naar distributiecentra die de regels overtraden, lopen veertien onderzoeken, volgens Meijran. De uitkomsten zijn nog niet bekend.

Wat ziet hij daar? Drie wasbakken op een rij. Dat mag niet, zegt inspecteur Ismail Sarica, omdat dan geen 1,5 meter afstand gehouden wordt

Middelste wasbak

Inspecteur Ismail Sarica scant zijn omgeving. De kantine ziet er netjes uit, zegt hij. Tafels en stoelen staan ver genoeg uit elkaar; het zijn er veel minder dan in een normale situatie. Bij de aanmeldbalie, in de kantine, in de kantoren staat handgel. En op de grond voor de poortjes die toegang bieden tot de distributiehal, staan ‘wachtvakken’, zodat medewerkers niet dicht op elkaar staan als ze inklokken voor hun dienst.

Lees hier het nieuwsbericht: Zeven op de tien distributiecentra overtreden veiligheidsregels

Voor Sarica de distributiehal binnenloopt, steekt hij zijn hoofd om de hoek van de toiletten. Wat ziet hij daar? Drie wasbakken op een rij. Dat mag niet, zegt Sarica, omdat dan geen 1,5 meter afstand gehouden wordt. „Over de middelste wasbak moet je een zak doen.” De locatiemanager knikt.

In hal 1 staan honderden grote ijzeren kooien, tot de rand toe gevuld met teruggestuurde pakjes. Te klein. Te groot. Niet mooi. Van de bestellingen gaat 40 procent retour afzender, zegt de locatiemanager. Duizenden bestellingen per dag komen terug.

Phong werkt op de afdeling retour, sectie Fashion, waar ze bekijkt of teruggestuurde kledingstukken en schoenen niet kapot, gewassen of gedragen zijn. Ze werkt nu ruim drie jaar via een uitzendbureau in het distributiecentrum. Vier dagen per week, diensten van zeven uur ’s ochtends tot vier uur ’s middags.

„Heb je ook pauzes?”, vraagt arbeidsmarktfraude-inspecteur Jovanka Korkers. Ze zit met Phong in een steriele ruimte met systeemplafond op de eerste etage. Phong heeft drie pauzes: twee van twintig minuten, en eentje van een half uur. Die laatste krijgt ze niet doorbetaald.

„Weet je hoeveel je verdient per uur?”, vraagt Korkers.

Phong blijft even stil. „Ik heb het wel op de loonstrook gelezen, maar weet het niet meer precies.”

Wie registreert je uren, wil Korkers weten. Het distributiecentrum, zegt Phong. „Bij de ingang klok je in als je begint, en uit als je weggaat.” Phong krijgt ook vakantiegeld.

Korkers, kort na het gesprek, tegen haar collega Heike Köglin op de gang: „Ik heb niks geks kunnen constateren.” Ook de andere drie werknemers zijn in orde. Koglin heeft bij het bedrijf informatie opgevraagd over een twintigtal werknemers om te kijken of ze niet te lang werken en voldoende loon krijgen. De documenten krijgt de Inspectie toegestuurd.

Köglin: „Het verbaast me echt dat hier geen arbeidsmigranten werken.” „Bijna ongeloofwaardig, maar het klopt wel”, zegt Korkers. Köglin: „Ik zie bijna alleen maar Nederlandse namen op de lijst. Ik heb het bedrijf gecomplimenteerd: het is hartstikke knap hoe ze het geregeld hebben.”

Uitbesteden

Dat is niet altijd zo. Distributiecentra zijn voor personeel vaak afhankelijk van een uitzendbureau, zegt projectleider Meijran. De grotere uitzendbureaus hebben hun zaken goed op orde, zegt hij, maar soms lukt het die niet genoeg personeel te vinden en besteden ze een deel uit aan kleinere, soms „schimmige” uitzendbureaus. Daar gaat het regelmatig mis, volgens hem. Ze opereren op de rand van de cao en regelen naast werk vaak ook de huisvesting. „Als een werknemer zijn baan kwijtraakt, moet-ie ook uit zijn huis.”

Honderden medewerkers van webwinkelgigant Amazon in Duitsland legden in december het werk neer uit protest tegen slechte omstandigheden. Uit undercover reportages van verschillende media bij Amazon blijkt dat medewerkers van het distributiecentrum er tien tot twintig kilometer op een dag lopen. De locatiemanager van het bedrijf dat de Inspectie SZW nu bezoekt heeft het ook vernomen. „Bij ons is dat niet zo.” Zijn distributiecentrum is voor een groot deel geautomatiseerd, zegt de manager, en medewerkers kunnen „gevaarlijke situaties” via een ‘oranje brief’ anoniem melden.

Om half twee zitten de inspecteurs met de locatiemanager in de kantine voor een korte evaluatie. „We hebben een heel positieve indruk”, zegt Ismail Sarica. Zowel de arbeidsvoorwaarden als de veiligheidsvoorschriften en coronamaatregelen lijken goed te worden nageleefd. „Het ziet er hier hartstikke goed uit.”